กีฬาฮอกกี้เป็นหนึ่งในกีฬาโอลิมปิคกีฬาที่ถูกบรรจุไว้ทุกสมัย และยังมีเปิดสอนในบางโรงเรียนของประเทศไทย  

ประวัติและความเป็นมาของกีฬาฮอกกี้ในต่างประเทศ

ฮอกกี้เป็นกีฬาเก่าแก่ที่มีประวัติความเป็นมายาวนาน แต่ไม่ปรากฏหลักฐานที่แน่ชัดว่ากีฬาประเภทนี้เริ่มมาจากประเทศใดก่อน มีหลักฐานภาพวาดอียิปต์โบราณเก่าแก่ 4000 ปีที่มีลักษณะคล้ายกีฬาฮอกกี้ และอีกหลักฐานประมาณ 44 ปี ก่อนคริสต์ศักราช พบหลักฐานโดยชาวกรีกโรมันสมัยโบราณได้เล่นกีฬานี้กันอยู่แล้ว อุปกรณ์การเล่น และวิธีเล่นคล้ายคลึงกับการเล่นฮอกกี้ในสมัยปัจจุบัน แต่แตกต่างกันที่ไม้ตีฮอกกี้สมัยกรีก และโรมันจะสั้นกว่าในปัจจุบัน ลูกบอลสมัยนั้นทำด้วยหนังภายในอัดด้วยขนสัตว์ 

กีฬาฮอกกี้เป็นเกมที่เล่นด้วยไม้ซึ่งชาวเปอร์เซียโบราณได้เป็นผู้คิดค้นขึ้น ต่อมาชาวกรีกได้นำมาเล่นในกรุงโรม นายเทมิส โตเคิล(Themis Tocle) ได้สร้างขึ้นเป็นภาพนูนบนฝาผนังเมื่อปี 515 – 449 B.C. ซึ่งเขาได้บรรยายไว้เป็นภาพเยาวชน 6 คน ร่วมในการเล่นเกมที่มีลักษณะการเล่นคล้ายคลึงกับการเล่นบูลลี่ ของการเล่นฮอกกี้ในปัจจุบันมาก แต่ต่างกันตรงที่ว่าส่วนงอของปลายไม้ของเขาได้ชี้ลงพื้นแทนที่จะชี้ขึ้นข้างบน

เกมที่คล้ายกับฮอกกี้สมัยใหม่ได้เริ่มเล่นในประเทศอังกฤษ กีฬาฮอกกี้ได้แพร่หลายเข้าไปในประเทศอังกฤษ ช่วงแรกได้เข้าสู่โรงเรียนประถม และเริ่มมีการเปิดคลับแรกในปี ค.ศ. 1849 (พ.ศ. 2392) ที่ Blackheath ใน South-East ลอนดอน และมีประชาชนสนใจอย่างจริงจังในศตวรรษที่ 19

กีฬาฮอกกี้ได้ถูกบรรจุไว้ในกีฬาโอลิมปิคฤดูร้อน เมื่อปี ค.ศ. 1908 (พ.ศ. 2451) ณ กรุงลอนดอน ประเทศสหราชอาณาจักร และก่อตั้งสหพันธ์ฮอกกี้นานาชาติขึ้น เมื่อปี ค.ศ. 1924 (พ.ศ. 2467) ณ กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส

