Projekt "Przerwane sąsiedztwo"

Projekt "Przerwane sąsiedztwo" zakończony

Celem projektu „Adam i Aron w jednym Lipsku żyli... – przerwane sąsiedztwo", w ramach projektu „Działaj lokalnie VII" było odtworzenia i utrwalenie w świadomości miejscowej społeczności wydarzeń z historii Lipska. Ważnym celem była również promocja tolerancji przez lepsze poznawanie tradycji, kultury i tragicznej przeszłości Żydów polskich i ich relacji z Polakami.

Po raz kolejny, jako pretekst do działań, wykorzystano mało znane w lokalnym środowisku wydarzenie historyczne – spalenie przez żołnierzy niemieckich lipskiej synagogi wraz z znajdującą się w niej ludnością żydowską we wrześniu 1939r. W poprzednio realizowanym projekcie tym pretekstem była Bitwa Lipska wydarzenie z czasów powstania listopadowego.

W trakcie realizacji przeprowadzono szereg działań. Uczestnicy projektu poszukiwali mieszkańców Lipska i okolic, którzy posiadali wiedzę o stosunkach polsko – żydowskich i chcieli udzielić wywiadów. Relacje zapisano w formie wspomnień lub wywiadów radiowych. W poszukiwaniu materiałów odwiedzono również Oddział IPN w Radomiu i archiwum Urzędu Miasta i Gminy w Lipsku. Zebrane wspomnienia posłużyły do przygotowania publikacji „Przerwane sąsiedztwo" - poświęconej stosunkom polsko - żydowskim i nagraniu audycji radiowych w regionalnej rozgłośni Twoje Radio Lipsko. Audycje przygotowane w ramach „Działaj lokalnie VII" można odsłuchać są na stronie http://www.radiolipsko.boo.pl.

W dniu 18 października 2012r. odbyła konferencja w czasie której uczestnicy mogli wysłuchać wykładu pt. „Lipsko i okolice w okresie okupacji", obejrzeć wystawę fotografii pt. „W godzinę próby" i film „Historia Kowalskich" oraz poznać zachowane zabytki kultury polskiej i żydowskiej wypożyczone z muzeum regionalnego w Iłży, a także zebrane przez mieszkańców Lipska. Zostały również odnalezione przepisy dawnej kuchni z okolic Lipska oraz wybrano typowe dania kuchni żydowskiej. Uczestnicy projektu w czasie warsztatów ugotowali 12 potraw, które zostały opracowane i wydrukowane w publikacji „Lipska kuchnia sąsiedzka z przed lat". Dzięki pomocy Urzędu Miasta i Gminy w Lipsku, zostało przygotowane miejsce i zamontowany symboliczny kamień upamiętniający spalenie w miejscowej synagodze lipskich Żydów przez żołnierzy niemieckich. Ustawiono również tablicę upamiętniającą 51 Polaków z terenu powiatu lipskiego zamordowanych za pomoc ludności żydowskiej.

Wydaje się, że realizacja projektu przyniosło konkretne wymierne efekt. Zostały zebrane i upubliczniane w radiu oraz przez publikację wspomnienia ludzi pamiętających okres wojny i okupacji. Uczestnicy projektu i mieszkańcy regionu lipskiego mogli poznać wydarzenia sprzed lat – zapomniany mord na ok. 80 lipskich Żydach, dokonany przez żołnierzy niemieckich oraz poznać przykłady bohaterskiego zachowania Polaków wobec żydowskich sąsiadów. Upamiętnione zostały polskie rodziny zamordowane za przechowywanie Żydów. Według badań historyków nie ma w Polsce drugiego takiego regionu, gdzie tak wielu Polaków poniosło śmierć za ratowanie żydowskich sąsiadów. Zamontowano tablicę upamiętniającą nieznaną historię i powstało lokalne miejsce pamięci. Młodzi ludzie przez uczestnictwo w konferencji, warsztatach radiowych i kulinarnych poznali nieznaną im kulturę społeczności, która żyła przed laty w Lipsku, co może wpłynąć na rozwój zachowań tolerancyjnych. Utrwalona historia może posłużyć w przyszłości do rozwoju turystyki np. qestingu. Poprzez audycje radiowe, strony internetowe, publikacje, uczestnictwo w konferencji, projekt dotarł do dużej liczby mieszkańców powiatu lipskiego. Umożliwił również starszemu pokoleniu przekazanie historii swojego życia młodszym.

Marek Łata