ALKINI

OPĆENITO

Ugljikovodici s jednom ili više trostrukih veza između ugljikovih atoma pripadaju nezasićenim spojevima – alkinima.

Opća molekulska formula alkina s jednom trostrukom vezom jeste:

CnH2n-2 - gdje n označava broj atoma ugljika u molekuli.

Primjer strukturne formule propina :

NOMENKLATURA ALKINA

Imena im se izvode iz imena alkana s jednakim brojem atoma C, osim što umjesto nastavka -an imaju nastavak -in. Ako se u molekuli ugljikovodika nalaze i dvostruka i trostruka veza, dvostruka veza ima prednost u imenovanju, ali je trostruka veza reaktivniji dio molekule.

Prati se položaj trostruke veze pri numerisanju atoma.

Dakle, određujemo najduži lanac atoma ugljika, numerišemo atome prema položaju trostruke veze, a zatim prema položaju supstituiranih atoma ili alkil grupa. Supstituente navodimo abecednim redom.

Ukoliko je na nekom atomu više supstituenata, njegov broj navodimo ispred naziva svakog supstituenta.

Ukoliko na nekom atomu imamo više istih supstituenata, njegov broj navodimo onoliko puta koliko supstituenata ima.

PRIMJER

Navesti nazive sljedećih spojeva:

OBJAŠNJENJE:

Najduži niz atoma ugljika je 7, dakle radi se o heptinu. Numerisanje vršimo s one strane kojoj je trostruka veza bliža. Na drugom i petom atomu vezane su metil grupe, pa slijedi:

2,5-dimetil-3-heptin ili 2,5-dimetil-hept-3-in

OSOBINE ALKINA

• Analogno alkanima i alkenima, i kod alkina osobine zavise od broja atoma ugljika.

• Alkini koji imaju 2 - 4 atoma ugljika su u gasovitom agregatnom stanju.

• Alkini koji imaju 5 - 17 atoma ugljika su u tečnom agregatnom stanju.

• Alkini koji imaju više od 17 atoma ugljika su u čvrstom agregatnom stanju.

• Slabo su rastvorljivi u vodi, ali bolje od alkana i alkena.

• Hemijski su aktivni zahvaljujući trostrukoj vezi.

• Kao i prethodnici, reaguju sa halogenim elementima i njihovim hidridima. Lako se oksiduju, a gorenjem na kisiku daju ugljični-dioksid i vodu.

Reaguju reakcijama adicije, npr:

U reakcijama adicije alkini se prevode u alkene, koji daljom adicijom prelaze u alkane.

acetilen (etin) (eten)

Daljnjim uvođenjem vodika u eten dobiva se zasićeni ugljkovodik etan:

eten (etilen) (etan)

SVOJSTVA ETINA

• Najjednostavniji primjer molekule s trostrukom vezom je molekula etina, C2H2.

• Trivijalno je ime etina acetilen, ali se ono upotrebljava i za cijelu skupinu alkina.

• Etin je plin bez boje, karakteristična mirisa, manje gust od zraka.

• Reaktivan je, zapaljiv, gori svijetlim i čađavim plamenom.

• U vodi je slabo topljiv, dok je izvrsno topljiv u acetonu.

• Etin se skladišti otopljen u acetonu u čeličnim bocama jer je vrlo eksplozivan.

• Zbog svijetlog plamena pri gorenju korišten je za izradu rudarskih karbidnih svjetiljki, a i danas se troši u većim količinama za rad svjetionika.

• Etin je osnovna sirovina za proizvodnju brojnih drugih organskih spojeva (npr. boje, lijekovi, plastične mase).

Ukoliko želite dodatno saznati o alkinima:

U prilogu je i prezentacija učenice Esme Kafedžić, na temu "Alkini":