ΠΠΕ Εσκόρπα τα Τρισεύγενα Λουλούδια της Αγάπης

Η έξοδος του Μεσολογγίου πραγματοποιήθηκε μεταξύ 10ης και 11ης Απριλίου του 1826 και αποτελεί το συγκλονιστικότερο γεγονός της Επανάστασης. Οι πολιορκημένοι στρατιώτες και άμαχοι του Μεσολογγίου πήραν την απόφαση για έξοδο από την πόλη όταν η εξάντληση των τροφίμων και των συνθηκών δεν έδινε δυνατότητες συνέχισης άμυνας απέναντι στα τουρκικά και αιγυπτιακά στρατεύματα. Όμως ελάχιστοι κατάφεραν να σωθούν από την έξοδο. Η πόλη κυριεύθηκε και καταστράφηκε ολοσχερώς ενώ αρκετοί κάτοικοι, κυρίως γυναίκες και παιδιά, αιχμαλωτίστηκαν και πουλήθηκαν ως δούλοι. Καλλιτεχνικές ενέργειες εμπνευσμένες από την έξοδο περιλαμβάνουν ποιητικές και λογοτεχνικές συλλογές, έργα ζωγράφων και γλυπτών, θεατρικών έργων κ.α.

La grèce sur les ruines de Missolonghi (Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου) - Eugène Delacroix (1826)Το έργο είναι εμπνευσμένο από την μάχη των Ελλήνων στην τρίτη πολιορκία του Μεσολογγίου. Σε πρώτο επίπεδο η Ελλάδα συμβολοποιείται στο πρόσωπο μιας νεαρής γυναίκας, η οποία ανοίγει τα χέρια σε μία κίνηση απόγνωσης, καθώς στέκεται πάνω σε συντρίμμια και νεκρούς. Στο βάθος ο εχθρός καρφώνει μία σημαία στο έδαφος.Musée des Beaux-Arts de Bordeaux

Μεσολογγίτισσα μητέρα με το παιδί της - Pietro Narducci (1837)Ελαιογραφία

Η αποθέωση των μαρτύρων του Μεσολογγίου (λιθογραφία) - Ανώνυμος λαϊκός ζωγράφοςΚάτω αριστερά διακρίνουμε να φλέγεται το Μεσολόγγι. Οι ουρανοί έχουν ανοίξει για να υποδεχτούν τους ήρωες και άγγελοι με στεφάνια δόξας περιμένουν να τους στεφανώσουν. Εδώ έχουμε φανταστική απόδοση του τείχους του Μεσολογγίου. Εθνικό Ιστορικό Μουσείο

O όρκος του λόρδου Bύρωνα στο Mεσολόγγι - Ludovico Lipparini (1850)Πρόκειται για μικρογραφική επανάληψη της ομώνυμης μνημειακής σύνθεσης του ίδιου ζωγράφου, η οποία χρονολογείται περί τα 1850 και αποδίδει ένα φανταστικό γεγονός. Το έργο συνδέεται με την απήχηση που είχε ο θάνατος του ποιητή στο ιταλικό φιλελληνικό κίνημα. Μουσείο Μπενάκη

Το τέλος του Μεσολογγίου - Alexis Nicholas PerignonΟι Τούρκοι ετοιμάζονται να καταλάβουν την πόλη μετά από μια μακρά πολιορκία. Οι Έλληνες αποφάσισαν να πεθάνουν παρά να υποφέρουν τη σκλαβιά. Απελπισμένοι αλλά εμψυχωμένοι από τον πατριωτικό τους ενθουσιασμό και την θρησκευτική τους αποφασιστικότητα, γυναίκες, γέροι και παιδιά συγκεντρώθηκαν σε μια πλατεία. Οι άλλοι θα παραμείνουν με τις γυναίκες και τα παιδιά και θα μοιραστούν το πεπρωμένο τους. Η στιγμή που αναπαριστά ο πίνακας είναι αυτή του χωρισμού. Αυτοί που πρόκειται να βαδίσουν στη μάχη αποχωρίζονται τις γυναίκες και τα παιδιά τους. Ένας Έλληνας ιερέας υψώνει το σταυρό στους κατοίκους που τον περιβάλλουν. Στο πρώτο επίπεδο ένας πληγωμένος και ανήμπορος πολεμιστής, θα πυροδοτήσει το φυτίλι το οποίο θα μεταφέρει τη φλόγα στα αποθηκευμένα πυρομαχικά. Τα μάτια του είναι καρφωμένα στον αρχηγό, που καλεί τους συμπατριώτες του στην τελευταία μάχη, περιμένοντάς τον να αναχωρήσει. Αθήνα, Ιδιωτική συλλογή

Η υποδοχή του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι - Θεόδωρος Βρυζάκης (1861)Ο πίνακας απεικονίζει την άφιξη του Άγγλου ποιητή και φιλέλληνα Λόρδου Μπάιρον στο Μεσολόγγι, στης 5 Ιανουαρίου του 1824. Ο ήδη διάσημος σε όλη την Ευρώπη ρομαντικός ποιητής, συνοδευόμενος από τον φίλο του Edward John Trelawny, γίνεται δεκτός ως μεσίας από τους κατοίκους “μετά βαΐων και κλάδων”. Τον Μπάιρον υποδέχονται οι προεστοί, ο κλήρος, αλλά και πλήθος στρατιωτών και κόσμου. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η μορφή του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, ο οποίος και είχε καλέσει τον ποιητή στο Μεσολόγγι, όπου ο Μπάιρον έμελε να πεθάνει λίγο αργότερα, στις 19 Απριλίου. Στο πίσω μέρος διακρίνεται η πόλη του Μεσολογγίου με το βουνό Βαράσοβα, που δεσπόζει στο κέντρο σαν ένα επιβλητικό σκηνικό.Εθνική Πινακοθήκη – Παράρτημα Ναυπλίου

