Franciszek Bujak (1875-1953) urodził się w rodzinie chłopskiej, we wsi Maszkienice pod Brzeskiem. Od 1894 r. studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie w 1899 r. uzyskał stopień naukowy doktora i rozpoczął pracę jako asystent Seminarium Historycznego oraz jako bibliotekarz w Bibliotece Jagiellońskiej u boku Karola Estreichera. Następnie zatrudnił się w Krajowym Archiwum Akt Grodzkich i Ziemskich w Krakowie. W centrum jego ówczesnych zainteresowań pozostawały dzieje społeczno-gospodarcze małych małopolskich miejscowości, co zaowocowało monografiami: rodzinnej wsi Maszkienice, miasteczka Limanowa oraz wsi Żmiąca. W 1905 r. przedstawił rozprawę habilitacyjną Studia nad osadnictwem Małopolski. Była to pierwsza habilitacja z historii gospodarczej w nauce polskiej, a jego wykład habilitacyjny Historia stosunków gospodarczych, wygłoszony 15 listopada, uznaje się za początek historii gospodarczej jako dyscypliny uniwersyteckiej w nauce polskiej. W 1908 r. opublikował pierwszy tom dzieła Galicja - wciąż jedynego syntetycznego ujęcia dziejów społeczno-gospodarczych Galicji. Jesienią 1920 r., już jako profesor, objął Katedrę Historii Społecznej i Gospodarczej Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Tutaj w 1925 r. zapoczątkował zespołowy projekt Badania z Dziejów Społecznych i Gospodarczych. W 1931 r. wraz z Janem Rutkowskim z Poznania zapoczątkowali wydawanie, ukazującego się do dzisiaj, czasopisma „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych”. W 1903 r. ożenił się z Ewą Kramsztyk (zm. 1909), z którą miał troje dzieci - Ewę, Jakuba oraz Stanisława. Niestety Stanisław zmarł w 1916 r., córka Ewa zmarła w 1927 r., a Jakub zaginął w górach Kornwalii w 1945 r. W 1932 r. Bujak ponownie ożenił się ze swoją kuzynką Anną Bujak. Zmarł w Krakowie w 1953 r. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim.
Autor tekstu: prof. dr hab. Piotr Franaszek
Aleksander Gieysztor (1916-1999) urodził się w Moskwie; z Warszawą był związany od chwili, kiedy w niej zamieszkał w 1921 r. Studia historyczne ukończył w 1937 r. w Uniwersytecie Warszawskim. W czasie II wojny światowej brał udział w kampanii wrześniowej, następnie aktywnie działał w Biurze Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK, uczestniczył w Powstaniu Warszawskim, a także wykładał na tajnym uniwersytecie. Doktorat obronił w 1942 r. Po wojnie związany z Uniwersytetem Warszawskim, gdzie przez wiele lat pełnił funkcję dyrektora Instytutu Historii.
Był jednym z sygnatariuszy Listu 34 skierowanego do premiera PRL Józefa Cyrankiewicza. Czynnie angażował się na rzecz odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie, którego następnie został wieloletnim dyrektorem. Pełnił funkcję prezesa Polskiej Akademii Nauk. W uznaniu zasług dla kultury i historii był wielokrotnie nagradzany, w tym Orderem Orła Białego; otrzymał doktoraty honoris causa Sorbony, Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Autor tekstu: dr hab. Wiktor Szymborski, prof. UJ
Tadeusz Manteuffel (1902-1970) urodził się w rodzinie ziemiańskiej w Rzeżycy w Inflantach, zmarł w Warszawie. Rozpoczął w 1919 r. studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej, kiedy to został ranny i stracił rękę. Doktorat obronił w 1924 r. Następnie dzięki stypendiom zagranicznym zapoznał się z bibliotekami i archiwami we Francji, Anglii i we Włoszech. Za specjalizację obrał mediewistykę, której poświęcił całe swoje życie naukowe. W latach 1929-1930 uzyskał stypendium z Funduszu Kultury Narodowej, dzięki któremu przebywał w uniwersytetach w Paryżu i Heidelbergu. Habilitację uzyskał w Uniwersytecie Warszawskim po opublikowaniu rozprawy Teoria ustroju feudalnego według Consuetudines Feodorum XII-XIII. Prócz działalności naukowej pracował w Archiwum Oświecenia, inwentaryzując dokumentację XIX-wieczną, następnie w Archiwum Akt Nowych. W czasie II wojny światowej, działając w strukturach państwa podziemnego i współpracując z Biurem Informacji i Propagandy, był członkiem redakcji „Wiadomości Polskich” oraz angażował się w organizację tajnego nauczania. Po wojnie był profesorem w Katedrze Historii Powszechnej Średniowiecznej, pełnił także funkcję wieloletniego kierownika Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Czynnie działał w Towarzystwie Miłośników Historii, współorganizował I Kongres Nauki Polskiej, współtworzył PAN, był członkiem Rady Redakcyjnej „Przeglądu Historycznego”. Pokolenia studentów historii zapoznawały się z dziejami średniowiecznej Europy dzięki jego podręcznikowi.