การเล่นฮอกกี้เป็นกีฬาพื้นเมืองที่เล่นกันมาตั้งแต่สมัยโบราณเช่นเดียวกับกีฬาประเภทอื่นๆ โดยมีอุปกรณ์การเล่น และวิธีเล่นคล้ายกับการเล่นฮอกกี้มาก ซึ่งเรียกการเล่นชนิดนี้ว่า “คลี” เป็นกีฬาพื้นเมืองที่นิยมเล่นกันมากในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กีฬาประเภทนี้มีอุปกรณ์คือ ไม้ตีที่ทำด้วยโคนไม้ไผ่ หรือไม้งอๆ คล้ายกับไม้ตีฮอกกี้ในสมัยปัจจุบัน แต่ลูกคลีมีสองชนิดคือ ทำด้วยไม้กลึงให้กลม และทำด้วยกิ่งไม้ทองหลาง ยาวประมาณ 10 เซนติเมตร ลูกคลีชนิดที่ทำด้วยไม้กลึงให้กลมมีไว้เพื่อใช้เล่นในเวลากลางวัน ส่วนชนิดที่ทำด้วยกิ่งไม้ทองหลางแห้ง มีไว้เพื่อเล่นในเวลากลางคืน เรียกว่า “คลีไฟ” เพราะว่าหัวของไม้ทองหลางทั้งสองข้างจุดไฟได้ เพื่อให้มองเห็นได้ถนัดว่าลูกคลีอยู่ที่ใด จะเล่นกันตามคันนาหลังจากเก็บเกี่ยวเสร็จแล้ว

ก่อนปี พ.ศ. 2505 มีการเล่นฮอกกี้ในประเทศไทย โดยเล่นกันในหมู่ของชาวต่างประเทศที่เข้ามาทำงานในประเทศไทยใช้สนามที่ราชกรีฑาสโมสร (The Royal Bangkok Sports Club) เป็นสถานที่สำหรับการเล่น กีฬาฮอกกี้จัดให้มีการสอนครั้งแรกในประเทศไทยที่วิทยาลัยพลศึกษาในปี พ.ศ. 2507 โดยนายสำอาง พ่วงบุตร เป็นผู้นำเข้ามา และจัดไว้ในหลักสูตรการเรียนการสอนในวิทยาลัยพลศึกษา 

สมาคมฮอกกี้แห่งประเทศไทยได้จดทะเบียนก่อตั้งเป็นสมาคมขึ้น เมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2507 ซึ่งในระยะแรกๆ กีฬาประเภทนี้ยังไม่เป็นที่แพร่หลายนัก จนกระทั่งการแข่งขันเอเชี่ยนเกมส์ ครั้งที่ 5 ที่ประเทศไทยเป็นเจ้าภาพ ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2509 และสมาคมฮอกกี้แห่งประเทศไทยได้สมัครเข้าเป็นสมาชิกสหพันธ์ฮอกกี้แห่งนานาชาติ ในปีเดียวกันนี้เองกีฬาฮอกกี้จึงเริ่มเป็นที่รู้จักกันในหมู่ประชาชนบ้าง แต่ก็ยังไม่เป็นที่สนใจมากนัก ในปี พ.ศ. 2516 สมาคมฮอกกี้แห่งประเทศไทยได้เข้าเป็นสมาชิกของสหพันธ์ฮอกกี้แห่งเอเชีย (Asian Hockey Federation) ต่อมาประเทศไทยได้รับเกียรติเป็นเจ้าภาพจัดการแข่งขันเอเชี่ยนเกมส์ ครั้งที่ 6 ในปี พ.ศ. 2513 และครั้งที่ 8 ในปี พ.ศ. 2521 กีฬาฮอกกี้จึงได้ตื่นตัวมากขึ้น

ปัจจุบันกีฬาฮอกกี้ได้มีการจัดการเรียนการสอนตามสถาบันการศึกษาต่างๆ อีกทั้งได้จัดการแข่งขันในระดับต่างๆ อาทิ เช่นกีฬานักเรียนนักศึกษาแห่งประเทศไทย กีฬาเยาวชนแห่งชาติ กีฬามหาวิทยาลัย กีฬาสถาบันการพลศึกษาทั่วประเทศ กีฬาแห่งชาติ กีฬากองทัพไทย และยังมีสโมสรต่างๆ ได้จัดการแข่งขันกันมากขึ้น จึงทำให้กีฬาฮอกกี้เริ่มได้รับความสนใจแพร่หลายมากขึ้นตามลำดับ และได้มีการส่งทีมฮอกกี้เข้าร่วมการแข่งขันในระดับนานาชาติในระดับต่าง ๆ มากขึ้น

