ประวัติอำเภอพรหมบุรี

คำขวัญอำเภอพรหมบุรี

ประเพณีกำฟ้า หัวป่าต้นตำรับอาหารไทยรสเด็ด

คูค่ายเป็นเพชรประวัติศาสตร์ นารีพิลาสสาวบ้านแป้ง

เมืองพรหมบุรีนั้นสร้างขึ้นในสมัยใดไม่ปรากฏ สันนิษฐานกันว่า เป็นเมืองที่พระเจ้าพรหม (พระเจ้าศรีธรรมไตรปิฎก) ผู้ครองเมืองไชยปราการ (ฝาง) ได้โปรดให้สร้างขึ้นขนานนามว่า เมืองพรหมบุรี ตั้งอยู่ใต้ วัดอัมพวัน หมู่ที่ 5 ตำบลพรหมบุรีในปัจจุบัน ตามหลักฐานที่ปรากฏชัดเจนนั้น มีเมืองพรหมบุรีตั้งแต่ครั้งสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง) แล้ว และได้ตั้งเมืองพรหมบุรีเป็นเมืองหลานหลวง นอกจากนี้แล้วยังเป็นหัวเมืองชั้นในและหัวเมืองชั้นในหน้าด่านทางด้านทิศเหนืออีกด้วย โดยมีเมืองลพบุรีเป็นเมืองหน้าด่านหลัก แสดงให้เห็นว่าเมืองพรหมบุรีมีอยู่แล้วเมื่อตั้งกรุงศรีอยุธยา

ในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ พระองค์ได้ทรงจัดการปกครองใหม่ โดยกำหนดให้หัวเมืองชั้นในเป็นเมืองจัตวา ดังนั้น เมืองพรหมบุรีจึงเปลี่ยนฐานะเป็นเมืองจัตวา

ในสมัยสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี เมืองพรหมบุรีขึ้นกับกรุงธนบุรี ในประชุมพงศาวดารฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) กล่าวถึงสำเนาท้องตรา พ.ศ. 2316 เกณฑ์ผู้รักษาเมืองพรหมบุรียกทัพไปสกัดข้าศึกด้านตะวันออกและคุมพรรคพวกสุ่มกำลังยกลงไปขุดคูเลนพระนครเมืองธนบุรี

ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โปรดเกล้าฯ ให้ เมืองพรหมบุรีอยู่ในอำนาจปกครองของสมุหนายก โดยตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาจนถึงกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้นนั้น เมืองพรหมบุรีคงมีฐานะเป็นเมืองตลอดมา ในกฎมณเฑียรบาลเป็นเมืองสำหรับหลานหลวงครอง ในกฎหมายลักพาบทหนึ่งเรียกชื่อว่า "พระพรหมนคร" แต่ในทางการปกครองได้ถูกจัดให้เป็นหัวเมืองจัตวา มีเจ้าเมืองปกครองตลอดมา ได้มีการย้ายที่ตั้งเมืองจากใต้วัดอัมพวันไปอยู่ที่ปากปางหมื่นหาญ (อยู่เหนือตลาดปากบาง หมู่ที่ 1 ตำบลพรหมบุรี) ต่อมาได้ย้ายไปตั้งที่จวนหัวป่า เหนือวัดพรหมเทพาวาส

ต่อมาในปี พ.ศ. 2438 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้จัดการปกครองแบบมณฑลเทศาภิบาล เมืองพรหมบุรีเป็นเมืองอยู่ในมณฑลกรุงเก่า (ต่อพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเปลี่ยนชื่อเป็นมณฑลอยุธยา) และปี พ.ศ. 2439 ยุบเมืองพรหมบุรีเป็นอำเภอขึ้นกับเมืองสิงห์บุรี เรียกว่า อำเภอพรหมบุรี โดยได้ทำการสร้างที่ว่าการอำเภอที่ริมฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา (ที่ตั้งโรงเรียนพรหมวิทยาคารในปัจจุบัน) หมู่ที่ 3 ตำบลพรหมบุรี

