Upload a pdf version of your essay or, copy the text into a text box here.

Name: Tiratoru TARARO ID:S85510660 Course: CM 211

Tapura: Kia akamātutu ia te apiʻi anga i te Reʻo Māori Kuki Airani me kore ko te reʻo Tupuna ki roto i te apiʻi.

“Me mātūtū koe i te tāmou i toʻou re’o Māori Kūki Airani me kore reʻo Tupuna i roto i te apii ka mārama rāi koʻe i te uri ʻanga i te apiʻi tei tataʻia ki roto i te reʻo papaā”.

Te karanga nei teia vāi nakunaku na teia tupuna vaine ki tāna punuā kura, “Kaiʻnga Oi, Kare koe i kite e, te taka mai ara tetai Pare Kura na te Ara” Pange ki raro, “Kainga ia te paraūare o te metua, kia kore toou upoko e takatakaʻi iʻa e te vavia tangata, kia kore roa toou reʻo e peke ke i te matangi. E reʻo e tona kapaʻanga, E reʻo e tona tangi anga, E reʻo e tona ngaki ʻanga. ʻAuraka e noʻo vare ʻua, e taʻi mata e kakana e taʻi mata e piʻpiri.

Ko tōku re’o, Ko tōku ia mana. Apiʻi ia, ʻAraʻara ʻia, Kia kore koʻe e paiʻei aere āpopo, E tangata tūke oki Avaiki po I ē ē kokō.......

Ko te ʻakamataʻanga o te kite i te tamou i toʻou reʻo mua koia toou reo Tupuna, ka karanga au e, ka akamata mai te reira mei roto mai i te ngutuare. Ka apiʻi koe metua e ko koe te puapii mua. Kia ʻaraʻara ia e kia ʻakatangiʻia, kia tangi reka e auraka rava kia kairoiro ia te reʻo, e na te reira e apiʻi mai kia koʻe e kua tano te apiʻi anga i te reira. Te akapāpu nei au, me apiʻi ʻia rāi te tamariki ki te ārātaa tau o te reʻo, me kore e paʻanga reʻo, mei te potiki varevare mai ʻanga e tae ʻua ʻatu e rakoā tangata mai aia, kore rava te reira e ngaropoina.

I roto i te ʻaka tūatāu ʻanga i te pōrōkārāmu o te reʻo i roto i te apii Enuamanu, taku i marama atu, kare te reira e rava ana. Te tumu, e varu karikārāmu(curriculum) apii e āpiʻi ʻia nei, mei te toru ngāuru mēniti ki te ta’i ora i te ra i roto i te ēpetōma, i ʻakataka ʻia ei apiʻi i te reʻo mei te Apii Potiki e tae ua atu ki te Apii Tua Rua. Ka ʻui i reira ʻau pūapiʻi e āpiʻi nei i te tamariki, me kua tano aiʻnei?, me kore me kua rava ainei te tuatau? Ko koe puapii uaorai tei kite i te tu o te tamariki, me kua mārāmā rātou.

E apiʻi katoa ana i roto i te apii Enuamanu e iʻtu karikārāmu(curriculum) e kua tātā ia ki roto i te reʻo papaā e te apiʻi ʻia nei rāi te rēʻira ki roto i te re’o papaā. Te riro nei te reira i te ngātā kiʻaku puapiʻi i te ʻakamārāmā anga ki te tamariki no runga i te aiteanga o te au tātāanga kia mārāmā rātou. Irinaki katoa au e, kia taangaanga katoa ia te au kupu koini (kupu amani ia), (kupu ʻakarito ʻia) e te (kupu ʻapaina mai) penei ka tauturu teia au kupu no te aiteanga kia mārama te tamariki. No reira me marama me kore me mātūtū raʻi teia tama i roto i tona reʻo mua, ngoʻie ʻua i reira i te ʻuri ʻanga ki roto i te reʻo papaā.

I roto katoa i te papā ture ʻiti a te apii Enuamanu, kia apiʻi ia te au karikārāmū(curriculum) katoatoa ki roto i te reʻo Maori Atiu tumu mei te Apii Potiki e tae ua atu ki te Pupu Toru Apii Tua Tai. Noātu e te api’i ara ko’e pūapii ki roto i tētai uatu reo, mei te reo Aitutaki, Mangaia, Mitiaro e te vai atura, aiteite rai te aiteanga o te reira kupu, inara na te tangi anga e akatuke e ka riro katoa i te akakite mai kia koe e no teea enua mai te reira reo.

I roto i te apii Enuamanu, e iva ngauru ma varu patene i te tamariki e ara’ara Maori Atiu tumu ana ratou, no reira te turu pakari nei au e kia aka mātūtū ia te apiʻi anga i te reʻo Māori. Ka riro katoa te reira i te akarava atu i te reʻo enua me kore reo tupuna e kia araara ia i te au taime ravarai i roto i te aua apii. No reira tamou ia, araara ia e kia para rau aere ki te atea.

ʻTetai manako ei akamatutu i te apiʻi anga i te reo Māori, koia oki kia tereni ia rai te au pūapiʻi i te apii anga i te reira. Me rave ia te reira, penei ka tauturu te reira kia tūkatau te tamariki i te ʻaraʻara e te tata tua i te akaari mai anga e kua mārama rātou. Kia kite te tamariki i te aiteanga ʻoonu e koʻai aʻia? e noʻea mai aia? Pange ki raro, na te reʻo koʻe e aka rangatira e na te tangi anga e akakite mai e no’ea mai koe?

E mea tau katoa kia ‘uri ia te au karikārāmū kātoatoa me kore kia tātā ia ki roto i nga re’o e rua. Koʻia oki te re’o Māori e te re’o Papaa. Ka riro te reira i te akamāmā mai i te angaanga a te pūapiʻi. Penei ka viviki i reira te tamariki i te mārama. E tano ei!

Tetai ravenga i te tauturu i te apiʻi anga i te reo, kia amani ia tetai au apii raverave, akaraanga mei te ripene teāta, komiki, tua potopoto e te vai atura, e kia tuku ia ki runga i te Kupe ‘Aorangi. Ka riro te rēira i te tauturu iʻakoe e to’ou aʻi taeake pūapiʻi i roto nei i te Kuki Airani, i te parani anga i taau apii. Ka rava i reira toou mārāmā pūapiʻi i te tōtoa atu anga ki vao. Me rauka teia iākoe pūapiʻi i te rave, tei mua koe e te tamariki.

ʻIrinaki katoa au, me apiʻi ia te reʻo, te apiʻi katoa ara koe pūapiʻi i te peʻu a toōu enua. Ka mārāmā i reira te tamariki i te akono anga enua e to rātou ʻiriʻnakiʻanga Māori. Me tāmou te tamariki kare te reira e ngaro e rau te tuatau. No reira, Mou ake i tana, Mou ake i tana, e tangata tuke oki a Avaiki Po.

E manako pakari katoa teia kia oronga ia atu ki te Mārāurāu o te apii. Kia akamana ia tētai ture nui, koia oki, kia ‘akanui ia te tuatau apiʻi i te reʻo Māori Kūki Airani i roto i te apii katoatoa a te Kavamani. Me rave ia teia, ka mātūtū i reira te apiʻi anga i te reʻo.

E Reo toou ra, E tangata ia Koe. I e e kō kō........