กีฬาฮอกกี้เป็นกีฬาที่เล่นได้ทุกเพศ ทุกวัย เป็นกีฬาที่สามารถพัฒนาสมรรถภาพด้านต่างๆให้กับผู้เล่นได้หลากหลาย เช่น ความสัมพันธ์ระหว่างตากับมือ ความคล่องแคล่วว่องไว ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ ความอ่อนตัวเป็นต้น อีกทั้งเป็นกีฬาประเภททีมที่ต้องมีการช่วยเหลือกัน เสริมสร้างความสัมพันธ์ระหว่างหมู่คณะ ดังนั้นการฝึกการเล่นกีฬาฮอกกี้ให้ถูกต้องย่อมก่อให้เกิดประโยชน์ต่อร่างกาย จิตใจ อารมณ์ และสังคม เช่นเดียวกับกีฬาชนิดอื่นๆดังนี้

ประโยชน์ทางด้านร่างกาย

• • • 1. มีสมรรถภาพทางกายสูงขึ้น  สามารถทำงาน หรือประกอบกิจกรรมต่างๆในชีวิตประจำวันได้อย่างมีประสิทธิภาพ ไม่เหนื่อยง่าย 

      2. ช่วยรักษารูปร่างให้สมส่วน สง่างาม เพราะกีฬาฮอกกี้เป็นการออกกำลังที่ใช้กล้ามเนื้อทุกส่วน 

      3. มีความคล่องตัว ความอ่อนตัว ความอดทนเพิ่มขึ้น เสริมสร้างระบบประสาท และการทำงานประสานกันระหว่างอวัยวะต่างๆกับกล้ามเนื้อ

ประโยชน์ทางด้านจิตใจและอารมณ์

• • • 1. มีน้ำใจนักกีฬา รู้จักแพ้ รู้จักชนะ และรู้จักการให้อภัย

      2. ทำให้เกิดสมาธิ สติ และอารมณ์มั่นคง เนื่องจากกีฬาฮอกกี้เป็นกีฬาที่ผู้เล่นถือไม้ฮอกกี้อยู่ในมือ ดังนั้นผู้เล่นจำเป็นจะต้องมีความอดทนอดกลั้นสูง ไม่ใช้ไม้ในมือทำร้ายคู่ต่อสู้ 

      3. มีความสนุกสนานในการเล่น ทำให้อารมณ์แจ่มใส ร่าเริง ไม่เครียด

      4. รู้จักการวางแผนการรุก และการป้องกัน คิดหาวิธีการที่จะเล่นให้ประสบผลสำเร็จเรียนรู้การแก้ปัญหาเฉพาะหน้าได้เป็นอย่างดี

      5. กฎ กติกาการแข่งขันกีฬาฮอกกี้สอนให้ผู้เล่นปฏิบัติตาม สร้างวินัยในตนเอง ตลอดจนฝึกให้มีคุณธรรม จริยธรรมอีกด้วย

ประโยชน์ทางด้านสังคม

• • • 1. ทำให้เกิดมีความรัก ความสามัคคีระหว่างหมู่คณะ เกิดมิตรภาพระหว่างเพื่อนภายในทีมและต่างทีม

      2. ช่วยส่งเสริมความเป็นผู้นำ และผู้ตามที่ดี

      3. มีความรับผิดชอบต่อตนเอง และสังคม รู้จักการให้ และแบ่งปัน

      4. ทำให้รู้จักใช้การเวลาว่างให้เป็นประโยชน์ต่อตนเอง และผู้อื่นโดยการเล่นกีฬาหรือออกกำลังกาย สร้างวินัยในการออกกำลังให้เป็นนิสัย

กีฬาฮอกกี้เป็นกีฬาที่บ้างครั้งเราไม่สามารถหลีกเลี่ยงการปะทะกันในสนามได้ อีกทั้งผู้เล่นทั้งสองฝ่ายยังถือไม้ ซึ่งอาจจะเป็นสาเหตุของอุบัตติเหตุต่างๆได้อีกด้วย นอกจากนั้นสภาพสนาม และเครื่องแต่งกายอาจมีผลก่อให้เกิดอุบัติเหตุได้ ดังนั้นผู้เล่นจึงควรคำนึงเพื่อความปลอดภัยมีดังนี้