Η έξοδος του Μεσολογγίου - Θεόδωρος Βρυζάκης (1853)Ο Θεόδωρος Βρυζάκης, ο καλλιτέχνης που ζωγράφισε αυτό το έργο, υπήρξε ορφανό του πολέμου της Ανεξαρτησίας (τον πατέρα του τον είχαν κρεμάσει οι Τούρκοι). Σπούδασε στο Μόναχο και έγινε ο κυριότερος ζωγράφος ιστορικών σκηνών. Ο σημαντικός αυτός πίνακας απομνημονεύει ένα από τα πιο τραγικά και τα πιο ξακουστά επεισόδια του Αγώνα, την ηρωική έξοδο των κατοίκων της πόλης του Μεσολογγίου τη νύχτα της 10ης Απριλίου 1826. Η σύνθεση αναπτύσσεται κατακόρυφα, χωρίς βάθος, και χωρίζεται σε δύο επίπεδα: στην ουράνια και την επίγεια ζώνη. Στο ουράνιο τμήμα, στον άξονα, δηλαδή στο κέντρο της σύνθεσης, βλέπουμε ένθρονο τον Παντοκράτορα, μέσα σε μια χρυσή νεφέλη, να ευλογεί τους αγωνιστές, ενώ άγγελοι με κλάδους βαΐων και στέφανα δάφνης ετοιμάζονται να στέψουν τους ήρωες. Οι Έλληνες πίστευαν ότι στον δίκαιο αγώνα τους είχαν την ευλογία του Χριστού. Στο επίγειο τμήμα της σύνθεσης, πάνω σε μια ξύλινη γέφυρα, οι αγωνιστές ορμούν έξω από την πύλη του τείχους, κραδαίνοντας τα σπαθιά τους. Ένας από αυτούς υψώνει με το αριστερό του χέρι την ελληνική σημαία με το σταυρό στο κοντάρι. Μερικοί έχουν κιόλας πληγωθεί. Ακολουθούν τα γυναικόπαιδα. Μητέρες με παιδιά έχουν πέσει κάτω από τη γέφυρα, στο χαντάκι. Κάποιοι είναι ήδη νεκροί, άλλοι χαροπαλεύουν. Οι Τούρκοι πάνοπλοι περιμένουν τους ηρωικούς αγωνιστές. Μερικοί ανεβαίνουν στα τείχη, σκαρφαλώνοντας πάνω σε μια σκάλα. Επικρατούν ταραχή, ένταση και μεγάλη δραματικότητα. Είναι σαν να ακούμε την κλαγγή των όπλων και τις κραυγές των πληγωμένων. Ο ζωγράφος απεικόνισε τη σκηνή με ακρίβεια και επιμέλεια, προσέχοντας κάθε λεπτομέρεια. Πρόκειται για έναν πίνακα ρομαντικό στο πνεύμα, αλλά με εκτέλεση ακαδημαϊκή, καλλιγραφική, προσεκτική. Επικρατεί μια καφετιά και χρυσή τονικότητα, με κύρια χρώματα το μαύρο, το λευκό και το κόκκινο.Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ - ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΙΟι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι είναι από τα κορυφαία έργα του Σολωμού και της νεοελληνικής ποίησης γενικότερα. Μπορούμε επίσης να πούμε ότι είναι το έργο ζωής του Σολωμού, αφού, όπως φαίνεται, τον απασχόλησε σε όλη τη διάρκεια της ώριμης ποιητικής του περιόδου.Θέμα του είναι ο ηρωικός αγώνας των Μεσολογγιτών κατά τη δεύτερη πολιορκία του Μεσολογγίου (1825-1826) ως την απεγνωσμένη έξοδο, την παραμονή των Βαΐων. Ο ποιητής ξεκινώντας από το συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός ανάγεται στον αγώνα του ανθρώπου για την ηθική, την εσωτερική του ελευθερία. Το έργο όμως ποτέ δεν ολοκληρώθηκε και έφτασε σ' εμάς σε χειρόγραφα «αποσπάσματα» συγκροτημένα σε τρία Σχεδιάσματα1 που το καθένα τους αντιπροσωπεύει όχι μονάχα διαφορετικό στάδιο επεξεργασίας αλλά και διαφορετική ποιητική αντίληψη. Το αρχικό σχεδίασμα, «συνθεμένο εις είδος προφητικού θρήνου εις το πέσιμο του Μεσολογγίου», πρέπει να γράφτηκε γύρω στα 1830. Παρουσιάζει στενή σχέση με το 5ο κεφ. της Γυναίκας της Ζάκυθος. Το Β' Σχεδίασμα, σε στίχους δεκαπεντασύλλαβους ομοιοκατάληκτους ζευγαρωτούς, «εις το οποίον εικονίζοντο τα παθήματα των γενναίων αγωνιστάδων εις τες υστερινές ημέρες της πολιορκίας έως οπού έκαμαν το γιουρούσι», το δούλευε ο ποιητής από το 1833 ως το 1844, οπότε αρχίζει να το ξαναπλάθει σε νέα μορφή (Γ' Σχεδίασμα), σε στίχους λιτούς, χωρίς ομοιοκαταληξίες, αλλά αρμονικότατους.Πριν από τα τρία Σχεδιάσματα παραθέτουμε Στοχασμούς του ποιητή (Επιλογή)1. Εφάρμοσε εις την πνευματική μορφή την ιστορία του φυτού, το οποίον αρχινάει από το σπόρο και γυρίζει εις αυτόν, αφού περιέλθει, ως βαθμούς ξετυλιγμού, όλες τες φυτικές μορφές, δηλαδή τη ρίζα, τον κορμό, τα φύλλα, τ' άνθη και τους καρπούς. Εφάρμοσέ την και σκέψου βαθιά την υπόσταση του υποκειμένου και τη μορφή της τέχνης. Πρόσεξε ώστε τούτο το έργο να γένεται δίχως ποσώς να διακόπτεται.2. Σκέψου βαθιά και σταθερά (μία φορά για πάντα) τη φύση της Ιδέας, πριν πραγματοποιήσεις το ποίημα. Εις αυτό θα ενσαρκωθεί το ουσιαστικότερο