ติดต่อ พระมานิตย์ 061-0604303
วัดบุญฮอม จัดสร้างขึ้นเมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๔๖๕ โดยการนำของนายคำมา มณี ร่วมกับชาวบ้านสันป่าหนาด ๑๐ หลังคาเรีอน โดยในช่วงแรกได้นิมนต์ พระปลา จากวัดบุญเกิดมาจำพรรษาเป็นพระภิกษุรูปแรก วัดบุูฮอมตั้งอยู่ในพื้นที่หมู่ที่ ๘ บ้านสันป่าหนาด ตำบลดอกคำใต้
ความพิเศษของวัดบุญฮอม คือ ทางเข้าวัดอยู่ที่หลังวัด เนื่องจากหมู่บ้านส่วนมากอยู่หลังหวัด และหน้าวัดหันออกไปทางทิศตะวันออกซึ่งส่วนมากเป็นทุ่งนา และเนื่องจากวัดบุญฮอมเป็นวัดเก่าแก่อายุกว่า ๑๐๐ ปี จึงได้พบโบราณวัตถุที่สำคัญได้แก่ ธรรมาสทรงล้านนาที่ได้จากจังหวัดแพร่ และธรรมมาสน์ขาสิงห์ ซึ่งได้จากผู้บริจาคเดียวกัน
จุดเด่นสำคัญของวัดบุญฮอม คือ มีการอนุรักษ์พระเจ้าไม้ ที่แต่เดิมแกะสลักโดยสล่าน้อยยศ เครือวัลย์ เมื่อครั้งแรกสร้างวัด เนื่องจากในอดีต วัดนี้ตั้งอยู่ห่างไกลจากชุมชน การเดินทางคมนาก็ไม่สะดวก การหาพระพุทธรูปสำหรับกราบไหว้จึงเป็นเรื่องยากมาก สล่าน้อยยศ จึงใช้ความรู้ของสล่าไม้ (ช่างไม้) แกะสลักพระเจ้าไม้ขึ้นมาไว้สำหรับกราบไหว้บูชา ต่อมาได้มีการใช้ปูนปั้นเป็นพระพุทธรูปไว้ในวิหาร พระเจ้าไม้จึงไม่มีคนกราบไหว้ และถูกทิ้งไว้ในวิหารหลังเดิมอย่างน่าเสียดาย
พระพุทธรูปไม้เป็นสมบัติของบรรพบุรุษที่ได้แกะสลักตามความสามารถที่มีและด้วยแรงศรัทธาต่อองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ปัจจุบันแรงศรัทธาของบรรพชนต่อพระพุทธรูปไม้ได้ลดลงและจะเลือนหายไปในที่สุด พระพุทธรูปไม้ในวัดบุญฮอม ตำบลดอกคำใต้ อำเภอดอกคำใต้ ถูกแกะสลักขึ้นด้วยไม้บง ไม้จันทร์หอมและไม้มงคล ไม่สามารถชี้ชัดได้ว่ามีความเป็นมาอย่างไร ใครเป็นผู้สร้างขึ้นครั้งแรก หลังจากได้สอบถามพระมานิตย์ พระผู้แกะสลักพระพุทธรูปไม้ปัจจุบัน ท่านได้เล่าว่า เริ่มต้นท่านเห็นพระพุทธรูปไม้ในวัดและเกิดความสนใจ ส่วนพระพุทธรูปไม้ที่แกะสลักตอนแรกๆ นั้นเกิดจากการนั่งสมาธิและนิมิตเห็น จึงได้นำมาแกะสลัก เริ่มต้นพระมานิตย์ตั้งใจแกะสลัก 108 องค์ แต่ปัจจุบันแกะสลักมากกว่า 120 องค์ พระพุทธรูปไม้ที่แกะสลักบ้างส่วนจะเก็บไว้ที่ตู้โชว์ในพระวิหารวัดบุญฮอม ตำบลดอกคำใต้ อำเภอดอกคำใต้ จังหวัดพะเยา ปัจจุบันทรัพยากรไม้เริ่มมีน้อยลงจึงต้องไปหาไม้ที่อื่น จึงไปซื้อไม้จากต่างหมู่บ้าน ต่างตำบล ต่างอำเภอ ต่างจังหวัด หรือ รอชาวบ้านนำมาถวายเพื่อแกะสลักพระพุทธรูปไม้ เช่น บ้านสันป่าเป้า ตำบลจำป่าหวาย อำเภองาว หรือจังหวัดเชียงใหม่ เป็นต้น
