Bevrijdingsdag 1945

Vrijdagavond 4 mei 1945 : Er heerste grote vreugde bij iedereen en zeker op het hoofdkwartier van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten (NBS). Overal komen de vlaggen tevoorschijn. Op het Hoofdkwartier (HK) is het een komen en gaan van sectiecommandanten van de NBS om inlichtingen te ontvangen.

De voorlopige orders luidden (ook aan Berkel): iedereen voorlopig thuisblijven, geen openlijk vertoon tegen de Duitsers en verdere orders afwachten. De Bazooka Ploeg (anti-tankwagen) kreeg toestemming van commandant 'Tito' te gaan oefenen met hun wapen in het voormalige Duitse kamp aan de Wildersekade. Maar voor de rest mocht niemand met een wapen op straat komen.

Men is vervolgens de hele nacht in de weer om wapens uit te reiken aan de sectiecommandanten. De wapens liggen o.a. opgeslagen bij de firma Hordijk. Omstreeks 06.00 uur in de ochtend is iedereen bewapend en heeft men post gevat in de Bloemenveiling en was het wachten op het definitieve bevel om naar Rotterdam te gaan. Maar er kwam een tegenbevel om voorlopig te wachten omdat het nog niet rustig was in Rotterdam.

Om 12.00 uur dan eindelijk het bevel naar de stad te trekken, maar dat moest gewapend maar wel onopvallend gebeuren.   Het Berkelse verzet moest zich begeven naar Van Duin aan de Schiedamse Singel 48 in Rotterdam om post te vatten tegenover de SD (Sicherheits Dienst), waarvan men moeilijkheden verwachtte. 

Er zijn echter ook ontwikkelingen in Zoetermeer: Het is 10.00 uur als de NBS in Zoetermeer van plan is om de Duitsers die daar zijn gestationeerd te ontwapenen. Dit gebeurt tegen de orders in van het HK van de NBS in Nederland. Maar de Duitsers in Zoetermeer zijn hen voor en ontwapenen de plaatselijke leden van de NBS, waarna deze worden opgesloten in een schoolgebouw. Bij deze actie vallen twee doden aan Nederlandse zijde. De Duitsers, overmoedig van het succes, vatten het plan op om nu meteen ook maar de NBS in Berkel en Rodenrijs te ontwapenen. 

De mensen in de Bloemenveiling hier hadden daar uiteraard geen weet van. Om 13.00 uur komt de wagen met kisten sla terug van de  Klapwijkseweg en rijdt richting de Bloemenveiling. Maar achter deze auto rijdt onopgemerkt een Duitse commandowagen uit Zoetermeer mee met daarin 19 Duitsers, die zo ongehinderd de Bloemenveiling kunnen naderen.........

De Binnenlandse Strijdkrachten wachten inmiddels in de Bloemenveiling bij het spoorviaduct op orders om naar Rotterdam te vertrekken. De wapens zijn weggezet. Overal hangt men rond. Vrouwen en verloofden zijn op bezoek. Veel mannen liggen in het zonnetje te slapen.........

Dan plotseling een snerpende gil: Moffenwagen! 

De Duitsers openen direct het vuur op de wachtposten, die volkomen verrast de vlucht nemen. De overvalwagen rijdt door tot op 10 meter van de grote geopende veilingdeuren en de Duitsers openen het vuur op de zich daar bevindende manschappen. Grote paniek waarbij iedereen angstig een heenkomen zoekt. Achter een sectiecommandant duikt dan de figuur van Tito (commandant Jan Rozendaal) op in de ingang die de veilingloods met de pakloods verbindt. Hij schreeuwt “Kom op jongens, concentreren en niet bang zijn, ga een wapen halen!”. 

Dan komen er enkelen voor de dag, gevolgd door anderen.  Rozendaal heeft er echter wel een paar een trap onder hun kont moeten geven om tot deze actie te komen Spoedig vinden echter allen hun koelbloedigheid terug. Een gedeelte van de manschappen wordt door commandant Rozendaal op het dak van het bijgebouw geplaatst en openen direct het vuur. Rechts en links worden door hem patrouilles uitgezonden zodat vrij spoedig van drie kanten het vuur op de 'Grünen' gericht wordt.

Voordat zij echter weer voldoende wapens ter beschikking hadden, werd er menig staaltje van heldenmoed getoond om aan die wapens te komen. Niet voor niets behoorden zij tot de dappere onverschrokken Berkelse en Bergschenhoekse ploeg, die in de laatste jaren reeds zoveel gedurfde activiteiten heeft laten zien in het verzet tijdens de oorlogsjaren. 

Ondanks het verraderlijke van de overval winnen de Nederlanders toch de eerste slag. In het korte maar hevige gevecht wordt de patrouillewagen vernietigd en sneuvelen er zeven Duitsers, de anderen zijn uitgeschakeld en slechts twee Duitsers zijn gevlucht. Een van hen weet Rotterdam te bereiken en meldt daar bij de SD dat de NBS uit Berkel de Duitse compagnie heeft aangevallen .....