Autor tekstu: dr hab. Wiktor Szymborski, prof. UJ
Stanisław Kot (1885-1975) historyk kultury oraz dziejów wychowania czynnie angażował się politycznie. Pochodził z Rudy koło Ropczyc, zmarł w Londynie na emigracji. Studia zrealizował w Uniwersytecie Lwowskim, doktorat uzyskał w 1909 r., habilitował się w Uniwersytecie Jagiellońskim. W czasie trwania I wojny światowej brał udział w pracach Naczelnego Komitetu Narodowego, gdzie, będąc kierownikiem Biura Prasowego i Informacji, zajmował się redakcją „Wiadomości Polskich”. Habilitował się w Uniwersytecie Jagiellońskim w 1920 r., gdzie objął nowo utworzoną Katedrę Historii Kultury. Był jednym ze współorganizatorów tak cennego wydawnictwa, jakim jest Polski Słownik Biograficzny. W latach 30. XX wieku protestował przeciwko ograniczeniom w autonomii uczelni wyższych w Polsce. Decyzją polityczną, jako przeciwnik sanacji, został pozbawiony katedry uniwersyteckiej. W wieku 48 lat został emerytem. W Uniwersytecie nadal jednak prowadził seminarium. Czynnie angażował się politycznie jako członek Stronnictwa Ludowego. W 1937 r., uczestnicząc w protestach chłopskich, został aresztowany przez władze. W orbicie jego zainteresowań znajdowały się dzieje kultury, historia reformacji oraz dzieje odrodzenia. W czasie II wojny światowej, jako współpracownik generała Sikorskiego, pełnił funkcję ministra bez teki, następnie ministra spraw wewnętrznych oraz ambasadora Polski w ZSRR (1941-1943), a także ministra stanu. Przebywając na Bliskim Wschodzie, w Jerozolimie organizował Centrum Informacji na Wschodzie. Po wojnie powrócił do kraju, następnie pełnił przez dwa lata obowiązki ambasadora w Rzymie. Pozostał na emigracji, najpierw w Paryżu, a później aż do końca życia przebywał w Londynie. W uznaniu jego zasług otrzymał doktoraty honoris causa uniwersytetów w Oksfordzie i Bazylei. Pokolenia adeptów historii oraz pedagogiki zgłębiały historię wychowania, korzystając z jego podręcznika.
Autor tekstu: dr hab. Wiktor Szymborski, prof. UJ
Marian Kukiel (1885-1973) historyk, wojskowy, polityk. Jako jeden z pierwszych badaczy zajął się historią wojskowo-polityczną narodu polskiego w epoce zaborczej. Monografia Próby powstańcze po trzecim rozbiorze (Warszawa 1912) była pionierskim opracowaniem tego słabo znanego epizodu walk o niepodległość. Był docentem historii nowożytnej i historii wojskowości na Uniwersytecie Jagiellońskim (1927-1939), po II wojnie światowej współorganizatorem, a następnie prezesem Instytutu Historycznego im. Generała Sikorskiego w Londynie. Jako żołnierz - najpierw legionista podczas I wojny światowej, następnie zawodowy oficer Wojska Polskiego (1918-1926 i 1939-1946), kończący swoją karierę w stopniu generała dywizji; a wreszcie jako polityk - zastępca (1939-1940) oraz minister spraw wojskowych (minister obrony narodowej) w latach 1942-1949. Jego karierę wojskową w II Rzeczpospolitej dość nieoczekiwanie przerwał spór z Józefem Piłsudskim na tle oceny sprawowania dowództwa w bitwie warszawskiej 1920 r., w wyniku czego został przeniesiony w stan nieczynny. Takie książki jak Dzieje oręża polskiego w epoce napoleońskiej (Poznań 1912), Wojny napoleońskie (Warszawa 1927), Zarys dziejów wojskowości w Polsce (Kraków 1929) czy wreszcie Wojna 1812 roku (Kraków 1937) stały się na kilka dziesięcioleci podstawowym źródłem informacji dla Polaków o tych zagadnieniach. Marianowi Kukielowi, bojownikowi o wolność ojczyzny podczas dwóch wojen światowych i wojny polsko-bolszewickiej, nie dane było wrócić z emigracji do kraju ani dożyć odzyskania przez Polskę pełnej niepodległości. Jego przeglądowe prace historyczne wydawane na emigracji nie docierały do szerszego grona odbiorców w kraju, a przedwojennych pozycji w PRL-u nie wznawiano. Spóźniony renesans zainteresowania jego postacią i dokonaniami nastąpił dopiero w latach 90. XX w., po obaleniu systemu komunistycznego.
