Embedded Files
Terugblik op 4 mei herdenking Lewenborg/Noorddijk e.o.
Het lijkt er op of er elk jaar weer meer mensen deelnemen aan de 4 mei herdenking Lewenborg/Noorddijk e.o.
Maar dit jaar was er wel een extra groep in de vorm van het koor “Zin in Zingen”.
De liederen die “Zin in Zingen” ten gehore bracht waren een mooie toevoeging aan de herdenking.
Elly Pastoor, voorzitter bestuur Voedselbank Stad Groningen, legde er in haar toespraak de nadruk op dat vrijheid de verantwoordelijkheid van ons allemaal is!
Haar toespraak memoreerde uiteraard aan de ellende uit het verleden, maar gaf ook een duidelijk beeld aan de huidige situatie in de wereld.
Kinderburgemeester Inez hield een mooie toespraak met het accent op de verhalen die moeten worden blijven doorgegeven om te begrijpen hoe bijzonder vrijheid is.
Vorig jaar was voor de eerste keer Olchert Brouwer uit Vlieland aanwezig bij de herdenking. Hij had vernomen dat wij in Noorddijk ook zijn vader ds. Jan Brouwer herdachten en was er dit jaar ook bij met, op ons verzoek, een verhaal over de verzetsacties van zijn vader.
Alle toespraken kunt u op deze website nog eens rustig doorlezen.
Bij de ingang van de begraafplaats hingen prachtige gedichten van de bovenbouw van basisschool De Swoaistee.
Toespraak Elly Pastoor
Kom vanavond met verhalen
Hoe de oorlog is verdwenen
En herhaal ze honderd malen
Alle malen zal ik wenen
(Leo Vroman)
Geachte aanwezigen,
Op 4 mei staan we stil bij de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, de koloniale oorlog in Indonesië en slachtoffers van oorlogssituaties en vredesoperaties daarna. Alle slachtoffers sámen worden herdacht. Net zoals we het herdénken van de slachtoffers sámen doen. In bijna alle gemeenten worden herdenkingen gehouden op hetzelfde moment. Een traditie om te koesteren.
Mensen die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt en er uit eigen ervaring over kunnen vertellen, het zijn er steeds minder. Daarom is het belangrijk om, als de laatste stemmen er niet meer zijn, de herinnering, de geschiedenis levend te houden. Om het verhaal van oorlog, tirannie, bezetting, onderdrukking en vervolging te vertellen. Want, zoals Abel Herzberg – die het concentratiekamp Bergen-Belsen overleefde, schreef: “Wreedheid is besmettelijk.” Daarom is het belangrijk om de jeugd te betrekken bij de lessen uit de geschiedenis en bij waarden als vrijheid en democratie.
Het landelijke thema voor 4 en 5 mei is dit jaar “Tachtig jaar vrijheid”. Een vrijheid die je met elkaar moet delen. Want vrijheid is kwetsbaar, is broos. We zien dat door terug te gaan in onze eigen geschiedenis en door in het hier en nu de gebeurtenissen in de wereld te volgen. Een wereld waarin steeds meer landen geregeerd worden door leiders die het nationale en internationale recht niet meer respecteren. Ontwikkelingen ver weg en steeds dichterbij.
Daarom moeten we de verhalen met elkaar delen. De verhalen van vroeger en nu. Persoonlijke verhalen.
