เขานางทองตำนานรัก มเหสีพระร่วง

เขานางทอง อยู่ในเขตอำเภอพรานกระต่าย ซึ่งเคยเป็นที่ประดิษฐานรอยพระพุทธบาท ที่พระมหาธรรมราชาที่ 1 (ลิไท) ทรงสร้างไว้บนยอดเขาแห่งนี้ ตำนานเล่าว่า นางทองเป็นผู้หญิงที่สวยงามที่สุด ถูกพญานาค กลืนเข้าไปในท้อง พระร่วงได้พบเห็นจึงได้เข้าช่วยโดยใช้อิทธิฤทธิ์ของตน ล้วงนางทองออกมาจากคอพญานาค เนื่องจากนางทองเป็นคนสวยจึงเป็นที่สบพระทัยของพระร่วง ต่อมาจึงได้อภิเษกเป็นมเหสี (เมียหลวง) และยังได้นางคำ หญิงชาวบ้านเป็นพระสนมด้วย (เมียน้อย) อีกองค์หนึ่งด้วย พระมเหสีทองนอกจากจะมีพระสิริโฉมงดงามต้องตาต้องใจแล้ว ยังมีความมานะอดทนขยันหมั่นเพียรในการทอผ้าด้วยกี่ทอผ้า พระร่วง (สันนิษฐานว่า ชื่อ พระมหาพุทธสาคร) จึงโปรดให้สร้างพระตำหนักแพหน้าพระราชวัง เพื่อใช้เป็นที่พักผ่อนของพระมเหสีทองอยู่มาวันหนึ่งพระร่วงได้เสด็จไปเที่ยวกรุงสุโขทัย พระมเหสีทองได้ไปซักผ้าอ้อมที่สระน้ำ เพื่อจะไปตาก (บริเวณที่ตากผ้าอ้อมนั้น ไม่มีต้นไม้ขึ้นเลย จะโล่งเตียนไปหมด เพราะพระร่วงสาปไว้ให้เป็นที่ตากผ้าอ้อม) ระหว่างที่ตากผ้าอ้อมพระมเหสีทองก็กลัวว่าผ้าอ้อมจะไม่แห้งจึงพูดขึ้นว่า

ตะวันเอยอย่ารีบจร นกน้อยอย่ารีบนอน

หักไม้ค้ำตะวันไว้ก่อน กลัวผ้าอ้อมจะไม่แห้

ผลปรากฏว่าตะวัน หรือดวงอาทิตย์ไม่ยอมเคลื่อนจนกระทั่งผ้าอ้อมแห้ง จึงด้โคจรต่อไปและที่สระน้ำนั้นพระร่วงได้เลี้ยงจระเข้ไว้ด้วย แล้วพอดีจระเข้ตัวนั้นเกิดหิวขึ้นมาจึงคาบนางทองไป เพื่อเอาไปกินแต่เวลานั้นเป็นเวลาที่พระร่วงกลับจากสุโขทัยพอดี พอกลับมาพระร่วงไม่เห็นพระมเหสีทองจึงถาม พวกนก พวกกวาง (สมัยนั้นเชื่อกันว่าสัตว์ทุกตัวพูดได้) ว่าพระมเหสีทองหายไปไหน พวกสัตว์ต่าง ๆ บอกว่าพระมเหสีทองได้ถูกจระเข้คาบไปแล้ว พระร่วงได้ยินดังนั้นก็ตามไปทันที พระร่วงเดินทางไปทางไหนต้องการให้เป็นทางเดินก็ปรากฏเป็นทางเดิน ทางเกวียนตลอดทาง พระร่วงได้เดินทางผ่านนาป่าแดงคลองวัว และได้ขอน้ำกินแถว ๆ หมู่บ้าน (หมู่บ้านนาป่าแดงปัจจุบัน) พระร่วงพูดว่า “ข้าหิวน้ำจังเลยขอน้ำกินหน่อยได้ไหม” คนในหมู่บ้านไม่ให้กินจึงพูดว่า “น้ำข้าไม่มี” พระร่วงเป็นคนที่วาจาศักดิ์สิทธิ์อยู่แล้ว พระร่วงจึงพูดว่า “เออ อย่างพวกมึงนั้นก็ไม่ต้องมีน้ำกินตลอดไป” จนป่านนี้นาป่าแดงจึงไม่ค่อยมีน้ำกินน้ำใช้กัน พระร่วงได้ตามจระเข้ที่คาบพระมเหสีทองทันที ที่คลองทองแดง (ศาลาจังหวัดในปัจจุบัน) แต่ช้าไป พระมเหสีทองได้สิ้นใจตายก่อนแล้ว พระร่วงจึงสาปจระเข้ให้เป็นหินตรงนั้น

พระร่วงเสด็จกลับวังด้วยความเศร้าโศก ในเวลาต่อมาพระองค์ก็ยังไม่คลายต่อความอาลัยอาวรณ์ถึงพระมเหสีทอง จนทนอยู่ในเมืองพรานไม่ได้ จึงพาราษฏรอพยพไปทางใต้เพื่อไปตั้งเมืองใหม่ ณ เมืองสังขบุรี แขวงอยุธยา