και υψηλότερο περιεχόμενο της αληθινής ανθρώπινης φύσης, η Πατρίδα και η Πίστις.3. Ο θεμελιώδης ρυθμός ας στυλωθεί εις το κέντρο της Εθνικότητος και ας υψώνεται κάθετα, ενώ το νόημα, από το οποίο πηγάζει η Ποίηση, και το οποίο αυτή υπηρετεί, απλώνει βαθμηδόν τους κύκλους του.4. Εις το ποίημα του Χρέους2 μακρινή πρέπει να είναι η φριχτή αγωνία μέσα εις τη δυστυχία και εις τους πόνους, όπως εκείθε φανερωθεί απείραχτη και άγια η διανοητική και ηθική Παράδεισος.5. Κοίταξε να σχηματίσεις βαθμηδόν ωσάν μίαν αναβάθρα από δυσκολίες, τες οποίες θα υπερβούν εκείνοι οι Μεγάλοι, με όσα οι αίσθησες απορουφούν από τα εξωτερικά, τα οποία ή τους τραβούν με τα κάλλη τους ή τους βιάζουν με την ανάγκη και με τον πόνο, έως εις τη βεβαιότητα του θανάτου, αλλά εξαιρέτως με την ενθύμηση της περασμένης δόξας. Όλα αυτά, όσο μεγαλύτερα είναι και πλέον διάφορα, εις τόσο υψηλότερο στυλοπόδι σταίνουν την Ελευθερία, μεστήν από το Χρέος, δηλαδή απ' όσα περιέχει η Ηθική, η Θρησκεία, η Πατρίδα, η Πολιτική κ.ά.6. Κάμε ώστε ο μικρός Κύκλος, μέσα εις τον οποίον κινιέται η πολιορκημένη πόλη, να ξεσκεπάζει εις την ατμόσφαιρα του τα μεγαλύτερα συμφέροντα της Ελλάδας, για την υλική θέση, οπού αξίζει τόσο για εκείνους οπού θέλουν να τη βαστάξουν, όσο για εκείνους οπού θέλουν να την αρπάξουν, - και για την ηθική θέση, τα μεγαλύτερα συμφέροντα της Ανθρωπότητας. Τοιουτοτρόπως η υπόθεση δένεται με το παγκόσμιο σύστημα. - Ιδές τον Προμηθέα και εν γένει τα συγγράμματα του Αισχύλου. - Ας φανεί καθαρά η μικρότης του τόπου και ο σιδερένιος και ασύντριφτος κύκλος οπού την έχει κλεισμένη. Τοιουτοτρόπως από τη μικρότητα του τόπου, ο οποίος παλεύει με μεγάλες ενάντιες δύναμες, θέλει έβγουν οι Μεγάλες Ουσίες.7. Μείνε σταθερός εις τούτη την υψηλή θέση. Η θλίψη τους στέκεται εις το να θυμούνται την ευτυχισμένην κατάστασή τους, όθεν έπρεπε να βλαστήσει το καλό της πατρίδας. Τώρα αισθάνονται ότι θα χάσουν τα πάντα· το αισθάνονται βαθμηδόν, και επομένως ολικώς. Η πείνα δεν μπαίνει εις αυτόν τον κύκλον, ειμημόνον ως εξωτερική δύναμη, την οποίαν υπερνικούν καθώς όλες τες άλλες.8. Σκέψου την ισοζυγία των δυνάμεων, μεταξύ ανδρών και γυναικών. Εκείνοι ας αισθάνονται όλα, και ας νικάνε όλα, με την ουσίαν έξυπνη· τούτες ας νικάνε και αυτές, αλλ' ωσάν γυναίκες.
ΣΧΕΔΙΑΣΜΑ Α'1Τότες εταραχτήκανε τα σωθικά μου και έλεγα πως ήρθε ώρα να ξεψυχήσω· κι ευρέθηκα σε σκοτεινό τόπο και βροντερό, που εσκιρτούσε σαν κλωνί στάρι στο μύλο που αλέθει ογλήγορα, ωσάν το χόχλο στο νερό που αναβράζει· ετότες εκατάλαβα πως εκείνο ήτανε το Μεσολόγγι· αλλά δεν έβλεπα μήτε το κάστρο, μήτε το στρατόπεδο, μήτε τη λίμνη, μήτε τη θάλασσα, μήτε τη γη που επάτουνα, μήτε τον ουρανό· εκατασκέπαζε όλα τα πάντα μαυρίλα και πίσσα, γιομάτη λάμψη, βροντή και αστροπελέκι· και ύψωσα τα χέρια μου και τα μάτια μου να κάμω δέηση, και ιδού μες στην καπνίλα μία μεγάλη γυναίκα με φόρεμα μαύρο σαν του λαγού το αίμα, όπου η σπίθα έγγιζε κι εσβενότουνε· και με φωνή που μου εφαίνονταν πως νικάει την ταραχή του πολέμου άρχισε:«Το χάραμα επήραΤου Ήλιου το δρόμο,Κ ρεμώντας τη λύραΤη δίκαιη στον ώμοΚι απ' όπου χαράζειΩς όπου βυθά,Τα μάτια μου δεν είδαν τόπον ενδοξότερον από τούτο το αλωνάκι.»2Παράμερα στέκειΟ άντρας και κλαίει·Αργά το τουφέκιΣηκώνει και λέει:«Σε τούτο το χέριΤι κάνεις εσύ;Ο εχθρός μου το ξέρειΠως μου είσαι βαρύ.» 3Γρικούν να ταράζειΤου εχθρού τον αέραΜιαν άλλη, που μοιάζειΤ' αντίλαλου πέρα·Και ξάφνου πετιέταιΜε τρόμου λαλιά·Πολληώρα γρικιέται, Κι ο κόσμος βροντά.
Της μάνας ω λαύρα!Τα τέκνα τριγύρουΦθαρμένα και μαύραΣαν ίσκιους ονείρου·Λαλεί το πουλάκιΣτου πόνου τη γηΚαι βρίσκει σπυράκιΚαι μάνα φθονεί 4Αμέριμνον όνταςΤ' Αράπη το στόμαΣφυρίζει, περνώνταςΣτου Μάρκου το χώμα·Διαβαίνει, κι αγάλιΞαπλώνετ' εκείΠου εβγήκ' η μεγάληΤου Μπάιρον ψυχή.5Προβαίνει και κράζειΤα έθνη σκιασμένα. 6Και ω πείνα και φρίκη!Δε σκούζει σκυλί! 7Και η μέρα προβαίνει,Τα νέφια συντρίβει·Να, η νύχτα που βγαίνειΚι αστέρι δεν κρύβει.