Hoe het wás om buitengesloten te worden uit het maatschappelijk leven…
Hoe het wás om vogelvrij verklaard te worden…
Hoe het wás om gedeporteerd te worden naar concentratiekampen…
Hoe het wás om als kind zonder je ouders bij vreemde mensen ondergedoken te zitten…
Hoe het wás om als vluchteling geweerd te worden…
Hoe het wás om als enige van je familie de oorlog te hebben overleefd…
Hoe het wás om als kind tijdens bombardementen in de wc gestopt te worden, omdat je dan de meeste kans had om te overleven…
Hoe het wás om in de laatste oorlogsjaren op hongertocht te gaan op fietsen met houten banden…
Hoe het wás om met je pannetje naar de gaarkeuken te gaan…
Hoe het wás om je te verstoppen voor razzia’s …
Hoe het wás om in april 1945 de Slag van Groningen mee te maken waarin een groot deel van je stad kapot geschoten werd…
Hoe het wás om … We kunnen de verhalen allemaal moeiteloos aanvullen. Niet alleen in de verléden tijd. Ook in de tégenwoordige tijd…
Hoe het ís om in een dictatuur te leven…
Hoe het ís om op de vlucht te slaan voor oorlogsgeweld…
Hoe het ís om jaar in jaar uit in een tent tussen de puinhopen te moeten leven…
Hoe het ís om huis en haard te verlaten en in barre omstandigheden een veiliger land proberen te bereiken…
Hoe het ís om opgesloten en gemarteld te worden vanwege je politieke overtuiging of geaardheid…
Hoe het ís om er niet bij te mogen horen en buitengesloten te worden…
Hoe het ís om vanwege je etniciteit of geloofsovertuiging tot zondebok verklaard te worden…
Hoe het ís om honger te lijden omdat het onthouden van voedsel als wapen wordt ingezet…
Hoe het ís om verdreven te worden van je geboortegrond…
Hoe het ís om … Ook hiervoor geldt: we kunnen deze verhalen eindeloos aanvullen.
Het is zo belangrijk om de verhalen met elkaar te delen. Luister naar elkaar, vraag ernaar.
Leven in vrijheid. Iedereen heeft het recht om in vrijheid te leven, eigen keuzes te maken en jezelf te kunnen uitdrukken zonder angst voor vergelding. Inspraak te hebben op de beslissingen die jouw leven en die van de gemeenschap beïnvloeden. En dat binnen de grenzen van het recht en maatschappelijke omgangsnormen. Het is belangrijk om kennis te delen, de gevaren te herkennen. Daarom zijn de verhalen zo belangrijk. Luister naar de verhalen waarin wordt verteld hoe oorlogen sluipenderwijs ontstaan, hoe mensen tegen elkaar worden opgezet, wij-zij-denken wordt gestimuleerd. Luister naar de verhalen over verraad, uitsluiting. Praat met elkaar over solidariteit, barmhartigheid en naastenliefde.
Als we om ons heen kijken zien we dat vrede en vrijheid broos zijn. En tóch kunnen we allemaal bijdragen aan vrede. Vrijheid is de verantwoordelijkheid van ons allemaal. En daar zullen we sámen hard aan moeten werken. Dat begint bij stilstaan en herdenken. Jaar in, jaar uit.
Elly Pastoor
Voorzitter Voedselbank Gemeente Groningen
Toespraak kinderburgemeester Inez
Beste mensen,
Vandaag is het 4 mei. De dag waarop we stil zijn en denken aan mensen die zijn gestorven in de oorlog.
Mensen die hun leven hebben gegeven, zodat wij nu in vrijheid kunnen leven.
Afgelopen week mocht ik als Kinderburgemeester een uitje organiseren voor zestig ouders en kinderen die het thuis soms moeilijk hebben. Het was een dag vol plezier en even geen zorgen.
Zo’n dag zou eigenlijk voor ieder kind normaal moeten zijn. Maar in de oorlog was dat niet zo. Toen konden kinderen vaak niet naar school, niet veilig buitenspelen.
Die rechten hadden ze niet – zoals het recht om veilig te zijn, om te leren, om vrij te zijn.
Vandaag denken we aan alle mensen die toen zijn gestorven.
Soldaten, maar ook gewone mensen. Ze zijn niet vergeten.
We zeggen met deze herdenking: we denken aan jullie, we zijn dankbaar, en we zullen jullie nooit vergeten.