อุปกรณ์ และสภาพสนาม  

1. 1. 1. 1. ลูกฮอกกี้ควรอยู่ในสภาพดี ไม่ปริแตก หรือมีรอยบิ่น

         2. ไม่ควรนำลูกฮอกกี้มาในลักษณะอื่นเช่น เตะ ขว้างปา

         3. เสาประตู และตาข่ายจะต้องอยู่ในภาพพร้อมใช้งานเสมอ  ไม่ชำรุดเสียหายเพราะสามารถเป็นอันตรายในขณะเล่นได้

         4. ถ้าเล่นบนสนามหญ้า สนามต้องไม่มีน้ำขัง เปียก พื้นจะต้องราบเรียบ และสะอาดพร้อมสำหรับการใช้งาน แต่ถ้าเล่นบนพื้นหญ้าเทียม จะต้องพรมน้ำให้ทั่วสนาม เพื่อหล่อลื่นลูกบอล และลดการบาดเจ็บ

         5. ควรมีถุงตาข่ายหรือรถเข็นเก็บเพื่อดูแลรักษาลูกบอล ไม้ฮอกกี้ และการป้องกันการสูญหาย 

สภาพร่างกาย และเครื่องแต่งกายของผู้เล่น

1. 1. 1. 1. ผู้เล่นควรได้รับการตรวจร่างกายเป็นประจำทุกปี

         2. ผู้เล่นควรแต่งกายให้เหมาะสม เสื้อ - กางเกง - ถุงเท้า ควรเป็นผ้าที่ระบายอากาศได้ดี รองเท้าควรเป็นรองเท้าที่ใช้สำหรับเล่นฮอกกี้โดยเฉพาะ พื้นไม่สูงจนเกินไป

         3. ผู้เล่นจำเป็นจะต้องสวมอุปกรณ์ป้องกันการบาดเจ็บของร่างกายทุกครั้ง เช่น สนับแข้ง ถุงมือ และฟันยาง 

         4. ก่อนและหลังการเล่น ควรยืดเหยียดกล้ามเนื้อทุกครั้ง

ตัวผู้เล่น

1. 1. 1. 1. จะต้องมีความรู้ ความเข้าใจในกฎกติกา มารยาทของผู้เล่น และพร้อมปฏิบัติตาม

         2. มีความระมัดระวังในการเล่นตลอดเวลาเพราะมีไม้ฮอกกี้อยู่ในมือ มีความรับผิดชอบต่อความปลอดภัยของผู้เล่นคนอื่นๆ ไม่ทำอะไรที่เสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุ

         3. ในการแข่งขันจะต้องมีการเตรียมพร้อมร่างกายที่ดี มีสมรรถภาพทางกายที่แข็งแรง

มารยาทของผู้เล่นที่ดี

1. 1. 1. 1. มีความรู้ และความเข้าใจในกติกาฮอกกี้ที่ดี

         2. แต่งกายด้วยชุดที่เหมาะสมในการเล่นฮอกกี้ 

         3. มีความสุภาพทั้งกริยา และท่าทาง ตลอดจนคำพูดต่อเพื่อนร่วมทีม และคู่แข่งขัน

         4. มีน้ำใจนักกีฬา รู้จักแพ้ รู้จักชนะ และรู้จักให้อภัย

         5. ให้เกียรติ ให้ความเคารพ และเชื่อฟังคำตัดสินของผู้ตัดสิน

         6. เชื่อฟัง และปฏิบัติตามคำสั่งของผู้ฝึกสอน หรือหัวหน้าทีม

         7. ลูกฮอกกี้ ไม้ฮอกกี้ และอุปกรณ์ต่างๆควรเก็บเข้าที่ทุกครั้งหลังจากใช้แล้ว

มารยาทของผู้ชมที่ดี

1. 1. 1. 1. ไม่แสดงอาการ หรือคำพูดยั่วยุอารมณ์นักกีฬา หรือกองเชียร์ฝ่ายตรงข้าม

         2. ยอมรับในคำตัดสินของผู้ตัดสินในสนาม ไม่แสดงอาการไม่พอใจ ตะโกนต่อว่า หรือขว้างปาสิ่งของลงไปในสนาม พึงระลึกเสมอว่าเราเป็นผู้ชมไม่ใช่ผู้ตัดสิน