Autor tekstu: prof. dr hab. Michał Baczkowski
Stanisław Kutrzeba (1876-1946), historyk prawa. Po ukończeniu krakowskiego gimnazjum św. Anny rozpoczął studia prawnicze i historyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. Uzyskał stopień doktora 1898 r. Studia uzupełnił wyjazdem do Paryża w latach 1899-1900, gdzie studiował m. in. w Collège de France. Brał udział w Ekspedycji Rzymskiej. Prace naukowe uwieńczone zostały habilitacją z zakresu historii prawa polskiego w 1902 r. W 1908 został profesorem nadzwyczajnym, a od 1912 profesorem zwyczajnym historii prawa. Uczestniczył aktywnie w pracach Polskiej Akademii Umiejętności. Od 1919 r. pełnił funkcję sekretarza Wydziału Historyczno-Prawnego, a od 1926 r. funkcję sekretarza generalnego. W 1939 r. został wybrany na prezesa PAU. Był doradcą delegacji polskiej na konferencji pokojowej w Wersalu. Uczestniczył również obradach polsko-czechosłowackiej komisji delimitacyjnej. Jako przewodniczący delegacji polskiej doprowadził do zawarcia tzw. traktatu likwidacyjnego z Czechosłowacją dotyczącego granic i praw mniejszości narodowych. Był członkiem zagranicznym Czeskiej Akademii Nauk i Umiejętności, Węgierskiej Akademii Nauk, Akademii Nauk Moralnych i Politycznych w Paryżu oraz doktorem honoris causa Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie i w UJ. Angażował się w międzynarodowe zjazdy historyków, wchodził w skład zarządu Komitetu Organizacyjnego Kongresu w Warszawie. Odpowiadał za krakowską część zjazdu, stojąc na czele komitetu organizacyjnego. W Krakowie przygotowano zarówno część naukową w postaci sesji naukowej na UJ, jak i bardziej wypoczynkową - raut na Wawelu i oglądanie krakowskiego wesela. W czasie trwania Kongresu był rektorem UJ. Aresztowano go 6 listopada 1939 r. w wyniku Sonderaktion Krakau, został osadzony w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen. Po zwolnieniu z obozu w 1940 r. powrócił do Krakowa, gdzie kontynuował swą działalność naukową i dydaktyczną w tajnych strukturach UJ. Pomagał powstańcom warszawskim, sprzedał wszystkie posiadane wartościowe przedmioty, współpracując także z Komitetem pomocy dla ludności Warszawy. Zmarł wycieńczony przeżyciami wojennymi w styczniu 1946 r.