ΣΧΕΔΙΑΣΜΑ Β'1Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει·Λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί, κι η μάνα το ζηλεύει.Τα μάτια η πείνα εμαύρισε· στα μάτια η μάνα μνέει·1Στέκει ο Σουλιώτης ο καλός παράμερα και κλαίει:«Έρμο τουφέκι σκοτεινό, τι σ' έχω γω στο χέρι;Οπού συ μου 'γινες βαρύ κι ο Αγαρηνός το ξέρει».2Το Μεσολόγγι έπεσε την άνοιξη· ο ποιητής παρασταίνει τη Φύση, εις τη στιγμή που είναι ωραιότερη, ως μία δύναμη, η οποία, με όλα τ' άλλα και υλικά και ηθικά ενάντια, προσπαθεί να δειλιάσει τους πολιορκημένους· ιδού οι Στοχασμοί του ποιητή:Η ζωή που ανασταίνεται με όλες της τες χαρές, αναβρύζοντας ολούθε, νέα, λαχταριστή, περιχυνόμενη εις όλα τα όντα· η ζωή ακέραιη, απ' όλα της φύσης τα μέρη, θέλει να καταβάλει την ανθρώπινη ψυχή· θάλασσα, γη, ουρανός, συγχωνευμένα, επιφάνεια και βάθος συγχωνευμένα, τα οποία πάλι πολιορκούν την ανθρώπινη φύση στην επιφάνεια και εις το βάθος της.Η ωραιότης της φύσης, που τους περιτριγυρίζει, αυξαίνει εις τους εχθρούς την ανυπομονησία να πάρουν τη χαριτωμένη γη, και εις τους πολιορκημένους τον πόνο ότι θα τη χάσουν.Ο Απρίλης με τον Έρωτα χορεύουν και γελούνε,Κι όσ' άνθια βγαίνουν και καρποί τόσ' άρματα σε κλειούνε.Λευκό βουνάκι πρόβατα κινούμενο βελάζει,Και μες στη θάλασσα βαθιά ξαναπετιέται πάλι,Κι ολόλευκο εσύσμιξε με τ' ουρανού τα κάλλη.Και μες στης λίμνης τα νερά, όπ' έφθασε μ' ασπούδα,Έπαιξε με τον ίσκιο της γαλάζια πεταλούδα,Που ευώδιασε τον ύπνο της μέσα στον άγριο κρίνο·Το σκουληκάκι βρίσκεται σ' ώρα γλυκιά κι εκείνο.Μάγεμα η φύσις κι όνειρο στην ομορφιά και χάρη,Η μαύρη πέτρα ολόχρυση και το ξερό χορτάρι·Με χίλιες βρύσες χύνεται, με χίλιες γλώσσες κραίνει· Όποιος πεθάνει σήμερα χίλιες φορές πεθαίνει.Τρέμ' η ψυχή και ξαστοχά γλυκά τον εαυτό της.3Ενώ ακούεται το μαγευτικό τραγούδι της άνοιξης, οπού κινδυνεύει να ξυπνήσει εις τους πολιορκημένους την αγάπη της ζωής τόσον, ώστε να ολιγοστέψει η αντρεία τους, ένας των Ελλήνων πολεμάρχων σαλπίζει κράζοντας τους άλλους εις συμβούλιο, και η σβησμένη κλαγγή, οπού βγαίνει μέσ' από το αδυνατισμένο στήθος του, φθάνοντας εις το εχθρικό στρατόπεδο παρακινεί έναν Αράπη να κάμει ό,τι περιγράφουν οι στίχοι 4-12.«Σάλπιγγα, κόψ' του τραγουδιού τα μάγια με βία, Γυναικός, γέροντος, παιδιού, μη κόψουν την αντρεία».Χαμένη, αλίμονον! κι οκνή τη σάλπιγγα γρικάει·Αλλά πώς φθάνει στον εχθρό και κάθ' ηχώ ξυπνάει;Γέλιο στο σκόρπιο στράτευμα σφοδρό γεννοβολιέται,Κι η περιπαίχτρα σάλπιγγα μεσουρανίς πετιέται·Και με χαρούμενη πνοή το στήθος το χορτάτο,Τ' αράθυμο, το δυνατό, κι όλο ψυχές γιομάτο,Βαρώντας γύρου ολόγυρα, ολόγυρα και πέρα,Τον όμορφο τρικύμισε και ξάστερον αέρα·Τέλος μακριά σέρνει λαλιά, σαν το πεσούμεν' άστρο,Τρανή λαλιά, τρόμου λαλιά, ρητή κατά το κάστρο.4Μόλις έπαυσε το σάλπισμα ο Αράπης, μία μυριόφωνη βοή ακούεται εις το εχθρικό στρατόπεδο, και η βίγλα του κάστρου, αχνή σαν το χάρο, λέει των Ελλήνων: «Μπαίνει ο εχθρικός στόλος». Το πυκνό δάσος έμεινε ακίνητο εις τα νερά, όπου η ελπίδα απάντεχε να ιδεί τα φιλικά καράβια. Τότε ο εχθρός εξανανέωσε την κραυγή, και εις αυτήν αντιβόησαν οι νεόφθαστοι μέσ' από τα καράβια. Μετά ταύτα μία ακατάπαυτη βροντή έκανε τον αέρα να τρέμει πολλή ώρα, και εις αυτή την τρικυμία.Η μαύρη γη σκιρτά ως χοχλό μες στο νερό που βράζει.- Έως εκείνη τη στιγμή οι πολιορκημένοι είχαν υπομείνει πολλούς αγώνες με κάποιαν ελπίδα να φθάσει ο φιλικός στόλος και να συντρίψει ίσως τον σιδερένιο κύκλο οπού τους περιζώνει· τώρα οπού έχασαν κάθε ελπίδα, και ο εχθρός τούς τάζει να τους χαρίσει τη ζωή αν αλλαξοπιστήσουν, η υστερινή τους αντίσταση τους αποδείχνει Μάρτυρες.5............Στην πεισμωμένη μάχηΣφόδρα σκιρτούν μακριά πολύ τα πέλαγα κι οι βράχοι,Και τα γλυκοχαράματα, και μες στα μεσημέρια,Κι όταν θολώσουν τα νερά, κι όταν εβγούν τ' αστέρια.