Autor: Adam Mickiewicz
Tytuł: Dziady cz. II
Rodzaj literacki : dramat
Gatunek : dramat romantyczny
Epoka – romantyzm
Tekst utworu dostępny:
https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/dziady-dziady-poema-dziady-czesc-ii.pdf
audiobook:
https://www.youtube.com/watch?v=XslcwyGKfBs
spektakl:
https://www.youtube.com/watch?v=UpCUPNAHXk4
Informacje ogólne
Dramat Adama Mickiewicza został opublikowany w Kownie w 1823 roku. Utwór oparty na dawnych pogańskich wierzeniach ludowych idealnie wpisuje się w klimat romantycznej epoki. Świat realny przenika się tutaj z tym, którego na co dzień nie dostrzegamy.
W dramacie widać tez fascynację ludowym pojęciem moralności i definicji tego, co ludzkie.
Miejsce akcji dramatu – cmentarna kaplica
Czas wydarzeń – noc z 1 na 2 listopada
Obrzędowi przewodniczy Guślarz, który przewodzi ceremonii wywoływania duchów.
Pojawiają się trzy kategorie duchów, w zależności od grzechów.
Duchy z grzechem lekkim – aniołki. Józio i Rózia
* przedstawienie postaci: brat i siostra, Józio i Rózia mieszkali z mamą w wiosce, nie pracowali, ciągle się bawili, na ziemi mieli raj - niczego im nie brakowało; są aniołkami, mieszkają w Raju, mają tam wszystko czego pragną, ale nie są szczęśliwe
* wygląd zewnętrzny: postaci ze złotymi skrzydłami z piór, nad ich głowami świecą aureole, lekkie, zwiewne, drobne, niematerialne
* cechy charakteru: gdy żyły - wesołe, radosne, beztroskie, szczęśliwe - tylko się bawiły, śmiały, śpiewały, zrywały kwiaty. Rózia interesowała się lalkami; kochające, przywiązane do siebie i do matki; sympatyczne, miłe, nigdy nie zaznały cierpienia, czyli nie znały prawdziwego życia; w Raju - znudzone, smutne, samotne, pragną goryczy, chcą zaznać cierpienia, dojrzały, zmądrzały, chcą poznać prawdziwe życie, brakuje im obecności Boga
* ceremoniał przywoływania: palenie kądzieli, przywoływanie ustne przez Guślarza
* rodzaj przestrogi:
„Kto nie doznał goryczy ni razu, Ten nie dozna słodyczy w niebie”
Obok radości, trzeba na ziemi zaznać cierpienia, aby dostać się do nieba (w religii chrześcijańskiej cierpienie jest konieczne do zbawienia; romantycy uważali, że w Polsce pod zaborami cierpienia muszą zaznać wszyscy, nawet małe dzieci)
Duch najcięższy - widmo złego pana, dziedzica wioski
* przedstawienie postaci: właściciel wioski, dziedzic, bogaty, przyjmuje gości, posiada duży ogród, taras, pałac, posiadłość, służbę, ziemianin, podlegali mu wieśniacy, ogrodnik, stado psów, dwór, pracuje u niego córka wdowy; duch, upiór, widmo, postać niematerialna, zawieszony nad ziemią - miejscem swoich dawnych uciech i zabaw, nie może dostać się nawet do piekła, potępiony na wieki, otoczony drapieżnymi ptakami - dawnymi ludźmi, których skrzywdził
* wygląd zewnętrzny: potwór, blady, oczy na czole świecą jak węgle, włosy rozwiane na czole, z ust wydobywa się dym i wypadają błyskawice, z głowy sypią się iskry, wychudzony, poszarpane ciało, wystające kości
* cechy charakteru: okrutny, bezwzględny, bezlitosny, egoistyczny - kazał wyrzucić kobietę z dzieckiem na ręku w noc wigilijną, nieludzki - nie przestrzega zasad moralnych, nie odróżnia dobra od zła, obojętny na krzywdę innych, gościnny w stosunku do osób z własnej klasy społecznej, beztroski, wiódł hulaszcze życie, nadużywał alkoholu, skąpy, nie pomagał potrzebującym; po śmierci: przestraszony, zlękniony, cierpiący, bez nadziei na zmianę losu
*ceremoniał przywoływania: kocioł wódki, ogień, zaklęcia, przywoływanie ustne,nastaje północ, drzwi zamknięte na kłódki
* rodzaj przestrogi:
„Bo kto nie był ni razu człowiekiem, Temu człowiek nic nie pomoże”
Nie można być egoistą, myśleć tylko o sobie i skazywać na cierpienie oraz krzywdzić innych ludzi
Duch pośredni
* przedstawienie postaci: młoda dziewczyna, wieśniaczka, pasterka, ludowa poetka żyjąca w świecie swych marzeń, w oderwaniu od rzeczywistości, miała 19 lat, z nikim się nie przyjaźniła, otaczały ją zwierzęta
* wygląd zewnętrzny: przypomina Matkę Boską, anioła, ubrana w białą szatę, ma rozwiane włosy, wianek na głowie, w ręku trzyma zieloną gałązkę, na twarzy widnieje uśmiech, ale w oczach widać smutek; najpiękniejsza w wiosce
*cechy charakteru: bierna - żyła tylko dla siebie, nie interesowała się problemami innych, beztroska, radosna, wesoła, śmiała się, śpiewała, tańczyła, żyła w obłokach, niedojrzała, nie myślała o miłości i ślubie, inteligentna - układała piosenki, egoistka - myślała tylko o sobie i swoim wewnętrznym życiu, marzycielka
* ceremoniał przywoływania: zapalenie wianka z ziół, przywołanie ustne
* rodzaj przestrogi:
„Kto nie dotknął ziemi ni razu, Ten nigdy nie może być w niebie”
Jeżeli ktoś żyje tylko we własnym świecie, nie potrafi nikogo obdarzyć uczuciem, wywyższa się - nie zostanie od razu zbawiony.