Autorka tekstu: dr hab. Maria Stinia, prof. UJ
Władysław Semkowicz (1878-1949) był bez wątpienia jedną z bardziej wyrazistych postaci polskiego środowiska historycznego doby dwudziestolecia międzywojennego. Urodzony we Lwowie, w rodzinie profesora Uniwersytetu Lwowskiego, Aleksandra Semkowicza (1850-1923), za namową ojca podjął tamże studia w zakresie geografii, historii oraz prawa. W 1902 roku doktoryzował się na podstawie napisanej pod kierunkiem Oswalda Balzera (1858-1933) pracy Nagana i oczyszczenie szlachectwa w Polsce XIV. i XV. wieku, a w 1909 roku uzyskał habilitację w zakresie nauk pomocniczych historii, którą w 1914 roku poszerzył o historię średniowieczną. Jego zainteresowania naukowe koncentrowały się wówczas wokół genealogii rycerstwa polskiego, geografii historycznej, heraldyki, paleografii oraz sfragistyki. W 1916 roku przeniósł się do Krakowa, obejmując w Uniwersytecie Jagiellońskim po Stanisławie Krzyżanowskim (1865-1917) Gabinet Nauk Pomocniczych Historii, którym kierował do 1947 roku. Aktywnie uczestniczył, jako ekspert, w procesie kształtowania się granic odrodzonego państwa polskiego oraz rewindykacji dóbr kultury (konferencje pokojowe w Paryżu i Rydze). W 1922 roku założył w Polskiej Akademii Umiejętności Komisję Atlasu Historycznego Polski. W 1927 roku został zastępcą przewodniczącego polskiego Komitetu Narodowego przy Międzynarodowej Unii Geografii (Union géographique internationale), a w kolejnym roku (1928) wiceprezesem Komisji Geografii Historycznej przy Międzynarodowym Komitecie Nauk Historycznych (Comité international des sciences historiques). W maju 1939 roku w Luksemburgu został wybrany przewodniczącym tej Komisji, jednak odmówił przyjęcia funkcji. Brał aktywny udział w Międzynarodowym Kongresie Geografii Historycznej w Belgii w 1930 roku, Zjeździe Geografów i Etnografów Słowiańskich w Bułgarii w 1936 roku, czy Międzynarodowym Kongresie Historycznym w Zurychu w 1938 roku. Był nadto członkiem honorowym Czechosłowackiego Towarzystwa Geograficznego w Pradze (1928) oraz Bułgarskiego Towarzystwa Geograficznego w Sofii (1936).
Autor tekstu: dr hab. Marcin Starzyński, prof. UJ
Marceli Handelsman (1882-1945) urodził się 8 lipca 1882 w Warszawie w spolonizowanej rodzinie żydowskiej. Studiował prawo w Warszawie, a historię w Berlinie, Zurychu, a także Paryżu. Stopień doktora filozofii (z zakresu historii) uzyskał w 1908 w Zurychu. Od 1915 wykładał historię powszechną na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie od kwietnia 1919 był zatrudniony na stanowisku profesora. Wieloletni dziekan i prodziekan Wydziału Humanistycznego warszawskiej uczelni. Znakomity pedagog, znany z okazywanej uczniom życzliwości zarówno w prowadzonych przez nich badaniach, jak i przy poszukiwaniu posad. Jego zainteresowania badawcze były bardzo szerokie i obejmowały historię powszechną od średniowiecza po wiek XIX oraz historię Polski od XII wieku po I wojnę światową. Główną domeną były jednak badania dotyczące przede wszystkim dziejów XVIII i XIX wieku. Był autorem prac takich jak Konstytucja 3 maja, Zjednoczenie Włoch, Anglia - Polska 1814-1864 czy Historyka. Zasady metodologii i teorii poznania historycznego. Był osobą bardzo czynną w ruchu naukowym - przez całe dwudziestolecie był redaktorem „Przeglądu Historycznego”, przewodniczył także Komisji Atlasu Historycznego Ziem Polskich TNW. Zasiadał w licznych towarzystwach naukowych. W latach 1918-1919 kierował Archiwum Akt Dawnych w Warszawie. Wolnomularz, czynny w ruchu socjalistycznym i niepodległościowym. Sympatyk Piłsudskiego, padł na UW ofiarą antysemickiego ataku ze strony narodowców. Tuż przed wybuchem II wojny wiceprezes warszawskiego Stronnictwa Demokratycznego. W czasie niemieckiej okupacji ukrywał się. Współpracował z Biurem Informacji i Propagandy KG AK, brał też udział w tajnym nauczaniu. W lipcu 1944 aresztowany przez Niemców na skutek donosu, więziony m.in. w obozie Gross-Rosen. W lutym 1945 trafił do obozu Dora-Nordhausen, gdzie zmarł.