Φοβούνται γύρου τα νησιά, παρακαλούν και κλαίνε,Κι οι ξένοι ναύκληροι μακριά πικραίνονται και λένε:«Αραπιάς άτι, Γάλλου νους, σπαθί Τουρκιάς μολύβι,Πέλαγο μέγα βράζ, ο εχθρός προς το φτωχό καλύβι».6Ένας πολέμαρχος ξάφνου απομακραίνεται από τον κύκλο, όπου είναι συναγμένοι εις συμβούλιο για το γιουρούσι, γιατί τον επλάκωσε η ενθύμηση, τρομερή εις εκείνη την ώρα της άκρας δυστυχίας, ότι εις εκείνο το ίδιο μέρος, εις τες λαμπρές ημέρες της νίκης, είχε πέσει κοπιασμένος από τον πολεμικόν αγώνα, και αυτού επρωτάκουσε, από τα χείλη της αγαπημένης του, τον αντίλαλο της δόξας του, η οποία έως τότε είχε μείνει άγνωστη εις την απλή και ταπεινή ψυχή του.Μακριά απ' όπ' ήτα, αντίστροφος κι ακίνητος εστήθη·Μόνε σφοδρά βροντοκοπούν τ' αρματωμένα στήθη·«Εκεί 'ρθε το χρυσότερο από τα ονείρατά μου· Με τ' άρματ' όλα βρόντησα τυφλός του κόπου χάμου.Φωνή 'πε: - Ο δρόμος σου γλυκός και μοσχοβολισμένος· Στην κεφαλή σου κρέμεται ο ήλιος μαγεμένος·Παλικαρά και μορφονιέ, γεια σου, Καλέ, χαρά σου!Άκου! νησιά, στεριές της γης, εμάθαν τ' όνομά σου. —Τούτος, αχ! που 'ν' ο δοξαστός κι η θεϊκιά θωριά του;Η αγκάλη μ' έτρεμ' ανοιχτή κατά τα γόνατά του.Έριξε χάμου τα χαρτιά με τς είδησες του κόσμουΗ κορασιά τρεμάμενη.........Χαρά της έσβηε τη φωνή που 'ν' τώρα αποσβησμένη·Άμε, χρυσ' όνειρο, και συ με τη σαβανωμένη.Εδώ 'ναι χρεία να κατεβώ, να σφίξω το σπαθί μου,Πριν όλοι χάσουν τη ζωή, κι εγ' όλη την πνοή μου·Τα λίγα απομεινάρια της πείνας και τς αντρείας,.............................................................Γκόλφι να τα 'χω στο πλευρό και να τα βγάλω πέραΠου μ' έκραξαν μ' απαντοχή, φίλο, αδελφό, πατέρα·Δρόμ' αστραφτά να σχίσω τους σ' εχθρούς καλά θρεμμένους,Σ' εχθρούς πολλούς, πολλ' άξιους, πολλά φαρμακωμένους·Να μείνεις, χώμα πατρικό, για μισητό ποδάρι·Η μαύρη πέτρα σου χρυσή και το ξερό χορτάρι».«Θύρες ανοίξτ' ολόχρυσες για την γλυκιάν ελπίδα».7Κρυφή χαρά 'στραψε σ' εσέ· κάτι καλό 'χει ο νους σου·Πες, να το ξεμυστηρευτείς θες τ' αδελφοποιτού σου;Ψυχή μεγάλη και γλυκιά, μετά χαράς σ' το λέω:Θαυμάζω τες γυναίκες μας και στ' όνομά τους μνέω.Εφοβήθηκα κάποτε μη δειλιάσουν και τες επαρατήρησα αδιάκοπα,         5Για η δύναμη δεν είν' σ' αυτές ίσια με τ' άλλα δώρα.Απόψε, ενώ είχαν τα παράθυρα ανοιχτά για τη δροσιά, μία απ' αυτές, η νεότερη, επήγε να τα κλείσει, αλλά μία άλλη της είπε: «Όχι, παιδί μου· άφησε να 'μπει η μυρωδιά από τα φαγητά· είναι χρεία να συνηθίσουμε·Μεγάλο πράμα η υπομονή! .......................Αχ! μας την έπεμψε ο Θεός· κλει θησαυρούς κι εκείνη.Εμείς πρέπει να έχουμε υπομονή, αν και έρχονταν οι μυρωδιές·Απ' όσα δίν' η θάλασσα, απ' όσ' η γη, ο αέρας».Κι έτσι λέγοντας εματάνοιξε το παράθυρο, και η πολλή μυρωδιά των αρωμάτων εχυνότουν μέσα κι εγιόμισε το δωμάτιο. Και η πρώτη είπε: «Και το αεράκι μάς πολεμάει». - Μία άλλη έστεκε σιμά εις το ετοιμοθάνατο παιδί της,Κι άφ'σε το χέρι του παιδιού κι εσώπασε λιγάκι,Και ξάφνου της εφάνηκε στο στόμα το βαμπάκι.10Και άλλη είπε χαμογελώντας, να διηγηθεί καθεμία τ' όνειρό της, Κι όλες εφώναξαν μαζί κι είπαν πως είδαν ένα.Κι ό,τι αποφάσισαν μαζί να πουν τα ονείρατά τους.Είπα να ιδώ τη γνώμη τους στην υπνοφαντασιά τους.Και μία είπε: «Μου εφαινότουν ότι όλοι εμείς, άντρες και γυναίκες, παιδιά και γέροι, ήμαστε ποτάμια, ποια μικρά, ποια μεγάλα, κι ετρέχαμε ανάμεσα εις τόπους φωτεινούς, εις τόπους σκοτεινούς, σε λαγκάδια, σε γκρεμούς, απάνου κάτου, κι έπειτα εφθάναμε μαζί στη θάλασσα με πολλή ορμή,Και μες στη θάλασσα γλυκά βαστούσαν τα νερά μας.»Και μία δεύτερη είπε: «Εγώ 'δα δάφνες. - Κι εγώ φως·.......................15- Κι εγώ σ' φωτιά μιαν όμορφη π' αστράφταν τα μαλλιά της.»Και αφού όλες εδιηγήθηκαν τα ονείρατά τους, εκείνη που 'χε το παιδί ετοιμοθάνατο είπε: «Ιδές, και εις τα ονείρατα ομογνωμούμε, καθώς εις τη θέληση και εις όλα τ' άλλα έργα». Και όλες οι άλλες εσυμφώνησαν κι ετριγύρισαν με αγάπη το παιδί της που 'χε ξεψυχήσει. Ιδού, αυτές οι γυναίκες φέρνονται θαυμαστά· αυτές είναι μεγαλόψυχες, και λένε ότι μαθαίνουν από μας· δε δειλιάζουν, μολονότι τους επάρθηκε η ελπίδα που είχαν να γεννήσουν τέκνα για τη δόξα και για την ευτυχία. Εμείς λοιπόν μπορούμε να μάθουμε απ' αυτές και να τες λατρεύουμε έως την ύστερην ώρα.