Een zegelstempel gevonden bij Tirns
Onlangs heb ik vlakbij het klooster Thabor een bronzen zegelstempel uit de 14e begin 15e eeuw gevonden. Op dit stempel staat een Lelie met erboven een (palm)tak afgebeeld. Rondom staat een randschrift in Latijn; S’ REINNERI PRESBITRI. De S staat voor Sigillum wat zegel betekend, Reinneri is de naam van de zegeldrager (eigenaar) en PRESBITRI betekend priester.
Functie van zegels
Wanneer in de loop van de middeleeuwen de bestuurlijke instellingen meer en meer schriftelijke stukken gaan produceren, komen vanaf de 11e steeds vaker zegels voor. Belangrijke documenten van vorsten, hoge adel en kerkvorsten werden voorzien van een zegel. Dit was een afdruk van een zegelstempel in was, op of aan het document. Met een zegel werd de echtheid van een document gegarandeerd, en aan de hand van de afbeelding kon de tekenaar “zegeldrager” herkent worden. Kloosters en steden beginnen in de 12e eeuw met het gebruik van zegels. in de 13e eeuw gevolgd door de lagere adel, wereldlijke organisaties en voorname burgers. Als vanaf de 16e eeuw steeds meer mensen leren schrijven, worden documenten steeds vaker ondertekend en verliest de zegel geleidelijk haar functie. Zegels werden ook gebruikt om een brief of document, gevouwen of in enveloppe af te sluiten (te verzegelen). Deze kon dan pas geopend worden nadat deze verzegeling werd gebroken. Hiermee werd de inhoud dus beschermd, gewaarborgd. Op dezelfde manier konden ook ander voorwerpen zoals pakje, dozen en kisten worden verzegeld. Er waren grootzegel, bedoeld voor de belangrijkste oorkondes, en voor minder belangrijke stukken, of privé stukken, werden er één of meerdere kleine zegels, het zogenaamde signet, gebruikt. De kleinste zegelvorm komen we tegen in zegelringen. Het gevonden zegelstempel is een signet. In Sneek, net als veel andere steden, werden twee soorten zegels gebruikt. Het zogenaamd “Grootzegel” (links) en `klein- of secreetzegel” (rechts). Oorkonden die betrekking hadden op de gehele stad, werden met het grootzegel gezegeld. Maar oorkonden die betrekking hadden op het schepenrecht (stadsbestuur) werden gezegeld met het klein- of secreetzegel.
Iconografie
De lelie is binnen de christelijke cultuur het symbool voor de reinheid, maagdelijkheid en de ongehuwde levensstaat van zowel mannen als vrouwen. Meestal wordt de lelie in verband gebracht mat Maria’s maagdelijkheid. Ook werden er nog een aantal heiligen met een lelie afgebeeld, de belangrijkste is Antonius van Padua. Maar ook Dominicus, Casimir, Clara van Montefalco, Filippus Neri, Catharina van Siena, Franciscus Xaverius, Aloysius van Gonzaga en Franciscus van Assisi. De laatste was de grondleger van de orde der Franciscanen of Minderbroeders. Welke in Friesland twee kloosters hadden, en wel in Bolsward en Leeuwarden. In het volksgebruik werd de lelie ook wel gebruikt als doodsbloem. In Friesland zijn meerder zegels met een lelie gevonden, waaronder ook exemplaren met een kerkelijke en of klooster functie. Boven de lelie is een (palm)tak zichtbaar. De palmtak is in de iconografie het symbool van een martelaar. Daarnaast zien we soms op schilderijen en grafstenen ook een enkele palmtak. Deze is dan een insigne voor een bedevaart naar Jeruzalem
De zegeldrager
Door de titel PRESBITRI (preister) op de zegel weten we dat we met een kerkelijk zegel te maken hebben. Dit lijkt ook ondersteund te worden door de afgebeelde lelie en (palm)tak. Maar wie was nu de zegeldrager? Gezien de vindplaats lijkt er een verband te zijn met het klooster Thabor of een van de nabijgelegen parochies, zoals die van IJsbrechtum of Tirns. De naam (REINNERI) die we lezen is net als de rest van de tekst in Latijns. Dat betekend dat de naam in het dagelijks leven vaak anders werd uitgesproken en geschreven. Gelukkig zijn er nog een aantal documenten met zegels bewaard gebleven waar een vergelijkbare naam op voor komt. Op deze zegels lezen we REINERI, terwijl in de oorkonden Reiner (Reinerus) of Reyner (Reynerus) lezen. Helaas heb ik nog niet geen eigenaar voor dit zegel kunnen vinden. In de historische bronnen komen we wel een aantal Reiners tegen, maar meestal met een ander zegel en of functie. Een melding lijkt kansrijk, het gaat hier om een leerling aan de universiteit van Keulen (Zijlstra) “Prebendaris Franciscus Reineri van Sneek, deze werd rond 1400 door Albrecht van Beieren als vicaris voor Dronrijp en Langweer benoemd”. Maar zekerheid hebben we (nog) niet. mogelijk geeft verder onderzoek nog de oplossing.