Ang probinsya ng Ifugao ay may labing-isang munisipalidad; ang Aguinaldo, Asipulo, Banaue, Hingyon, Hunguduan, Kiangan, Lamut, Lista, Mayoyao, at Tinoc. Ang lalawigan ng Lagawe ang kabisera ng probinsya. Ito ay ipinangalan mula sa etnolinggwistiko ng grupo ng Ifugao.

Ang mga Ifugao

Ang mga Ifugao, na may unang pangalan na “Ipugo” mula sa salitang “Pugaw”, na nangangahulugang Earthworld. Sa kalaunan ang salitang “Ipugo” ay naging “Ifugao”, na siyang nangangahulugang “earth man” o “mortal human being”. Ang mga Ifugao ay mula sa mga ninuno ng mga Wigan at Bugan na nanirahan sa lugar ng Pah-adan, sa Daya, na sa kalaunan ay lumipat sa Pugaw.

Lalawigan ng Ifugao

Ang lalawigan ng Ifugao ay napapalibutan ng mabundok na lupain, napapalibutan ito ng mga bundok at mga burol, kaya naman pagsasaka ng palay, mais at ibat’ibang klase ng gulay ang pangunahing kabuhayan ng mga Ifugao. Dahil dito, ang kanilang mayamang kultura at paniniwala ay umiikot sa pagsasaka, karugtong nito ang mga paniniwala sa mga diyos na tumutulong at gumagabay sa kanila sa kanilang mga ani at pananim. Isa sa mga tradisyon na patuloy pa rin na ginagawa ng mga Ifugao ay kanilang oral na tradisyong “Hudhud”, na siyang pinapangunanahan ng mga matatandang babae sa lugar, na isinasagawa tuwing panahon ng pag aani ng palay, ito rin ay nagkukwento tungkol sa iba’t ibang kinikilalang bayani, diyos, batas at mga relihiyosong paniniwala ng mga Ifugao.

Lagawe

(KABISERA)

Ang kabisera naman ng probinsya, na Lagawe, ay nagmula sa salitang “Lagwi”, isang halaman na kilala bilang “runo” na siyang likas na tumutubo sa lugar (Dulawan, n.d.; Mines and Geosciences Bureau 2017; Municipality of Banaue 2015; UNESCO 2019; UNESCO World Heritage Centre 2010). Kilala rin ang kabiserang Lagawe sa mga tinatawag na “Bulul”, mga kinikilalang diyos ng palay, na siyang may kaugnayan sa pagtatanim at pag-ani, kung saan mayroong puno na pinipili at isinasalang sa ritwal kung saan iuukit ang pigura ng bulul (Pinto Art Museum 2023).

Iba pang Bayan

Banaue

Ang Banaue, na isa sa mga munisipalidad ng probinsya, ay nagmula sa salitang “Bannawor”, isang likas na uri ng ibon na matatagpuan sa probinsya, ang Apus apus, o mas kilala bilang “common swift”, ang salitang ito ay naisalin na lamang sa “Banaue” dahil sa mga sunod-sunod na pagsakop sa bansa.

Kiangan

Isa sa mga pinaka-unang munisipalidad ng Ifugao ay ang Kiangan, na nagmula sa salitang “Quiangan”, na malapit sa kahulugan na “pamayanang nakatira sa paanan ng malalaking bundok kung saan tanaw ang Ilog ng Ibulao” at pangalan ng isang sityo na ngayon ay mas kilala bilang baranggay Mungayang. Dagdag na ebidensya bilang isa sa mga naunang munisipalidad ng Ifugao ay ang iba’t ibang mga tala ng arkeolohiya na siyang natagpuan salugar na ito, kagaya ng mga ebidensyang nagtatala ng unang mga namuhay sa Ifugao, at ang pinagmulan ng mga ito, kung saan kinilala sila bilang “Ipugo” bago Ifugao. Dito rin unang naipakilala sa mga tao rito ang pagtatanim ng palay at pagsasagawa ng mga ispiritwal na pagtitipon (Center for Southeast Asian Studies and Filipino Language and Culture Program, n.d.).

Page updated

Report abuse