กิจกรรมห้ามพลาด
ขอโชคลาภจากพระสีวลี ขอความมั่งมีจากพระสังขจาย ขอความสำเร็จจากพระเจ้าทันใจ ขอความปลอดภัยจากพระอุปคุต
บูชาต่อไม้มงคล ต่อโชคต่อลาภ
ต่อมา พระมานิตย์ ปินใจรักษา พระสงฆ์วัดบุญฮอม ชาวบ้านสันป่าหนาด ได้เล็งเห็นถึงคุณค่าของพระเจ้าไม้ ที่เป็นภูมิปัญญาสำคัญของชาวล้านนา และเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ที่อยู่คู่กับวัดมาตั้งแต่ดั้งเดิม จึงได้เริ่มศึกษาและเรียนรู้วิธีแกะสลักพระเจ้าไม้ขึ้นอีกครั้ง ปัจจุบันพระมานิตย์ ได้แกะสลักพระเจ้าไม้ไว้จำนวน มากว่า ๑๓๐ องค์ โดยใช้ไม้มงคลตามความเชื่อในล้านนา ได้แก่ ไม้จากเสาร์และคานวิหารหลังเดิมที่ถูกรื้อเพื่อสร้างใหม่ ไม่มะยม ไม้ขนุน และไม้มงคลอื่นๆ
บรรยากาศวัดบุญฮอม
พระพุทธวิโมกข์ ใต้ร่มโพธิ์
พระครูน้อย เจ้าอาวาส ลำดับที่ ๓
พระเจ้าไม้และปลัดขลิก ไม้หอม
ขอความมั่งมีจากพระสังขจาย
ขอความปลอดภัยจากพระอุปคุต
ต่อโชคต่อลาภ จากไม้มงคล
แนวคิดในการสร้างอุโบสถวัดบุญฮอม สร้างตามคติความเชื่อเกี่ยวกับจักรวาล ที่มีเขาพระสุเมรเป็นศูนย์กลาง และเป็นที่อยู่ของสิ่งมีชิวิตป็นที่อยู่ของสิ่งมีวิญญาณในภพและภูมิต่าง ๆ ของสัตว์โลก โดยมีทวีปทั้งสี่รายล้อมเขาพระสุเมรุไว้ และต้องผ่านป่าหิมพานต์ก่อนขึ้นสู่ยอดเขา นั้นเอง
ภาพวาดสัตว์หิมพาน บริเวณทางขึ้น จึงเป็นสื่อที่พยายามบอกเล่า เรื่องราวคติความเชื่อ ที่แฝงไว้กับสถานที่ทางพระพุทธศาสนา ณ วัดบุญฮอมแห่งนี้
เมื่อนักท่องเที่ยวเดินขึ้นบันได อุโบสถ ขอให้สังเกตุ ดูภาพจิตรกรรมฝาผนัง ที่เชิงบันไดด้านนอกทั้งสองฝั่ง จะพบบภาพจิตรกรรมฝาผนัง ที่เล่าเรื่องประเพณีล้านนา 12 เดือน เป็นจิตรกรรมฝาผนังที่หาชมได้ยาก พบเห็นได้เฉพาะที่วัดบุญฮอมแห่งนี้เท่านั้น
ภาพจิตรกรรมดังกล่าว เกิดจากความต้องการของชาวบ้านสันป่าหนาด ที่ขอให้ จิตกรช่วยวาดไว้ เพราะเคยเห็นภาพประเพณีล้านา 12 เดือน ที่ผนังอุโบสถหลังเดิม ก่อนถูกรื้อถอน และก่อสร้างอุโบสถหลังปัจจุบัน ด้วยความตั้งใจให้ลูกหลานในชุมชน ได้รู้จักรากเหง้าของตนเองอย่างถูกต้อง