Dokumenty tożsamości jako przedmioty kolekcjonerskie – rynek i ceny

Jak zacząłem zbierać stare dokumenty

Wszystko zaczęło się od starego portfela po dziadku. Znalazłem w nim zżółkniętą legitymację szkolną z lat 60., ze zdjęciem zrobionym w budce fotograficznej i pieczątką w kolorze fioletowym. Coś mnie wtedy uderzyło – ten kawałek kartonu opowiadał historię lepiej niż niejeden album ze zdjęciami. Od tamtej chwili wiedziałem, że chcę zbierać więcej takich rzeczy.

Kolekcjonowanie dokumentów tożsamości to niszowe hobby, o którym rzadko mówi się głośno. Większość ludzi nie zdaje sobie sprawy, że istnieje całkiem spory rynek wtórny obejmujący stare dowody osobiste, legitymacje pracownicze, paszporty czy prawa jazdy z poprzednich epok. Swap meety, giełdy staroci, portale aukcyjne – wszędzie można natknąć się na takie perełki, jeśli tylko wiemy, czego szukać.

Co mnie najbardziej fascynuje w tej kolekcji? Detale. Technika druku, rodzaj papieru, stemple, odręczne podpisy urzędników. To mikrohistoria Polski zamknięta w kilku centymetrach kwadratowych.

Co trafia na rynek i skąd to pochodzi

Najczęściej spotykane na rynku są dokumenty z okresu PRL-u – dowody osobiste w twardej okładce z charakterystycznym orzełkiem bez korony, legitymacje partyjne, książeczki wojskowe czy stare paszporty konsularne. Rzadziej, ale za to drożej, trafiają się dokumenty przedwojenne lub z okresu okupacji.

Źródła są różne. Część pochodzi ze spuścizn po zmarłych, przekazywanych przez rodziny, które nie wiedzą, co z nimi zrobić. Inne wyłaniają się na giełdach staroci, gdzie sprzedawcy sami często nie zdają sobie sprawy z wartości tego, co oferują za kilka złotych.

Osobną kategorię stanowią dokumenty, które nigdy nie były "prawdziwe" w sensie urzędowym, ale zostały wykonane z ogromną dbałością o szczegóły. Mam tu na myśli przede wszystkim tzw. dokumenty kolekcjonerskie – repliki współczesnych dokumentów tożsamości, tworzone legalnie do celów kolekcjonerskich, filmowych czy edukacyjnych. Rynek takich produktów również się rozwinął i warto wiedzieć, czym właściwie są dokumenty kolekcjonerskie i jakie opinie mają firmy je oferujące, zanim zdecydujemy się na zakup.

Na wycenę wpływa też stan zachowania – dokumenty z oderwanymi rogami, zamazanymi pieczątkami czy poplamionym papierem tracą nawet 70% potencjalnej wartości. Przechowuję swoje zbiory w koszulkach archiwalnych z kieszonkami bezkwasowymi. Wiem, że brzmi to poważnie jak na hobby, ale żałuje ten, kto tego nie robi.

Czy to hobby dla każdego?

Nie powiem, że kolekcjonowanie dokumentów jest dla każdego – wymaga cierpliwości, pewnej wiedzy historycznej i odrobiny detektywistycznego zacięcia. Ale właśnie to mnie w nim trzyma. Każdy nowy nabytek to mała zagadka: skąd pochodzi, czyj był, jaką historię nosi za sobą.

Jeśli lubisz historię, lubisz trzymać w rękach rzeczy, które przetrwały dekady, i nie przeszkadza ci, że na giełdach staroci trzeba grzebać w stosach rupieciach – spróbuj. Może i ty znajdziesz swoją żółtą legitymację, która wszystko zacznie.