         3. ควรศึกษากฎกติกาพื้นฐานของกีฬาฮอกกี้ก่อนการเข้าชมในสนาม

         4. นั่งดูในที่นั่งของตนเองให้เรียบร้อย ไม่ลุกยืนบังผู้ชมคนอื่นๆ

         5. ช่วยกันรักษาความสะอาด เก็บขยะทุกชิ้นบริเวณรอบที่นั่งของตนเอง

กติกาฮอกกี้เป็นกติกาที่ค่อนข้างละเอียด และสามารถครอบคลุมวิธีการเล่นที่อาจนำไปสู่อันตรายได้เป็นอย่างดี กติกาที่ผู้เล่นใหม่ๆควรทราบคือ

1. 1. 1. 1. การเล่นที่อันตราย (Danger)

         2. บอลที่ลอยสูง (Aerial Ball) 

         3. การเข้าแย่งบอล (Tackling)

         4. การเล่นลูกกินเปล่าด้วยตัวเอง (Self Pass)

         5. ลูกโทษจากมุม (Penalty Corner)

การเล่นที่อันตราย (Danger)

สิ่งที่จะเป็นอันตรายได้ในกีฬาฮอกกี้มี 3 สิ่ง คือ “คน ลูก และไม้”

คน

• กีดขวางการเล่น (Obstruction) โดยใช้ร่างกายบัง ชน หรือกระแทกผู้เล่น 

• การบัง (Third party) ผู้เล่นที่ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับบอล ใช้ตัวบังเพื่อให้เพื่อน

ลูก

• งัดลูกหรือเล่นลูกที่เป็นอันตรายเข้าหาคู่ต่อสู้

ไม้

• • • • กีดขวางการเล่น (Obstruction)

      • ยกไม้รับลูกสูงกว่าระดับไหล่

      • ยกไม้ข้ามหัวคู่ต่อสู้

      • ใช้สันไม้ตีลูก

บอลที่ลอยสูง (Aerial Ball)

การเล่นบอลให้พ้นจากพื้นในระดับความสูงมากๆ กีฬาฮอกกี้สามารถทำได้เช่นเดียวกับกีฬาฟุตบอล แต่เพื่อป้องกันการเกิดอันตรายจึงต้องมีกติกามาป้องกันไว้คือ 

• ห้ามไม่ให้ผู้เล่นวิ่งเข้าหาผู้ที่กำลังเล่นลูกสูง (Aerial Ball) ในระยะ 5 เมตร

• จุดที่บอลตกจะต้องไม่อยู่ในกลุ่มคน

• ผู้เล่นจะต้องไม่เข้าไปในระยะ 5 เมตรของคู่ต่อสู้ที่กำลังรับลูกที่ลอยตกลงมา จะต้องรอให้ลูกนั้นถูกรับและอยู่ในการควบคุมของผู้รับแล้วเท่านั้น

การเข้าแย่งบอล (Tackling)

การเข้าแย่งบอลของฮอกกี้ จะต้องระมัดระวังเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะการเข้าแย่งจากมุมที่ผู้ครอบครองบอลไม่สามารถมองเห็นได้ เช่น จากด้านหลัง ซึ่งถ้าเข้าแย่งอย่างไม่ระวังแล้วอาจจะโดนไม้ของผู้ครอบครองบอลยกขึ้นมาโดนใบหน้า หรือศีรษะได้

• ไม่สัมผัส จับ ถือ หรือรบกวนผู้เล่นทั้งไม้และเสื้อผ้า

• แย่งบอลโดนใช้เข่าข้างใดข้างหนึ่งสัมผัสพื้น แล้วทำให้ผู้เล่นที่เลี้ยงบอลเข้าหาล้มลงถือว่าเป็นการกีดขวางการเล่น

