Bouwgeschiedenis

Kasteel Smiřice is niet in één keer gebouwd. In zes eeuwen groeide het uit een gotische burcht tot het huidige kasteel met vier vleugels rond een binnenhof met arcaden. Het bouwhistorisch onderzoek van Martin Ebel en Ladislav Svoboda (2003) brengt die lagen in kaart. De plannen hieronder tonen per verdieping uit welke periode het muurwerk stamt; de kleuren tussen haakjes verwijzen naar de legende.

Zes eeuwen in steen

Gotiek (rood), 14e eeuw. In 1392 stond hier al een versterkt herenhuis (tvrz), op een rechthoekig terrein van ongeveer 35 bij 41 meter tussen de armen van de Elbe. Het woongebouw lag in de huidige westvleugel; de zware toegangstoren in het zuiden is vandaag het vooruitspringende middendeel met de hoofdingang. Muren van 1,20 tot 1,80 meter dik zitten nog in bijna alle vleugels. De onderzoekers rekenen deze burcht tot de belangrijkste van Oost-Bohemen.

Renaissance (blauw), vanaf 1498. De familie Trčka bouwde de burcht om tot een gesloten kasteel met vier vleugels: er kwamen een oostvleugel buiten de oude muur, een zuidvleugel en een gemetselde tweede verdieping, en de toren werd afgetopt. Rond de binnenhof liepen galerijen, beneden van steen en boven van hout.

Barok (bruin), 17e en 18e eeuw. Uit de tijd van de Gallas stamt het vroegbarokke hoofdportaal met reliëfs van oorlogstrofeeën, het waardevolste detail van het gebouw, en waarschijnlijk ook de dakstoel. Begin 18e eeuw volgden de Driekoningenkapel en de verbindingsvleugel. Onder de Paars kregen de zalen stucplafonds; het rijkste siert de grote zaal op de tweede verdieping.

Classicisme (groen), na 1780. Toen het kasteel een militair hospitaal werd voor de bouw van de vesting Josefov, ontstonden de huidige arcaden in sobere ‘kazernestijl’. Begin 19e eeuw werd het gebouw ingericht voor overheidsdiensten.

19e en 20e eeuw (oranje en geel). De familie Liebieg liet in de jaren 1860 representatieve kamers met rijke plafonds, nieuwe deuren en een trappenhal aanleggen, en legde leien op het dak. Daarna volgden kantoren en scholen, die het interieur vaak weinig zorgvuldig aanpasten.

De datering in de plannen is volgens Svoboda zelf hypothetisch: gearceerde delen zijn toegewezen op basis van muurdiktes, gewelven en plafonds.

Het kasteel van buitenaf: vanuit het park, een hoek met de dakkapellen, en met links de toren van de Driekoningenkapel (2015).

Binnen: een stucplafond met kroonluchter en een stenen wapenschild.

Het vroegbarokke hoofdportaal met reliëfs van oorlogstrofeeën, en een gewelfde galerij rond de binnenhof.

De arcaden rond de binnenhof, in hun huidige vorm na 1780 gebouwd, en een gewelfde doorgang.

Plan 1 – Begane grond: bouwfasen.

Plan 2 – Eerste verdieping: bouwfasen.

Plan 3 – Tweede verdieping: bouwfasen.

Plan 4 – Zolder en dakconstructie: bouwfasen.

Erfgoedwaarde

De laatste drie plannen bekijken dezelfde verdiepingen met de ogen van de monumentenzorg. Ze tonen welke ruimtes en onderdelen bijzonder waardevol zijn, wat neutraal is of later werd toegevoegd, en waar verder onderzoek nodig is. Tot de waardevolste elementen rekent het onderzoek het vroegbarokke hoofdportaal met zijn deuren, de gevels met hun stucdetails, de arcaden rond de binnenhof, de gewelven, de stucplafonds en de reeks classicistische en neorenaissancedeuren.

Let op: de kleuren in deze plannen betekenen iets anders dan in de bouwfaseplannen hierboven.

Plan 5 – Begane grond: erfgoedwaarde.

Plan 6 – Eerste verdieping: erfgoedwaarde.

Plan 7 – Tweede verdieping: erfgoedwaarde.

Bronnen: Martin Ebel en Ladislav Svoboda, Zámek čp. 1 ve Smiřicích – stavebně historický průzkum (Pardubice, 2003). Plannen: L. Svoboda, 2003, op basis van opmetingen uit 1968; Engelse bewerking van titels en legendes.

Lees ook de geschiedenis van kasteel Smiřice en de restauratie van het kasteel.