بۆچی لە دوای  نەشتەرگەری نەخۆش دەلەرزێت ؟

زۆرێک لەو کەسانەی لە بێهۆشکاری گشتی (General Anesthesia) بەخەبەر دێنەوە، تووشی لەرزینێکی زۆر دەبن ئەم دیاردەیە پێی دەوترێت (Post-Anesthetic Shivering).

ڕێکخەری گەرمی مێشک دەکوژێتەوە لە کاتی نەشتەرگەری

مێشکی مرۆڤ بەشێکی تێدایە بە ناوی (Hypothalamus) کە وەک ڕێکخەری گەرمی جەستە کار دەکات. کاتێک بێهۆش دەبیت، دەرمانەکان کارکردنی ئەم بەشە پەکدەخەن. مێشک چیتر نازانێت پلەی گەرمی پێست و ناوەوەی جەستە چەندە، بۆیە جەستە گەرمی لەدەست دەدات بەبێ ئەوەی هەستی پێ بکات.

شۆکی گەرمی و کێبڕکێی مێشک و دڕکەپەتک

کاتێک کاریگەری دەرمانەکان بەرەو نەمان دەچێت، مێشک کتوپڕ "کۆنتڕۆڵ"ەکە وەردەگرێتەوە و درک بەوە دەکات کە پلەی گەرمی ناوەوەی جەستە (Core Temperature) دابەزیوە.

• لە لایەکەوە: مێشک فەرمانێکی فریاکەوتنی خێرا دەنێرێت بۆ ماسولکەکان کە بجوڵێن بۆ دروستکردنی گەرمی.

• لە لایەکی ترەوە: دەرمانەکان وا لە دڕکەپەتک (Spinal Cord) دەکەن کە تووشی جۆرێک لە "هەستیاری زیادەڕۆ" بێت، ئەمەش وا دەکات ئاماژەکان بە شێوەیەکی هەڕەمەکی و خێرا بنێردرێن، کە دەرئەنجامەکەی دەبێتە لەرزینێکی زۆر.

بۆچی پزیشکەکان لێی دەترسن؟ (تێچووی وزە)

بۆ پزیشکەکان، لەرزین تەنها دیمەنێکی ناخۆش نییە، بەڵکو کێشەیەکی پزیشکییە. لەرزینی بەهێز دەبێتە هۆی:

• زیادبوونی پێویستی بە ئۆکسجین: جەستە لەم کاتەدا ٢٠٠٪ بۆ ٥٠٠٪ زیاتر پێویستی بە ئۆکسجین دەبێت، ئەمەش ماندووبونێکی زۆر بۆ دڵ و سییەکان دروست دەکات.

• بەرزبوونەوەی فشاری خوێن: فشار دەخاتە سەر کۆئەندامی سووڕانی خوێن.

. چارەسەر ڕاستەوخۆ لە دوای نەشتەرگەری 

پزیشکانی بێهۆشکاری بۆ ڕاگرتنی ئەم دۆخە سوود لە دوو ڕێگا وەردەگرن:

• گەرمکەرەوەی دەرەکی (Bair Hugger): ئامێرێکی تایبەت کە هەوای گەرمی فلتەرکراو دەخاتە ژێر بەتانی نەخۆشەکە بۆ ئەوەی مێشک هەست بە گەرمی بکاتەوە.

• دەرمانی پێثیدین (Meperidine): ئەم دەرمانە تایبەتمەندییەکی سەرسوڕهێنەری هەیە، ڕاستەوخۆ کار لەسەر ئەو ناوەندەی مێشک دەکات کە فەرمانی لەرزین دەردەکات و "ئاستی هەستیاری" مێشک دادەبەزێنێت، بەمەش لەرزینەکە دەوەستێنێت.

کۆتا پەیام بۆ دایک و باوکان و نەخۆشەکان:

ئەگەر بینیت منداڵەکەت یان کەسێکی نزیکت دوای نەشتەرگەری دەلەرزێت، مەترسە! ئەوە نیشانەی ئەوەیە کە مێشکی خەریکە بەخەبەر دێتەوە و دەست دەکاتەوە بە کۆنتڕۆڵکردنی جەستەی. ئەمە دۆخێکی کاتییە 

بۆچی دوای نیوبەنج (Spinal Anesthesia) تووشی سەرئێشە دەبین؟ 

زۆرێک لەو نەخۆشانەی نیو بەنجیان بۆ دەکرێت، دوای چەند کاتژمێرێک یان ڕۆژێک هەست بە سەرئێشەیەکی زۆردەکەن ئایا ئەمە بۆڕوودەدات و پەیوەندی بە چییەوە هەیە ؟ 