• ไม้สัมผัสกันแล้วเกิดเสียงไม่ใช่การเล่นที่ผิดกติกาเสมอไป

การเล่นลูกกินเปล่าด้วยตัวเอง (Self Pass)

ลูกกินเปล่าในกีฬาฮอกกี้ สามารถเขี่ยแล้วเล่นด้วยตัวเองได้ ไม่จำเป็นต้องส่งให้เพื่อนเสมอไป

• บอลจะต้องหยุดนิ่งกับที่

• จะต้องเล่นลูก 2 จังหวะ

ลูกโทษจากมุม (Penalty Corner)

ลูกโทษจากมุมเกิดจากฝ่ายรับไปทำผิดกติกาในเขตยิงประตู ฝ่ารุกจะได้เล่นลูกโทษจากมุม โดยมีฝ่ายรับ 5 คน ยืนที่เส้นหลัง ฝ่ายรุกมีคนเปิดบอลเข้าเล่นบริเวณเส้นหลังห่างจากประตู 10 เมตร

• บอลจะต้องถูกส่งออกมานอกเขตยิงประตูก่อนถึงจะพาบอลเข้าไปทำประตูได้

• ผู้ส่งลูกเข้าเล่นจะต้องมีเท้าใดเท้าหนึ่งอยู่นอกสนาม

• ถ้าลูกแรกที่ยิงเป็นการ ”ตี” บอลจะต้องโดนกระดานด้านหลัง ยกเว้นจะสัมผัสไม้ฝ่ายรุกหรือฝ่ายป้องกันก่อนข้ามเส้นประตู

• การยิงลักษณะอื่นๆ บอลจะต้องไม่เป็นอันตราย

การเคลื่อนที่ไปด้านหน้า (Forward Movement)

1. 1. 1. 1. การสืบเท้า : คล้ายการสไลด์ แต่เท้าหลังจะไม่ยกมาชิดเท้าหน้า แต่ใช้การสืบเท้า (เท้าติดพื้น) เข้ามาให้ห่างจากเท้าหน้าประมาณ 1 ช่วงไหล่ และย่อตัวลง

         2. การวิ่ง : กีฬาฮอกกี้ในขณะวิ่งจะต้องพร้อมที่จะย่อตัวลงเพื่อรับบอล 

การเคลื่อนที่ไปด้านข้าง (Sideways Movement)

1. 1. 1. 1. การสไลด์เท้า : ส่วนใหญ่จะใช้ในการป้องกัน หรือเคลื่อนที่ตามฝ่ายรุกที่ครอบครองบอล การก้าวชิดต้องทำในขณะที่ตัวย่อต่ำ

         2. การไขว้เท้า : ถ้าจะเคลื่อนที่ไปทางขวา ให้ใช้เท้าซ้ายไขว้มาด้านหน้า แล้วเตะเท้าขวาตามอย่างรวดเร็ว ใช้ในการป้องกัน การเคลื่อนที่จะเร็วกว่าการสไลด์อย่างเดียว

         3. การกระโดดขาเดียวไปด้านข้าง (Side to Side Hops) : การกระโดดขาเดียวไปด้านข้างใช้ในการหลบหลีกคู่ต่อสู้ สามารถทำได้ทั้งมีบอล และไม่มีบอล

การเคลื่อนที่ไปด้านหลัง (Backward Movement)

1. 1. 1. 1. การสืบเท้าถอยหลัง : คล้ายการสไลด์ แต่เท้าหลังจะไม่ยกมาชิดเท้าหน้า แต่ใช้การสืบเท้า (เท้าติดพื้น) เข้ามาให้ห่างจากเท้าหน้าประมาณ 1 ช่วงไหล่ และย่อตัวลง

         2. การหมุนตัวกลับ : ใช้เพื่อวิ่งตามคู่ต่อสู้ที่มีความเร็วมากๆ ไม่สามารถใช้การสไลด์ หรือสืบเท้าได้ทัน และลูกอยู่ไกลจากตัวมากๆ จะต้องหมุนตัวกลับแล้ววิ่งไปเล่นลูก