فورالتادۆن (Furaltadone)
بەکارهێنانی : بە گشتی، فورالتادۆن بەکاردەهێنرا وەک دەرمانی "خۆپارێزی" بۆ مریشک، بە تایبەتی بۆ کۆکسیدیۆسیس و هەندێک نەخۆشی باکتریایی. بەڵام بەهۆی مەترسییەکانی بۆ مرۆڤ، بەکارهێنانی لە کێڵگە پەلەوەرییەکان قەدەغە کراوە.
لە خێزانی نایترۆفیورانەکان
فۆرمولای کیمیایی: C₁₃H₁₆N₄O₆
کێشی گەردی : 324.29 g/mol.
کاریگەری: بە شێوەیەکی زانستی بەکاردەهێنرێت بۆ چارەسەری هەندێک نەخۆشی لە ئاژەڵەکان، بە تایبەتی مریشک، بەڵام بەهۆی پاشماوەی ژەهراوی کە لە جەستەی ئاژەڵەکان دەمێنێتەوە، تووشبوونی مرۆڤ بەو مادەیە دەبێتە هۆی شێرپەنجە.
دەرمانی فورالتادۆن (Furaltadone) پەیوەندی بە دروستبوونی شێرپەنجەوە هەیە، بەڵام مەترسییە سەرەکییەکە بۆ ئەو مرۆڤانەیە کە گۆشت و هێلکەی مریشکەکە دەخۆن، نەک تەنها بۆ خودی مریشکەکە.
لێرەدا زانیارییەکی کورت و ڕوون لەسەر ئەم دەرمانە دەخەینە ڕوو:
١. مەترسییەکە چۆن دروست دەبێت؟
فورالتادۆن جۆرێکە لە دژەزیندەییەکان (ئەنتیبایۆتیک) لە خێزانی "نایترۆفیورانەکان". کاتێک ئەم دەرمانە دەدرێت بە مریشک، لەناو جەستەیدا تێکدەشکێت و دەگۆڕێت بۆ ماددەیەکی پاشماوەی ژەهراوی. ئەم پاشماوەیە لەناو گۆشت، جگەر و هێلکەی مریشکەکەدا بۆ ماوەیەکی زۆر دەمێنێتەوە و تەنانەت بە کوڵاندن و ئامادەکردنی خواردنەکەش لەناو ناچێت.
٢. هۆکاری تووشبوون بە شێرپەنجە لە مرۆڤدا
کاتێک مرۆڤ ئەو گۆشت یان هێلکەیە دەخوات کە پاشماوەی دەرمانەکەی تێدایە، ماددە ژەهراوییەکە دەچێتە جەستەیەوە. توێژینەوە زانستییەکان سەلماندوویانە کە پاشماوەی ئەم دەرمانە کارسینۆجینە (هۆکاری شێرپەنجەیە) و هەروەها دەبێتە هۆی تێکدانی بۆماوەیی (DNA) و گۆڕانی جینات.
٣. قەدەغەکردنی لە جیهاندا
لەبەر ئەم مەترسییە گەورەیە، بەکارهێنانی فورالتادۆن و سەرجەم دەرمانەکانی تری خێزانی نایترۆفیوران بۆ مریشک و ئاژەڵە کێڵگەییەکان لە زۆربەی وڵاتانی جیهاندا (وەک ئەمریکا، وڵاتانی یەکێتیی ئەوروپا و هتد) بە تەواوی قەدەغە کراوە.
گەرچی ڕەنگە دەرمانەکە زیان بە خودی مریشکەکەش بگەیەنێت بەهۆی کاریگەرییە ژەهراوییەکانییەوە، بەڵام هۆکاری سەرەکی قەدەغەکردنی ئەوەیە کە دەبێتە هۆی شێرپەنجە بۆ ئەو کەسانەی بەرهەمەکانی ئەو مریشکە دەخۆن.
* ئەم دەرمانە، کە لە نێو خاوەن کێڵگە پەلەوەرییەکاندا بە "دەرمانی زەرد" ناسراوە، بە شێوەیەکی بەربڵاو وەک ڕێکارێکی خۆپارێزی بۆ ڕێگریکردن لە نەخۆشکەوتنی مریشک بەکاردەهێنرێت. بە جۆرێک کە زۆر دەگمەنە خاوەن دەواجینێک بدۆزرێتەوە پەنای بۆ بەکارهێنانی ئەم دەرمانە نەبردبێت.
چۆن بزانین مریشکەکە ئەو دەرمانەی پێدراوە؟
تەنیا لە ڕێگەی تاقیگەوە دەسەلمێنرێت: پاشماوەی ئەم جۆرە دەرمانانە لەناو خانەکانی گۆشت، جگەر و گورچیلەی مریشکەکەدا دەمێننەوە. ئاشکراکردنیان تەنیا و تەنیا بە ئامێری پێشکەوتووی کیمیایی و تاقیگەیی دەکرێت، کە بە زۆری لەلایەن لیژنەکانی ڤێتێرنەری و تەندروستییەوە پشکنینیان بۆ دەکرێت.
سەرچاوەکان:
١-https://www.accessdata.fda.gov/cms_ia/importalert_31.html .
٢-https://www.sciencedirect.com/topics/pharmacology-toxicology-and-pharmaceutical-science/furaltadone.
٣-https://www.fao.org/4/y5723e/y5723e0u.htm