Cerebrospinal Fluid (CSF) مێشک و دڕکەپەتک لەناو ژینگەیەکی زۆر پارێزراودان. لەناو شلەیەکی بێڕەنگ و ڕووندان کە پێی دەوترێت 

  ئەم شلەیە لەژێر فشارێکی دیاریکراودایە و ئەرکی پاراستنی مێشک وفشاری دەوری مێشکە، کاتێک پزیشک دەرزی بڕبڕەی پشت بەکاردەهێنێت، دەبێت کونێکی زۆر بچووک لە پەردەی دەوروبەری مێشک و دڕکەپەتک دروست بکات تا بگاتە ناو ئەو شلەیە. کێشەکە لێرەوە دەست پێ دەکات: ئەگەر ئەم کونە دوای دەرهێنانی دەرزییەکە بە خێرایی دانەخرێتەوە، شلەی مێشک و دڕکەپەتک دەست دەکات بە دزەکردن بۆ دەرەوەی پەردەکە.

 چۆنیەتی ڕوودانی ئازارەکە: بۆچی ئازارەکە دروست دەبێت؟ 

کاتێک شلەکە دزە دەکات، قەبارەی شلەی دەوروبەری مێشک کەم دەبێتەوە. ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی دوو کێشەی سەرەکی کە سەرئێشەکە دروست دەکەن

• کشان و دابەزینی مێشک: بەهۆی کەمبوونەوەی شلەکە، مێشک هێزی سەرئاوکەوتنی خۆی لەدەست دەدات و بەهۆی کێشکردنی زەوییەوە کەمێک بەرەو خوارەوە دەخلیسکێت. ئەم جووڵەیە دەبێتە هۆی ڕاکێشان و کشان لە دەمارەکان و ئەو پەردانەی مێشکیان پێوە بەستراوەتەوە، کە زۆر هەستیارن بۆ ئازار.

• فراوانبوونی دەمارەکانی خوێن: مێشک هەوڵ دەدات کەمبوونەوەی فشاری ناوەوەی کاسەسەر قەرەبوو بکاتەوە. ئەگەر قەبارەی شلەیەک کەم بکات، دەبێت قەبارەی شلەیەکی تر زیاد بکات تا فشارەکە جێگیر بێت. لێرەدا، دەمارەکانی خوێن لە مێشکدا فراوان دەبن تا خوێنی زیاتریان تێدا بێت. ئەم فراوانبوونە پەستانێکی زۆر دەخاتە سەر مێشک و دەبێتە هۆی سەرئێشەیەکی لێدەر.

ئایا هەموو سەرئێشەیەک پەیوەندی بە دەرزی پشتەوە هەیە؟

 نەخێر. بۆ ئەوەی پزیشک دڵنیا بێتەوە، دەبێت ئەم مەرجانە لە سەر ئێشەکەدا هەبێت

• کاتێک نەخۆشەکە دادەنیشێت یان دەوەستێت، ئازارەکە دوای ١٥ بۆ ٣٠ چرکە بە توندی دەست پێ دەکات (چونکە کێشکردن شلەکە زیاتر بەرەو خوارەوە دەبات)

• کاتێک نەخۆشەکە ڕادەکشێت، ئازارەکە بە تەواوی نامێنێت یان زۆر کەم دەبێتەوە (چونکە فشارەکە کەم دەبێتەوە)

• ڕێگاکانی چارەسەرکردن

مێشک ڕۆژانە بە بەردەوامی شلەی نوێ دروست دەکاتەوە، بۆیە زۆربەی حاڵەتەکان لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا خۆیان چاک دەبنەوە. بەڵام بۆ تێپەڕاندنی ئازارەکە  : دەتوانرێت سوود لەم ڕێگایانە وەربگیرێت:

خواردنەوەی کافایین وەک قاوە یان چای خەست دەمارەکانی خوێن لە مێشکدا تەسک دەکاتەوە و فشار و ئازارەکە کەمدەکاتەوە. هەروەها خواردنەوەی شلەمەنی زۆر وەک ئاو و شەربەت یارمەتی جەستە دەدات بۆ قەرەبووکردنەوە و بەرهەمهێنانی خێراتری شلەی مێشک و دڕکەپەتک.

بۆ ئەو حاڵەتانەی کە زۆر توندن، پزیشک پەنا دەباتە بەر چارەسەری کۆتایی کە بە "پینەی خوێن" دەناسرێت؛ تێیدا بڕێک خوێن لە دەستی نەخۆشەکە وەردەگرێت و دەینێرێتەوە ناو ئەو شوێنەی پشتی کە سڕکەرەکەی تێدا بەکارهاتووە. ئەم خوێنە وەک لەزگەیەک کاردەکات بۆ داخستنی کونەکە و ڕاگرتنی دزەکردنی شلەکە، بەمەش ئازارەکە بە تەواوی کۆتایی دێت.