Het is belangrijk dat wij, als kinderen, deze verhalen blijven horen en vertellen.
Zodat we weten hoe bijzonder vrijheid is. En dat we goed voor elkaar blijven zorgen.
We zijn nu even stil. Niet alleen met onze mond, maar ook met ons hart.
Uit respect. Uit liefde. En uit dankbaarheid.
Dank jullie wel.
Inez (Kinderburgemeester)
Toespraak Olchert Brouwer
Over de rol van mijn vader Jan Brouwer, van 1944-1947 Nederlands Hervormd predikant in Noorddijk.
Vorig jaar was ik voor het eerst bij de 4 mei-herdenking hier in Noorddijk, omdat ik had gehoord, dat er dan bloemen op het graf van mijn vader Jan Brouwer worden gelegd. Op verzoek van het 4 mei-comité vertel ik nu kort iets over hem.
Mijn vader werd in 1944 hervormd predikant van Noorddijk; hij was 25 jaar oud en vrijgezel. Vrijwel meteen koos hij voor het verzet. Vanuit de pastorie werden overvallen op distributiekantoren en gemeentehuizen beraamd. De auto waarmee die overvallen werden gepleegd stond in de garage van de pastorie. Die was er te klein voor zodat hij uitstak. Tegenover de pastorie woonde een NSB-er, maar dat heeft niet tot problemen geleid. Achteraf snap ik dat beter: de garage staat achter de pastorie en is van de weg af niet te zien.
De oorlog was geen onderwerp waar hij regelmatig over sprak. Bijna nooit eigenlijk. Zoals zovelen die in het verzet zaten en vreselijke dingen hebben gezien en meegemaakt.
Mijn vader is in 1977 overleden, 57 jaar oud. Had hij langer geleefd, dan zou ik hem later zeker meer over de oorlog hebben gevraagd.
Ik heb twee verhalen of beter twee gebeurtenissen waar hij wel eens van heeft verteld.
In de pastorie verborg hij onderduikers. Die zaten in een speciaal door een timmerman gemaakte schuilplaats. Er kwam een huiszoeking. Het was erg enerverend: de Duitsers gingen er vlak langs, maar hebben de schuilplaats niet ontdekt.
Het tweede verhaal: op een avond is mijn vader opgehaald en naar Groningen gebracht. Zijn verhaal ging over de reis, op de fiets, langs Damsterdiep. Op een gegeven moment gingen de twee mannen die hem hadden opgepakt een eind achter hem fietsen. Mijn vader stond doodsangsten uit: hij vreesde van achteren van de fiets geschoten te worden. Hij zou niet de eerste zijn die daar werd vermoord.
Het moet deze gebeurtenis zijn, en het gevaar dat hij door zijn activiteiten liep, waardoor hij zijn leven na de oorlog als een soort genadegave heeft ervaren. Hij had er zomaar niet meer kunnen zijn. 57 was veel te vroeg om dood te gaan, door longkanker, maar ik heb hem in zijn laatste jaar eens horen zeggen, dat hij toch maar mooi na de oorlog nog meer dan dertig jaar had gehad.
Toen mijn vaders einde naderde was zijn uitdrukkelijke wens om naast de vier vliegers – bondgenoten tenslotte - begraven te worden. De keus die hij in Noorddijk voor het verzet tegen onrecht en onmenselijkheid had gemaakt bleef in zijn hart. Het mocht nooit weer gebeuren. Het ontroert mij dat er bij de jaarlijkse dodenherdenking bloemen op zijn graf worden gelegd. Ik zie het als een bevestiging, dat zijn inzet voor de vrijheid, voor recht en menselijkheid, door wie hier gedenken wordt gedeeld. Dat is in deze tijd opnieuw hard nodig.
Olchert Brouwer.
Foto's: Janet Gerbens-Bos en Anne Geluk
Page updated
Google Sites
Report abuse