ต่อมาเมื่อ พ.ศ. 2486 นายอนันต์ โพธิพันธ์ นายอำเภอพรหมบุรีได้ย้ายที่ว่าการอำเภอไปตั้งที่เหนือ วัดกุฎีทอง หมู่ที่ 3 ตำบลบางน้ำเชี่ยว เนื่องจากที่ตั้งอำเภอเดิมใกล้ตัวเมืองสิงห์บุรี แต่ห่างไกลจากตำบลอื่น ๆ และประกอบกับมีราษฎรในพื้นที่ตำบลบางน้ำเชี่ยวได้บริจาคที่ดินในการก่อสร้างที่ว่าการอำเภอหลังใหม่ ต่อมาเมื่อวันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2532 เวลา 08.19-09.30 น.ประกอบด้วยภูมิปาโลแห่งฤกษ์ นายพนม นันทวิสิทธิ์ นายอำเภอพรหมบุรี ผู้ดำเนินการก่อสร้าง นายพิจิตร วงษ์จินดา นายอำเภอพรหมบุรี ผู้ดำเนินการปรับปรุง นายชนะศักดิ์ ยุวบูรณ์ ผู้ว่าราชการจังหวัดสิงห์บุรี ประธานวางศิลาฤกษ์ ในการก่อสร้างที่ว่าการอำเภอหลังใหม่ เนื่องจากอำเภอเดิมมีสภาพทรุดโทรม และคับแคบ โดยได้รับงบประมาณจากกรมการปกครองและมีราษฎรในพื้นที่ร่วมบริจาคในการก่อสร้างที่ว่าการอำเภอหลังใหม่ โดยก่อสร้างบริเวณตรงข้ามกับที่ว่าการอำเภอหลังเดิม ริมแม่น้ำเจ้าพระยา หมู่ที่ 3 ตำบลบางน้ำเชี่ยว และใช้เป็นที่ว่าการอำเภอจนถึงปัจจุบัน โดยมีผู้ดำรงตำแหน่งนายอำเภอรวม 40 คน ดังนี้