- Πες μου και συ τώρα γιατί εχθές, ύστερ' από το συμβούλιο, ενώ εστεκόμαστε σιωπηλοί, απομακρύνθηκες ταραγμένος·Να μου το πεις να το 'χω γκολφισταυρό στον άδη. Εχαμογέλασε πικρά κι ολούθενε κοιτάζει·Κι ανεί πολύ τα βλέφαρα τα δάκρυα να βαστάξουν.9Ετούτ' είν' ύστερη νυχτιά· όλα τ' αστέρια βγάνει·Ολονυχτίς ανέβαινε η δέηση, το λιβάνι.Ο Αράπης, τραβηγμένος από τη μυρωδιά που εσκορπούσε το θυμίαμα, περίεργος και ανυπόμονος, με βιαστικά πατήματα πλησιάζει εις το τείχος,Και απάνου ανάγκη φοβερή! σκυλί δεν του 'λυχτάει.Και ακροάζεται· αλλά τη νυχτική γαλήνη δεν αντίσκοβε μήτε φωνή, μήτε κλάψα, μήτε αναστεναγμός· ήθελε πεις ότι είχε παύσει η ζωή· οι ήρωες είναι ενωμένοι και, μέσα τους, λόγια λένεΓια την αιωνιότητα, που μόλις τα χωράει·μάτια και στο πρόσωπο φαίνοντ' οι στοχασμοί τους·10Τους λέει μεγάλα και πολλά η τρίσβαθη ψυχή τους. Αγάπη κι έρωτας καλού τα σπλάχνα τους τινάζουν·Τα σπλάχνα τους κι η θάλασσα ποτέ δεν ησυχάζουν·Γλυκιά κι ελεύθερ' η ψυχή σα να 'τανε βγαλμένη,Κι ύψωναν με χαμόγελο την όψη τη φθαρμένη.10Αφού έκαψαν τα κρεβάτια, οι γυναίκες παρακαλούν τους άντρες να τες αφήσουν να κάμουνε αντάμα, εις το σπήλαιο, την υστερινή δέηση. Μι' απ' αυτές, η γεροντότερη, μιλεί για τες άλλες: «Άκουσε, παιδί μου, και τούτο από το στόμα μου,5Που' μ' όλη κάτου από τη γη κι ένα μπουτσούνιαπ' έξω.Ορκίζουν σε στη στάχτ' αυτή.............................Και στα κρεβάτια τ' άτυχα με το σεμνό στεφάνι· Ν' αφήστε σας παρακαλούν να τρέξουμε σ' εκείνο,Να κάμουμ' άμα το στερνό χαιρετισμό και θρήνο».Κι επειδή εκείνος αργούσε ολίγο να δώσει την απόκριση,Όλες στη γη τα γόνατα εχτύπησαν ομπρός του,Κι εβάστααν όλες κατ' αυτόν τη χούφτα σηκωμένη,Και με πικρό χαμόγελο την όψη τη φθαρμένη.Σα να 'θελ' έσπλαχνα ο Θεός βρέξει ψωμί σ' εκείνες.11Οι γυναίκες, εις τες οποίες έως τότε είχε φανεί όμοια μεγαλοψυχία με τους άντρες, όταν δέονται και αυτές, δειλιάζουν λιγάκι και κλαίνε· όθεν προχωρεί η Πράξη· διότι όλα τα φερσίματα των γυναικών αντιχτυπούν εις την καρδιά των πολεμιστάδων, και αυτή είναι η υστερινή εξωτερική δύναμη που τους καταπολεμάει, από την οποίαν, ως απ' όλες τες άλλες, αυτοί βγαίνουν ελεύθεροι.12Είναι προσωποποιημένη η Πατρίδα, η Μεγάλη Μητέρα, θεάνθρωπη, ώστε να αισθάνεται όλα τα παθήματα, και καθαρίζοντάς τα εις τη μεγάλη ψυχή της να αναπνέει την Παράδεισο·Πολλές πληγές κι εγλύκαναν γιατ' έσταξ' αγιομύρος.Μένει άγρυπνη μέρα και νύχτα, καρτερώντας το τέλος του αγώνος· δεν τα φοβάται τα παιδιά της μη δειλιάσουν· εις τα μάτια της είναι φανερά τα πλέον απόκρυφα της ψυχής τους·Στου τέκνου σύρριζα το νου, Θεού της μάνας μάτι·Λόγο, έργο, νόημα..................Από το πρώτο μίλημα στον αγγελοκρουμό του.Για τούτο αυτή είναιΉσυχη για τη γνώμη τους, αλλ' όχι για τη Μοίρα,Και μες στην τρίσβαθη ψυχή ο πόνος της 'πλημμύρα,Επειδή βλέπει τον εχθρόν άσπονδον, άπονον από το πολύ πείσμα, και καταλαβαίνει ότι αν το Έλεος έχυνε μες στα σπλάχνα του όλους τους θησαυρούς του,τούτοιΤριαντάφυλλά 'ναι θεϊκά στην κόλαση πεσμένα.13Μένουν οι Μάρτυρες με τα μάτια προσηλωμένα εις την ανατολή, να φέξει για να 'βγουνε στο γιουρούσι, και η φοβερή αυγή, Μνήσθητι, Κύριε - είναι κοντά· Μνήσθητι, Κύριε - εφάνη! Επάψαν τα φιλιά στη γη.........................Στα στήθια και στο πρόσωπο, στα χέρια και στα πόδια.Μία χούφτα χώμα να κρατώ και να σωθώ μ' εκείνο.14Το μάτι μου έτρεχε ρονιά κι ομπρός του δεν εθώρα,Κι έχασα αυτό το θεϊκό πρόσωπο για πολλή ώρα, Π' άστραψε γέλιο αθάνατο, παιγνίδι της χαράς του,Στο φως της καλοσύνης του, στο φως της ομορφιάς του.16Μ' όλον που τότ' ασάλευτος στο νου μ' ο νιος εστήθη,Κι είχε τον ήλιο πρόσωπο και το φεγγάρι στήθη.17Κι άνθιζε μέσα μου η ζωή μ' όλα τα πλούτια πόχει18Συχνά τα στήθια εκούρασα, ποτέ την καλοσύνη.20Στον ύπνο της μουρμούριζε την κλάψα της τρυγόνας.36Πάντ' ανοιχτά, πάντ' άγρυπνα, τα μάτια της ψυχής μου.41Ολίγο φως και μακρινό σε μέγα σκότος κι έρμο.43Σε βυθό πέφτει από βυθό ως που δεν ήταν άλλος·Εκείθ' εβγήκε ανίκητος.44Φως που πατεί χαρούμενο τον Άδη και το χάρο.51Η δύναμή σου πέλαγο κι η θέλησή μου βράχος.
