بێ شەکر، بەڵام سەدان جار لە شەکر شیرین تر .....

شیرینکەرەوەکان (Sweeteners): ئەو ئاوێتانەن کە بۆ بەخشینی تامی شیرینی بە خۆراک و خواردمەنییەکان بەکاردێن. بەهۆی زیادبوونی هۆشیاری تەندروستی و بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکانی وەک شەکرە و قەڵەوی، بەکارهێنانی جێگرەوەکانی شەکر ڕووی لە زیانبوون کردووە.

جۆرە سەرەکییەکانی شیرینکەرەوەکان:

شیرینکەرەوە دەستکردەکان (Non-Nutritive / Artificial): ماددەی کیمیایین و شیرینییەکی زۆر بەهێزیان هەیە (سەدان جار لە شەکری ئاسایی شیرینترن)، بەڵام هیچ کالۆرییەک یان ڕێژەیەکی زۆر کەم کالۆرییان تێدایە. وەک: ئاسپارتام (Aspartame)، سوکرالۆز (Sucralose)، و ساکارین (Saccharin).

شیرینکەرەوە سروشتییە کەم-کالۆرییەکان: لە ڕووەکەکانەوە وەردەگیرێن و تامیان شیرینە بەبێ بەرزکردنەوەی ناڕەوای شەکری خوێن. دیارترینیان ستێڤیا (Stevia) و *میوەی مۆنک (Monk Fruit)*ـن.

کحوولی شەکرەکان (Sugar Alcohols): ئاوێتەی وەک  زیلیتۆڵ (Xylitol) و ئێریپریتۆڵ (Erythritol) کە بە شێوەیەکی باو لە بنێشتی بێ شەکردا بەکاردێن و زیان بە ددان ناگەەیەنن.

مەترسییە تەندروستییەکان و کاریگەرییە لاوەکییەکان:

ئەگەرچی شیرینکەرەوە دەستکردەکان لەلایەن ڕێکخراوە جیهانییەکانەوە (وەک FDA) بە شێوەیەکی گشتی بە سەلامەت دانراون، بەڵام بەکارهێنانی بەردەوام یان زۆریان کۆمەڵێک کاریگەری لاوەکی لێدەکەوێتەوە:

کێشەی کۆئەندامی هەرس: کحوولەکانی شەکر (زیلیتۆڵ و ئێریپریتۆڵ) و هەندێک شیرینکەرەوەی تر لەوانەیە ببنە هۆی باکردنی سک، سکچوون، و ڕەقبوونی ئێسکەپەیکەری هەرس.

کاریگەری لەسەر بەکتریای سوودبەخشی ڕێخۆڵە (Microbiome): لێکۆڵینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە هەندێک شیرینکەرەوە دەستکردەکان هاوسەنگی بەکتریای سوودبەخشی ڕێخۆڵە تێکدەدەن، کە ئەمەش کاریگەری نەرێنی لەسەر بەرگری جەستە و هەرس دروست دەکات.

دەستکاری ئارەزووی خۆراک (Craving): خواردنی شتی زۆر شیرینی بێ-کالۆری دەبێتە هۆی خەڵەتاندنی مێشک؛ جەستە چاوەڕێی کالۆری دەکات بەڵام دەستی ناکەوێت، ئەمەش ئارەزووی خواردنی شتومەکی شیرین لە داهاتوودا زیاتر دەکات.

تێبینی تایبەت (PKU): ئەو کەسانەی نەخۆشی (Phenylketonuria)یان هەیە نابێت ئاسپارتام بەکاربێنن، چونکە جەستەیان توانای هەرسکردنی ترشی ئەمینۆیی (Phenylalanine)ی نییە.

شیرینکەرەوە بێ-کالۆرییەکان ئامرازێکی باشین بۆ یارمەتیدانی تووشبووانی شەکرە یان ئەو کەسانەی دەیانەوێت کێشیان داببەزێنن، بەڵام باشترین ڕێگە کەمکردنەوەی تەواوەتی تامی شیرینییە لە ڕێجیمی ڕۆژانەدا.