1. พระพรหมประสาทศิลป์ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2442 ถึง พ.ศ. 2452
2. ขุนบริรักษ์เสนาขันธ์ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2452 ถึง พ.ศ. 2455
3. ขุนชัยชนารักษ์ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2455 ถึง พ.ศ. 2463
4. ขุนศรีนครานกิจ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2463 ถึง พ.ศ. 2464
5. ขุนสุพรรณ์โพธ์รักษ์ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2464 ถึง พ.ศ. 2469
6. ขุนสุพรรณ์เขตชโยดม ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2469 ถึง พ.ศ. 2472
7. ขุนศรีวิเศษ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2472 ถึง พ.ศ. 2477
8. นายยันตร์ สุริเย ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2477 ถึง พ.ศ. 2480
9. นายสาย บำรุงพันธ์ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2480 ถึง พ.ศ. 2481
10. นายชิต บรรทัดทอง ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2481 ถึง พ.ศ. 2485
11. นายอนันต์ โพธิพันธ์ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2485 ถึง พ.ศ. 2490
12. นายจตุรัตน์ กลัมพากร ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2490 ถึง พ.ศ. 2492
13. นายสวัสดิ์ ชาญวิจิตร์ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2492 ถึง พ.ศ. 2496
14. นายไสว ฉิมพลอย ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2496 ถึง พ.ศ. 2498
15. นายทำนอง สุทธิสุนทร ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2498 ถึง พ.ศ. 2502
16. นายจำนง ยังเทียน ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2502 ถึง พ.ศ. 2503
17. นายเกรียงไกร เขมะวิชานุวัติ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2503 ถึง พ.ศ. 2503
18. นายทวี ทวีพล ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2504 ถึง พ.ศ. 2504
19. นายสุพจน์ ถึงฝั่ง ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2504 ถึง พ.ศ. 2509
20. นายเกษ ดีฤกษ์ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2509 ถึง พ.ศ. 2510
21. นายพิชัย ศรีอุทัย ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2510 ถึง พ.ศ. 2512
22. นายลวิต สุวรรณิก ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2512 ถึง พ.ศ. 2513
23. นายมนตรี ภูติจันทร์ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2513 ถึง พ.ศ. 2514
24. นายสมเจตต์ ธาราทรัพย์ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2514 ถึง พ.ศ. 2516
25. นายประสิทธิ์ บุญสม ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2516 ถึง พ.ศ. 2520
26. นายปชา ลาภานันต์ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2520 ถึง พ.ศ. 2524
27. นายเสรี ตามไท ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2524 ถึง พ.ศ. 2526
28. ร.ต.จำนง ทิมจรัส ดำรงตำแหน่งตั้งแต่ พ.ศ. 2526 ถึง วันที่ 5 ตุลาคม พ.ศ. 2529
29. เรือโท ดำรง อ่อนเจริญ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 5 ตุลาคม พ.ศ. 2529 ถึง พ.ศ. 2531
30. นายพนม นันทวิสิทธิ์ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 14 มีนาคม พ.ศ. 2531 ถึงวันที่ 15 ตุลาคม พ.ศ. 2532
31. นายพิจิตร วงษ์จินดา ดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 16 ตุลาคม พ.ศ. 2532 ถึงวันที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2533
32. นายสุริยะ สุระประเสริฐ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 3 ธันวาคม พ.ศ. 2533 ถึงวันที่ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2537
33. นายเสริม พานุรัตน์ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 17 ตุลาคม พ.ศ. 2537 ถึงวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2542
34. นายณรงค์ อ่อนสะอาด ดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 22 พฤศจิกายน พ.ศ. 2542 ถึงวันที่ 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2543
35. นายวิวัฒน์ จิรายุพัฒน์ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2543 ถึงวันที่ 30 กันยายน พ.ศ. 2546
36. นายสันติ คณานุรักษ์ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2546 ถึงวันที่ 3 มกราคม พ.ศ. 2548
37. นายอภิเชษฐ์ ปั้นทอง ดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2548 ถึงวันที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2550
38. นายสุธรรม ยิ้มละมัย ดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2550 ถึงวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2554
39. นายอนันต์ จรุงโรจน์รัศมี ดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 18 พฤษภาคม พ.ศ. 2554 ถึงวันที่ 17 มีนาคม พ.ศ.2556
40. นายธรรมนูญ แก้วคำ ดำรงตำแหน่งตั้งแต่วันที่ 18 มีนาคม พ.ศ.2556 ถึง 2560

การปกครองส่วนภูมิภาค

อำเภอพรหมบุรีแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 7 ตำบล แต่ละตำบลแบ่งออกเป็นหมู่บ้าน รวม 42 หมู่บ้าน ได้แก่

1.พระงาม(Phra Ngam)

2.พรหมบุรี(Phrom Buri)

3.บางน้ำเชี่ยว(Bang Nam Chiao)

4.บ้านหม้อ(Ban Mo)

5.บ้านแป้ง(Ban Paeng)

6.หัวป่า(Hua Pa)

7.โรงช้าง(Rong Chang)

การปกครองส่วนท้องถิ่น

ท้องที่อำเภอพรหมบุรีประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 6 แห่ง ได้แก่

• เทศบาลตำบลปากบาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพรหมบุรีทั้งตำบล
• เทศบาลตำบลบางน้ำเชี่ยว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางน้ำเชี่ยวทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลพระงาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพระงามทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านหม้อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านหม้อทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านแป้ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านแป้งทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลโรงช้าง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโรงช้างและตำบลหัวป่าทั้งตำบล

เศรษฐกิจ

• 1. อาชีพหลัก ได้แก่
  • 1.1 เกษตรกรรม
  • 1.2 รับจ้าง
• 2.อาชีพเสริม ได้แก่
  • 2.1 กลุ่มแปรรูปผลิตผลการเกษตร
  • 2.2 ทำที่นอน หมอนหนุน หมอนข้าง
  • 2.3 ทำขนมหวาน ข้าวหลาม