ΣΧΕΔΙΑΣΜΑ Γ'
Μητέρα, μεγαλόψυχη στον πόνο και στη δόξα,Κι αν στο κρυφό μυστήριο ζουν πάντα τα παιδιά σουΜε λογισμό και μ' όνειρο, τι χάρ' έχουν τα μάτια,Τα μάτια τούτα, να σ' ιδούν μες στο πανέρμο δάσος,Που ξάφνου σου τριγύρισε τ' αθάνατα ποδάρια
(Κοίτα) με φύλλα της Λαμπρής, με φύλλα του Βαϊώνε!Το θεϊκό σου πάτημα δεν άκουσα, δεν είδα,Ατάραχη σαν ουρανός μ' όλα τα κάλλη πόχει,Που μέρη τόσα φαίνονται και μέρη 'ναι κρυμμένα·Αλλά, Θεά, δεν ημπορώ ν' ακούσω τη φωνή σου,
Κι ευθύς εγώ τ' Ελληνικού κόσμου να τη χαρίσω; Δόξα 'χ' η μαύρη πέτρα του και το ξερό χορτάρι.(Η Θεά απαντάει εις τον ποιητή και τον προστάζει να ψάλει την πολιορκία του Μεσολογγίου). Έργα και λόγια,1 στοχασμοί, -στέκομαι και κοιτάζω-Λουλούδια μύρια, πούλουδα, που κρύβουν το χορτάρι,Κι άσπρα, γαλάζια, κόκκινα καλούν χρυσό μελίσσι.Εκείθε με τους αδελφούς, εδώθε με το χάρο. -Μες στα χαράματα συχνά, και μες στα μεσημέρια,
Και σα θολώσουν τα νερά, και τ' άστρα σα πληθύνουν,Ξάφνου σκιρτούν οι ακρογιαλιές, τα πέλαγα κι οι βράχοι.«Αραπιάς άτι, Γάλλου νους, βόλι Τουρκιάς, τόπ' Άγγλου!Πέλαγο μέγα πολεμά, βαρεί το καλυβάκι·Κι αλιά! σε λίγο ξέσκεπα τα λίγα στήθια μένουν·
Αθάνατη 'σαι, που ποτέ, βροντή, δεν ησυχάζεις;»Στην πλώρη, που σκιρτά, γυρτός, τούτα 'π' ο ξένος ναύτης.Δειλιάζουν γύρου τα νησιά, παρακαλούν και κλαίνε,Και με λιβάνια δέχεται και φώτα τον καημό τουςΟ σταυροθόλωτος ναός και το φτωχό ξωκλήσι.
Το μίσος όμως έβγαλε και κείνο τη φωνή του:«Ψαρού, τ' αγκίστρι π' άφησες, αλλού να ρίξεις άμε.»Μες στα χαράματα συχνά, και μες στα μεσημέρια,Κι όταν θολώσουν τα νερά, κι όταν πληθύνουν τ' άστρα,Ξάφνου σκιρτούν οι ακρογιαλιές, τα πέλαγα κι οι βράχοι.
Γέρος μακριά, π' απίθωσε στ' αγκίστρι τη ζωή του,Το πέταξε, τ' αστόχησε, και περιτριγυρνώντας:«Αραπιάς άτι, Γάλλου νους, βόλι Τουρκιάς, τόπ' Άγγλου!Πέλαγο μέγ', αλίμονον! βαρεί το καλυβάκι·Σε λίγην ώρα ξέσκεπα τα λίγα στήθη μένουνΑθάνατή 'σαι, που, βροντή, ποτέ δεν ησυχάζεις;Πανερημιά της γνώρας μου, θέλω μ' εμέ να κλάψεις.»
Δεν τους βαραίν' ο πόλεμος, αλλ' έγινε πνοή τους..............κι εμπόδισμα δεν είναιΣτες κορασιές να τραγουδούν και στα παιδιά να παίζουν.
Από το μαύρο σύγνεφο κι από τη μαύρη πίσσα,.............................................................Αλλ' ήλιος, αλλ' αόρατος αιθέρας κοσμοφόροςΟ στύλος φανερώνεται, με κάτου μαζωμέναΤα παλικάρια τα καλά, μ' απάνου τη σημαία,Που μουρμουρίζει και μιλεί και το Σταυρόν απλώνει
Παντόγυρα στον όμορφον αέρα της αντρείας,Κι ο ουρανός καμάρωνε, κι η γη χεροκροτούσε·Κάθε φωνή κινούμενη κατά το φως μιλούσε,Κι εσκόρπα τα τρισεύγενα λουλούδια της αγάπης:«Όμορφη, πλούσια, κι άπαρτη, και σεβαστή, κι αγία!»
Ο Πειρασμός Δ. Σολωμός, «Ο Πειρασμός» (ανάγνωση) [πηγή: Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού]Έστησ' ο Έρωτας χορό με τον ξανθόν Απρίλη,Κι η φύσις ηύρε την καλή και τη γλυκιά της ώρα,Και μες στη σκιά που φούντωσε και κλει δροσιές και μόσχουςΑνάκουστος κιλαϊδισμός και λιποθυμισμένος.Νερά καθάρια και γλυκά, νερά χαριτωμένα,
Χύνονται μες στην άβυσσο τη μόσχοβολισμένη,Και παίρνουνε το μόσχο της, κι αφήνουν τη δροσιά τους,Κι ούλα στον ήλιο δείχνοντας τα πλούτια της πηγής τους,Τρέχουν εδώ, τρέχουν εκεί, και κάνουν σαν αηδόνια.Έξ' αναβρύζει κι η ζωή σ' γη, σ' ουρανό, σε κύμα.
Αλλά στης λίμνης το νερό, π' ακίνητο 'ναι κι άσπρο,Aκίνητ' όπου κι αν ιδείς, και κάτασπρ' ως τον πάτο,Mε μικρόν ίσκιον άγνωρον έπαιξ' η πεταλούδα,Που 'χ' ευωδίσει τς ύπνους της μέσα στον άγριο κρίνο.Αλαφροΐσκιωτε καλέ, για πες απόψε τι 'δες·
Νύχτα γιομάτη θαύματα, νύχτα σπαρμένη μάγια!Χωρίς ποσώς γης, ουρανός και θάλασσα να πνένε,Ουδ' όσο κάν' η μέλισσα κοντά στο λουλουδάκι,Γύρου σε κάτι ατάραχο π' ασπρίζει μες στη λίμνη,Μονάχο ανακατώθηκε το στρογγυλό φεγγάρι,
Κι όμορφη βγαίνει κορασιά ντυμένη με το φως του.
Έρμα 'ν' τα μάτια, που καλείς, χρυσέ ζωής αέρα.
Τα σπλάχνα μου κι η θάλασσα ποτέ δεν ησυχάζουν,Κι όσ' άνθια θρέφει και καρπούς τόσ' άρματα σε κλειούνε.
Φεύγω τ' αλόγου την ορμή και του σπαθιού τον τρόμο.Τ' ονείρου μάταια πιθυμιά, κι όνειρο αυτή 'ν' η ίδια!Εγύρισε η παράξενη του κόσμου ταξιδεύτρα,Μου 'πε με θείο χαμόγελο βρεμένο μ' ένα δάκρυ:Κόψ' το νερό στη μάνα του, μπάσ' το στο περιβόλι,Στο περιβόλι της ψυχής το μοσχαναθρεμμένο.