De mannen zijn in 'Siberië' op hun eigen terrein, kunnen daar heel goed uit de voeten en stellen zich in linies op onder het vuur van nieuwe Duitse versterkingen, welke stellingen verdeeld lagen op enige kilometers afstand. Daar werd stand gehouden tot 21.00 uur 's avonds. 

Echter onwetend van de gebeurtenissen in het Rodenrijs, want tot het laatste moment bleef de mof echter satanisch in zijn dierlijke wreedheid. Als zij het niet kunnen winnen, dan maar hun woede koelen op weerloze slachtoffers. Twintig mannen worden uit hun huizen gehaald en tegen de muur van de veiling gezet. “Als dat stelletje Partizanen zich niet overgeeft, worden jullie doodgeschoten” is de boodschap. 

Heel Berkel weet inmiddels wat er gebeurt op de (voorgenomen) Bevrijdingsdag, maar in 'Siberie' gaat de strijd door. De gijzelaars, meest vaders van grote gezinnen, staan tegen de veilingmuur. Urenlang. Voor hen stond een mitrailleur opgesteld om te voorkomen dat zij zouden ontsnappen. Rodenrijs wacht op de salvo’s die van het veilingterrein moeten klinken.  De rector van het St. Petrusgesticht, zelf ook één van de gijzelaars, geeft de laatste absolutie. Als de nood zo hoog is, als heel Berkel bidt om uitkomst, als een bloedbad op grote schaal verwacht wordt, dan ..... is de redding nabij.

Het lukte vanuit Berkel contact te leggen met het commando van de Binnenlandse Strijdkrachten in Rotterdam en informatie uit te wisselen. Daar in de Maasstad is vervolgens poker gespeeld, is om Berkel gedobbeld. Binnenlandse Strijdkrachten en SD onderhandelen. In Berkel zou men zich namelijk niet hebben gehouden aan de capitulatievoorwaarden want de Partizanen zijn begonnen met schieten, werd er gezegd …..

Met zwaardere wapens zou men naar Berkel trekken. De leiding van de NBS dreigen op hun beurt hun mannen uit Rotterdam, Dordrecht en verre omgeving naar Berkel te halen. 5 mei zou geen Bevrijdingsdag worden, de oorlog zou op die dag ten noorden van Rotterdam escaleren!

Zwarte Wim van Dijk (vertegenwoordiger van het Rotterdamse Verzet) en de SD-commandant (met in zijn kielzog nog 400 zwaargewapende Duitsers) vertrekken naar het Berkelse slagveld terwijl het zwaardere geschut door de Duitsers daar in stelling wordt gebracht.

Toen Jan Rozendaal om 21.00 uur zijn ronde deed langs de posten, kreeg hij een melding: "Commandant, een Duitser en een burger in aantocht met een witte vlag". Hij herkende de burger direct van de vele wapendroppings in het afgelopen jaar, het was 'Zwarte Wim'. Waarna Jan Rozendaal met Zwarte Wim meegaat om met de hoogst aanwezige Duitse officier te onderhandelen.

Daar is ook al aanwezig de Duitse militair die ontsnapt was bij de eerste aanval, en die onder druk al gauw door de mand valt en verklaart dat niet de NBS maar de Duitsers zijn begonnen met het gevecht. Meteen wordt besloten tot een 'staakt het vuren' onder de voorwaarde dat de gijzelaars, krijgsgevangenen en de buitgemaakte wapens worden uitgewisseld. Tegen elf uur ’s avonds is eindelijk de vrede geregeld. Berkel is bevrijd, men kan naar huis gaan, gijzelaars en Partizanen. 

Aan Nederlandse zijde waren er 3 doden en 3 gewonden. De Duitsers verloren, volgens officiële opgave, 24 man aan doden en 7 gewonden.

Theo Vis (Bergschenhoek), Willem Thijs (onderduiker uit Zevenbergen/NB) en Nicolaas Vogelaar (Berkel en Rodenrijs) zijn aan Nederlandse zijde gevallen. De woensdag daarop worden zij in Bergschenhoek en Berkel met militaire eer begraven. In beide gemeenten wapperen de vlaggen halfstok. 

De verslagen van ooggetuigen zijn niet altijd met elkaar in overeenstemming en sommige zaken worden niet opgehelderd. De reconstructie is opgebouwd uit diverse bronnen, o.a.  deels Nieuwe Leidsche Courant, 1970, ; deels NOS/Bevrijdingsjaar ; deels Leo Bolleboom (boek op 5 mei ben ik geboren ; Nationaal Archief ; rapport Jan Rozendaal 25 mei 1945. Het is de bedoeling weer te geven dat in Berkel en Rodenrijs Bevrijdingsdag nog Oorlogsdag was!