ศูนย์การเรียนรู้ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

โครงการฝนหลวง เป็นหนึ่งในโครงการพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 ที่เกิดขึ้นเพื่อตอบสนองต่อปัญหาภัยแล้งและการขาดแคลนน้ำในการเกษตรและอุปโภคบริโภคในหลายพื้นที่ทั่วประเทศไทย พระองค์ทรงเห็นว่าปัญหาภัยแล้งส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างมาก จึงได้คิดค้นและพัฒนาเทคโนโลยีการทำฝนเทียมที่เรียกว่า "ฝนหลวง" เพื่อสร้างฝนในพื้นที่แห้งแล้ง

ประวัติความเป็นมา

โครงการพระราชดำริฝนหลวง เกิดขึ้นจากพระราชดำริส่วนพระองค์ ในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เมื่อคราวเสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมราษฎรในพื้นที่แห้งแล้งทุรกันดาร ๑๕ จังหวัด ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ระหว่างวันที่ ๒-๒๐ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๔๙๘ ในวันจันทร์ที่ ๑๔ พฤศจิกายน พ.ศ.๒๔๙๘ เสด็จพระราชดำเนินโดยรถยนต์เดลาเฮย์ ซีดานสีเขียว จากจังหวัดนครพนมไปจังหวัดกาฬสินธุ์ ผ่านจังหวัดสกลนครและ เทือกเขาภูพาน ได้ทรงรับทราบถึงความเดือดร้อน ทุกข์ยากของราษฎร และเกษตรกรที่ขาดแคลนน้ำอุปโภคบริโภค และการเกษตร เมื่อเสด็จพระราชดำเนินกลับถึงกรุงเทพมหานคร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้หม่อมราชวงศ์เทพฤทธิ์ เทวกุล วิศวกรและนักประดิษฐ์ควายเหล็กที่มีชื่อเสียงเข้าเฝ้าฯ แล้วพระราชทานแนวความคิดนั้นแก่หม่อมราชวงศ์เทพฤทธิ์ เทวกุล

ทฤษฎีต้นกำเนิด

"หลักการแรก คือให้โปรยสารดูดซับความชื้น (เกลือทะเล) จากเครื่องบิน เพื่อดูดซับความชื้นในอากาศ แล้วใช้สารเย็นจัด (น้ำแข็งแห้ง) เพื่อให้ความชื้นกลั่นตัวและรวมตัวเป็นเมฆ"

ความคิดเริ่มแรกในการดัดแปรสภาพอากาศ เพื่อให้เกิดฝน

จาก พ.ศ. ๒๔๙๘ เป็นต้นมา ทรงศึกษาค้นคว้า และวิจัยทางเอกสาร ทั้งด้านวิชาการอุตุนิยมวิทยา และการดัดแปรสภาพอากาศ ซึ่งทรงรอบรู้ และเชี่ยวชาญ เป็นที่ยอมรับทั้งใน และต่างประเทศ จนทรงมั่นพระทัย จึงพระราชทานแนวคิดนี้แก่ หม่อมราชวงศ์เทพฤทธิ์ เทวกุล

ผู้เชี่ยวชาญในการวิจัยประดิษฐ์ทางด้านเกษตรวิศวกรรม ของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ขณะนั้น ในปีถัดมา และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ให้หาลู่ทางที่จะทำให้เกิดการทดลองปฏิบัติการในท้องฟ้าให้เป็นไปได้

ขั้นตอนในการทำฝนหลวง

ทำฝนหลวงมี 3 ขั้นตอนหลัก คือ

ขั้นตอนก่อกวน: ในขั้นตอนนี้จะใช้สารเคมี เช่น เกลือหรือแคลเซียมคลอไรด์โปรยเข้าไปในชั้นบรรยากาศที่มีความชื้นพอเหมาะ ทำให้ละอองน้ำเกิดการรวมตัวกันเป็นเมฆ

ขั้นตอนเลี้ยงให้อ้วน: หลังจากที่เมฆก่อตัวแล้ว จะใช้สารเคมีเพิ่มเติมเข้าไปในเมฆเพื่อทำให้เมฆมีปริมาณน้ำมากขึ้น ทำให้เมฆมีน้ำหนักและหนาแน่นพอที่จะสามารถตกลงมาเป็นฝน

ขั้นตอนโจมตี: เมฆที่หนาแน่นและเต็มไปด้วยละอองน้ำจะถูกโจมตีด้วยสารเย็นจัด เช่น น้ำแข็งแห้ง เพื่อกระตุ้นให้เกิดการควบแน่นและตกลงมาเป็นฝน

ประโยชน์ของโครงการฝนหลวง

ช่วยบรรเทาภัยแล้ง: โครงการฝนหลวงช่วยเติมน้ำให้กับพื้นที่ที่ประสบปัญหาภัยแล้ง ทำให้เกษตรกรมีน้ำเพียงพอในการเพาะปลูก

เสริมสร้างระบบนิเวศ: การเพิ่มปริมาณน้ำฝนช่วยให้แหล่งน้ำธรรมชาติเพิ่มขึ้น ฟื้นฟูระบบนิเวศในพื้นที่แห้งแล้งได้

เพิ่มปริมาณน้ำในเขื่อนและอ่างเก็บน้ำ: ฝนหลวงสามารถช่วยเติมน้ำในเขื่อนหรืออ่างเก็บน้ำ ทำให้มีน้ำสำรองสำหรับการอุปโภคบริโภค

และการเกษตร

บรรเทาปัญหาหมอกควันและฝุ่นละออง: ฝนหลวงสามารถช่วยลดปัญหาฝุ่น PM 2.5 และหมอกควันในอากาศได้ เนื่องจากฝนจะช่วยชะล้างฝุ่นละอองที่ลอยอยู่ในบรรยากาศ

ความสำเร็จและการต่อยอด

โครงการฝนหลวงเป็นที่ยอมรับทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ โดยมีการนำวิธีการทำฝนหลวงไปประยุกต์ใช้ในประเทศอื่น ๆ เช่น จีน ออสเตรเลีย และจอร์แดน นอกจากนี้ ในประเทศไทยเองยังมีการจัดตั้งหน่วยงานเฉพาะทาง เช่น "กรมฝนหลวงและการบินเกษตร" เพื่อรับผิดชอบการทำฝนหลวงและการพัฒนาเทคโนโลยีนี้อย่างต่อเนื่อง