วงมโหรี

วิวัฒนาการของวงมโหรี

วิวัฒนาการของวงมโหรีสามารถสรุปได้คร่าวๆ ว่า เริ่มจากการรวมเอาวง บรรเลงพิณและวงขับไม้เข้าด้วยกัน เกิดเป็นวงมโหรีเครื่องสี่ แล้วพัฒนา เพิ่มเติมขึ้นเป็นวงมโหรีเครื่องห้า เครื่องหก ตามลำดับ วงมโหรีนั้นเดิมคงเป็นของผู้ชายเล่น แต่ต่อมาคนทั่วไปเกิดชอบฟังกันแพร่หลายทั่วไป ผู้มีบรรดาศักดิ์ ซึ่งมีบริวารมากจึงหัดให้ผู้หญิงเล่นมโหรีบ้าง หลังจากนั้นมโหรีก็ กลายเป็นของ ผู้หญิงเล่นมาตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยายังเป็นราชธานี (สมเด็จฯกรมพระยา ดำรงราชานุภาพ : ตำนานเครื่องมโหรี) ดังจะพบได้ตามงานจิตรกรรม ประติมากรรมใน ศิลปะสมัยอยุธยามักเขียนหรือแกะสลักเป็นภาพสตรีกำลังบรรเลงเครื่อง ดนตรีที่น่าจะ เป็นวงมโหรี

๑. วงมโหรีเครื่องสี่ (สมัยกรุงศรีอยุธยา)

๒. วงมโหรีเครื่องห้า (สมัยกรุงศรีอยุธยา)

๓. วงมโหรีเครื่องหก (สมัยกรุงศรีอยุธยา)

๔. วงมโหรีเครื่องสิบ (สมัยกรุงศรีอยุธยา)

๕. วงมโหรีสมัยกรุงธนบุรี

๖. วงมโหรีสมัยรัชกาลที่ ๑ (วงมโหรีเครื่องแปด)

ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น มีพระราชกำหนดห้ามมิให้ผู้อื่นหัดละครผู้หญิง ยกเว้นละครที่เป็นของหลวงซึ่งรู้จักกันว่าละครใน ดังนั้น บรรดาเจ้านายและขุน

นางบางส่วนจึงให้บริวารผู้หญิงฝึกหัดมโหรีและผู้ชายฝึกหัดปี่พาทย์ บางส่วนก็ ฝึกหัดละครชายล้วน ซึ่งรู้จักกันว่าละครนอก สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ

ทรงประทานพระอธิบายว่า “...มาถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ เพิ่มเติมเครื่องมโหรีขึ้นอีกหลายอย่าง เอาเครื่องปี่พาทย์เข้าเพิ่มเป็นพื้น เป็นแต่ทำขนาดย่อมลง ให้

สมกับผู้หญิงเล่น (และทั้งเพื่อลดเสียงเครื่องตีเพื่อมิให้ดังเกินไป เพื่อจะได้ระดับกลมกลืนกับเครื่องดีด เครื่องสี )…”

วงมโหรีโบราณ

วงมโหรีอย่างนี้ได้ค่อยๆ เพิ่มเครื่องดนตรีมากขึ้นเป็นขั้นๆ ขั้นแรกเพิ่มรำมะนาให้ตีคู่กับ โทน แล้วเพิ่มฉิ่งแทนกรับพวง ต่อมาก็เพิ่มขลุ่ยเพียงออ และนำเอาจะเข้เข้ามาแทนกระจับปี่ ต่อจากนั้น ก็นำเอาเครื่องดนตรีในวงเครื่องสายและวง ปี่พาทย์เข้ามาผสม แต่เครื่องดนตรีที่นำมาจาก วงปี่พาทย์นั้น ทุกๆ อย่างจะต้องย่อขนาดให้เล็กลง เพื่อให้เสียงเล็กและเบาลง ไม่กลบเสียง เครื่องดีดเครื่องสีที่มีอยู่แล้ว มีขนาดวงตามลำดับ ดังนี้

แผนผังการจัดวงมโหรีโบราณชนิดต่างๆ

วงมโหรีในปัจจุบันมี 3 ขนาด คือ

๑. วงมโหรีเครื่องเล็ก

เครื่องดนตรีในวงบรรเลงประกอบด้วย

• ๑.ซอสามสาย, ๒.ซอด้วง,๓.ซออู้, ๔.จะเข้, ๕.ขลุ่ยเพียงออ, ๖.ระนาดเอกมโหรีฒ ๗.ฆ้องกลาง, ๘.โทน- รำมะนา, ๙.ฉิ่ง

๒. วงมโหรีเครื่องคู่

เครื่องดนตรีในวงบรรเลงประกอบด้วย

• ๑.ซอสามสาย, ๒.ซอสามสายหลิบ, ๓.ซอด้วง ๒ คัน, ๔.ซออู้ ๒ คัน, ๕.จะเข้ ๒ ตัว, ๖.ขลุ่ยเพียงออ, ๗.ขลุ่ยหลิบ, ๘.ระนาดเอกมโหรี, ๙.ระนาดทุ้มไม้มโหรี, ๑๐.ฆ้องกลาง, ๑๑.ฆ้องวงเล็กมโหรี, ๑๒.โทน- รำมะนา, ๑๓.ฉิ่ง, ๑๔. ฉาบเล็ก

๓. วงมโหรีเครื่องใหญ่

เครื่องดนตรีในวงบรรเลง ประกอบด้วย

• ๑.ซอสามสาย, ๒.ซอสามสายหลิบ, ๓.ซอด้วง ๒ คัน, ๔.ซออู้ ๒ คัน, ๕.จะเข้ ๒ ตัว, ๖.ขลุ่ยเพียงออ, ๗.ขลุ่ยหลิบ, ๘.ระนาดเอกมโหรี, ๙.ระนาดทุ้มไม้มโหรี, ๑๐.ระนาดเอกเหล็กมโหรี, ๑๑.ระนาดทุ้มเหล็กมโหรี, ๑๒.ฆ้องกลาง, ๑๓.ฆ้องวงเล็กมโหรี, ๑๔.โทน- รำมะนา, ๑๕.ฉิ่ง, ๑๖.ฉาบเล็ก, ๑๗.โหม่ง