Autor tekstu: dr hab. Janusz Mierzwa, prof. UJ
Oskar Halecki (1891 Wiedeń - 1973 White Plains USA) historyk. Urodził się w rodzinie austro-węgierskiego feldmarszałka Alojzego Oskara Haleckiego, jego matka Leopoldyna Dellimanić była Chorwatką. Zdecydował się na studia historyczne. Od pierwszego roku studiów publikował prace po polsku, w sumie w okresie studiów (1909-1913) ogłosił 18 prac. Jego mistrzami byli Stanisław Krzyżanowski, Wiktor Czermak i Wacław Sobieski. W 1913 roku obronił doktorat, a w 1915 uzyskał habilitację. Był ekspertem delegacji polskiej na konferencję pokojową w Wersalu w 1919 roku. W tym samym roku został powołany na katedrę historii w Uniwersytecie Warszawskim, pracował tam do 1939 roku. Angażował się w działania Ligi Narodów, kierował w Genewie przy Lidze Narodów Biurem Propagandy Zagranicznej przy Prezydium Rady Ministrów. Wraz z profesorem Marcelim Handelsmanem zainicjował w 1927 roku powstanie Federacji Towarzystw Historycznych Europy Wschodniej. Aktywnie uczestniczył w pracach CISH oraz brał w międzynarodowych kongresach nauk historycznych w Brukseli 1923, Oslo 1928, Warszawie 1933 i Zurychu 1938. Od 1929 zaangażował się w organizację w Warszawie i Krakowie VII Międzynarodowego Kongresu Nauk Historycznych. Był członkiem zarządu Komitetu Organizacyjnego, redaktorem wydania wystąpień polskich. Był współautorem przygotowanej przed kongresem publikacji L’historiographie polonaise du XIXe et du XXe siècle. VIIe Congrès International des Sciences Historiques. Varsovie 1933. Oraz popularnego wydania w języku francuskim historii Polski, La Pologne 963 à 1914. Essai de Synthèse historique. Paris 1933. Od 1944 roku do przejścia na emeryturę w 1961 roku kierował Katedrą Europy Wschodniej na jezuickim Fordham University w Nowym Jorku. Był zwolennikiem jasnego wyodrębnienia Europy Środkowo-Wschodniej, którą traktował jako przedmurze cywilizacji zachodniej.
Autorka tekstu: dr hab. Maria Stinia, prof. UJ
Bronisław Dembiński (1858-1939) urodził się 14 sierpnia 1858 w Małej Komorzy koło Tucholi. Pochodził z zamożnej rodziny ziemiańskiej. Po ukończeniu gimnazjum podjął studia historyczne na uniwersytecie w Berlinie, a następnie we Wrocławiu, gdzie w 1883 uzyskał stopień doktora filozofii z zakresu historii. Trzy lata później habilitował się na UJ. W Krakowie od 1887 miał zajęcia zlecone w Katedrze Historii Powszechnej. W 1892 przeniósł się do Lwowa, gdzie w Katedrze Historii Powszechnej pracował do czerwca 1919 jako profesor nadzwyczajny, a następnie zwyczajny. W latach 1916-1923 wykładał na UW, a od 1923 na Uniwersytecie Poznańskim. Brał udział w międzynarodowych zjazdach historyków w Rzymie, Brukseli, Oslo, Warszawie i Zurychu. Zajmował się m.in. dziejami Kościoła w XVI w. oraz historią polityczną XVIII w. (wpływ rewolucji francuskiej na sytuację w Polsce czy Rosji). Owocem jego badań były prace takie jak Wybór Piusa IV. Studia nad pontyfikatem Piusa IV, Konstytucja 3 maja a rewolucja francuska czy Polska na przełomie. Nie stronił również od udziału w dyskusjach dotyczących metodologii historii. Na Uniwersytecie Lwowskim piastował funkcje m.in. rektora i prorektora, ale nie uchylał się też od aktywności w życiu publicznym. Był posłem do galicyjskiego Sejmu Krajowego, austriackiej Rady Państwa, a w niepodległej już Polsce - Sejmu Ustawodawczego. W czasie I wojny światowej działał także w strukturach Tymczasowej Rady Stanu, a w latach 1918-1920 był wiceministrem wyznań religijnych i oświecenia publicznego. Dembiński był też głęboko wierzącym, czynnym działaczem katolickim. Brał udział w VII Zjeździe Katolickim w Poznaniu (1926), I Krajowym Kongresie Eucharystycznym (1930) czy przewodniczył Międzynarodowemu Akademickiemu Kongresowi Misyjnemu (1927). Zmarł 23 listopada 1939 w Poznaniu, gdzie został pochowany na cmentarzu Górczyńskim.
Autor tekstu: dr hab. Janusz Mierzwa, prof. UJ