KONGRES 1933

Kongres 1933

W 1933 roku Polska stała się centrum światowej historiografii, goszcząc VII Międzynarodowy Kongres Nauk Historycznych. Wydarzenie to było nie tylko spotkaniem uczonych, lecz także starannie zaplanowaną prezentacją kraju - jego historii, kultury i aspiracji. Wystawa ukazuje rolę polskich historyków w środowisku międzynarodowym oraz sposób, w jaki poprzez naukę budowano obraz Polski na świecie. 

Podczas VI Kongresu w Oslo w 1928 r. zapadła decyzja, że kolejny zorganizuje Polska. Fakt ten zawdzięczaliśmy wysiłkom Marcelego Handelsmana, który od lat zgłaszał postulat organizacji Kongresu, oraz Bronisławowi Dembińskiemu, zasiadającemu w Zarządzie Międzynarodowego Komitetu Nauk Historycznych. Prace przygotowawcze rozpoczęły się już w 1929 r. W kolejnych latach doprecyzowano między innymi takie kwestie, jak język obrad, dobór zapraszanych gości, liczbę sekcji tematycznych oraz sprawy planowanych wystaw, które miały towarzyszyć obradom. Na czele krakowskiego komitetu organizacyjnego stanął ówczesny rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego prof. Stanisław Kutrzeba. Wydarzeniem przełomowym był dzień otwarcia Kongresu, 21 sierpnia 1933 r., kiedy to w auli Politechniki Warszawskiej zgromadzili się badacze z ponad 30 krajów. Co ważne, w uroczystości tej obecni byli: prezydent Rzeczpospolitej Ignacy Mościcki, premier Janusz Jędrzejewicz, minister spraw zagranicznych Józef Beck, przedstawiciele Kościoła katolickiego - kardynał Aleksander Kakowski, nuncjusz papieski Francesco Marmaggi i biskup Michał Godlewski - prezydent Warszawy Zygmunt Słomiński oraz przedstawiciele uczelni i towarzystw naukowych. Obradowano w Gmachu Głównym Politechniki Warszawskiej. Gości do Krakowa przywieziono specjalnym pociągiem. Uczestnicy Kongresu nie tylko wysłuchali powitania rektora UJ, ale także dwóch referatów; następnie mieli czas na obejrzenie przygotowanych specjalnie dla nich wystaw, zwiedzanie miasta i wycieczkę do Wieliczki.

Należy podkreślić, że Kongres nie ograniczał się przecież do dyskusji nad zgłoszonymi i przyjętymi tezami referatów. Organizatorzy zadbali, aby pojawiły się informacje tak ważne z punktu państwowości polskiej. Temu celowi służyło między innymi zaprezentowanie dorobku związanego z dydaktyką historii z prezentacją podręczników historii. W tym celu przygotowano pokaz klasopracowni historycznej w Muzeum Wychowania. W Warszawie ponadto Biblioteka Narodowa zorganizowała wystawę druków dawnych, a Muzeum Narodowe wystawę sztuki zdobniczej wraz z artefaktami związanymi z powstaniem styczniowym. Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych wystawę pt. „Żołnierz i koń w sztuce polskiej XIX i XX wieku”, Instytut Propagandy Sztuki wystawę pt. „Sztuka i turystyka”. Przy okazji obrad sesji geografii historycznej zaprezentowano specjalnie w tym celu przygotowaną wystawę poświęconą tej nauce. Planowano z okazji Kongresu przygotowanie rozprawy o polskiej historiografii celem zapoznania gości z dorobkiem i tradycjami nauki polskiej. Plany te zostały zawężone i tak powstała rozprawa Bronisława Dembińskiego, Oskara Haleckiego i Marcelego Handelsmana. Oskar Halecki pragnąc zapoznać uczestników Kongresu z dziejami Polski przygotował ich syntetyczne ujęcie od roku 963 aż po wybuch I wojny światowej. Badacze przybyli z ZSRR w Warszawie w gmachu Politechniki przygotowali prezentację radzieckiej książki historycznej, którą specjalnie w tym celu opracował Instytut Historii Akademii Komunizmu wraz z Akademią Nauk ZSRR i Białoruską Akademią Nauk. Delegacja z Czechosłowacji natomiast zaprezentowała w tym samym budynku wystawy traktujące o historii nauk oraz o wydawnictwach Instytutu Słowiańskiego w Pradze.

Przygotowując obrady Kongresu w Polsce należało także uwzględnić stanowisko historyków niemieckich, a raczej groźbę potencjalnego starcia dwóch spojrzeń na przeszłość Polski i Niemiec. W trakcie trwania kongresu obie strony cechowało spojrzenie pełne profesjonalizmu i nie doszło do poważnych kontrowersji na tym tle. Już po zakończeniu obrad ukazała się kontrowersyjna niemiecka publikacja zjazdowa zatytułowana Deutschland und Polen. Beiträge zu ihren geschichtlichen Beziehungen (München-Berlin 1933). Doczekała się natychmiast bardzo obszernej recenzji opublikowanej na łamach „Kwartalnika Historycznego”.