Μία των γυναικών προσφεύγει εις το στοχασμό του θανάτου ως μόνη σωτηρία της με τη χαρά την οποίαν αισθάνεται το πουλάκι,Οπού 'δε σκιάς παράδεισο και τηνέ χαιρετάειΜε του φτερού το σάλαγο και με κανέναν ήχο,εις τη στιγμήν οπού είναι κοπιασμένο από μακρινό ταξίδι, εις τη φλόγα καλοκαιρινού ήλιου.
Και βλέπω πέρα τα παιδιά και τες αντρογυναίκεςΓύρου στη φλόγα π' άναψαν, και θλιβερά τη θρέψανΜ' αγαπημένα πράματα και με σεμνά κρεβάτια,Ακίνητες, αστέναχτες, δίχως να ρίξουν δάκρυ·Και 'γγίζ' η σπίθα τα μαλλιά και τα λιωμένα ρούχα·Γλήγορα, στάχτη, να φανείς, οι φούχτες να γιομίσουν.
Είν' έτοιμα στην άσπονδη πλημμύρα των αρμάτωνΔρόμο να σχίσουν τα σπαθιά, κι ελεύθεροι να μείνουν,Εκείθε με τους αδελφούς, εδώθε με το χάρο.

ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ - Η δόξα στο ΜισολόγγιΣτ’ αλατόσπαρτα ζεις αφρολουλούδια,Γη, σα νιόβγαλτη από τα σταλωμένασπλάχνα της ρηχοθάλασσας που τρέφειπλούσια τα ψάρια.5Και γίνονται καθρέφτες τα ιλαρά σουνερά, ωραιότερα μέσα τους να βλέπουνλυγερές, ηλιογέρματα, φεγγάρια,τα πρόσωπά τους.Οι πριές σου, βραδιανές ψαρεύτρες, κάνουν10τη λίμνη σου στερέωμα νυχτοπλάνοστα πανιά σου ο μαΐστρος σου λαχτάρακαι στα παιδιά σου.Η ελιά σου, κι ας τη λάβωσε του Αράπητο τσεκούρι, για σε καρπερή πάντα,15περήφανη κι η που έγινε ψωμί σουφτωχή αρμυρήθρα.Θαλασσινών, γραμματικών, κουρσάρων,Γη, φωλιά εσύ, χωσιά, πνοή, πατρίδα,και με του Αφρικανού και με του Φράγκου20τα περιγιάλιαγνωρισμένη πελαγοταξιδεύτρα,ύστερα μέσα στη νυχτιά του σκλάβουγελασμένη απ’ το Μόσκοβο, απ’ τον Τούρκοφωτοκαμένη,25με το λαμπύρισμά σου φουντωμένο,Γη, ματιά στο περπάτημα του Γένους,έξαφνα πώς ξανοίγεσαι κορόνατου ρήγα Αγώνα!Ο Ζυγός και η Βαράσοβα και οι βίγλες30κορφές μακριάθε που σε παραστέκουν·τα βουνά τα ψηλά να ειπούν ταιριάζει,Γη, την αντρειά σου.Να ειπούν το φράχτη σου άπαρτο, τις τάπιεςσου εφτάψυχες, τα καλύβια σου κάστρα,35τις ταπεινές σου πάσαρες, αρμάδεςπου δεν ψηφούσαν,να ειπούν πως κράχτες σου είχες τα λαγούμια,τις γυναίκες σου, αντρών άρματα ζωσμένες,της Λευτεριάς, μες στων παιδιών τα χέρια40τις πέτρες σου, όπλα,την Κλείσοβα που ανάστησε το Σούλι,πρωτοστάτες αγγέλους σου τους ξένους,τους ψαράδες σου απόστολους γραμμένουςγια νέα Βαγγέλια!45Γη μοιρόγραφτη, πάνε εκατό χρόνια.Πώς τη δαρμένη κράτησες Ελλάδαστο λυγισμένο το κορμί σου απάνου,Γη στοιχειωμένη,και καθώς με το βάρος της βροντώντας50έπεσες, πώς υψώθηκες να πάρειςτο φύσημά σου και το ανάσασμά σουστους ουρανούς μου!✳Προτού σταθώ σ’ εσέ, στου νησιού μου, έρμου,στάθηκα την ολόμαυρη τη ράχη55με λίγα της χορτάρια απ’ την ερμιά τουστεφανωμένη.Μα τ’ αστραπόβροντο όταν του χαμού σουτου απίστευτου με τράβηξε σ’ εσένα,όπου έστεκες, ερμιάς ούτε μαυράδια,60μήτε χορτάρια.Σημάδι σου κανένα. Σα να σ’ είχεναλλού μυστική ανάληψη καλέσει,πέρα ώς πέρα, παντού, στα χώματά σουφως, φως, πλημμύρα!65Από το φως αυτό στου κοντυλιού μουτην άκρη πήρα κι έσκυψα να γράψω,χάραξα έν’ όνομα, είπα στους αιώνες,ΤΟ ΜΙΣΟΛΟΓΓΙ!✳Μούσα των τραγουδιών! Ω! τα βλαστάρια70τ’ άγρια στους κάμπους και στα καταράχια!Σκλαβιά και αρρώστια αγνάντια τους της χώραςτα περιβόλια.Μούσα των τραγουδιών! Τα νέα κορμιά τουςη αρχαία ψυχή τ’ ανάβει των Ομήρων,75σαν πρόσωπα είναι, ζουν, τρεμοσαλεύουν,είναι σα χέρια·Μούσα των Πανελλήνων, ταιριασμένημε του σοφού ρυθμού το βήμα, γίνεψαλμός εσύ στην εκατοχρονίτρα80της Γης μου χάρη·Ψάλε πάλι: «Καημένο Μισολόγγι,δαρμός, κλαημός και μοιρολόι σε λένε.Πώς κλαίτε, μάνες για παιδιά, για μάνεςπαιδιά πώς κλαίνε!85—Δεν κλαίμε εμείς το σκοτωμό, εμείς κλαίμετο σκλαβωμό. Α! το βράδυ του Λαζάρου…Πατρίδα, ποιός θ’ αδράξει από τα νύχιακι εσέ του Χάρου;Χριστέ, για τους πιστούς σου ξημερώνει90χαροποιά η γιορτή σου η βαγιοφόρα,τρυπάν εμάς τα καρφιά του Σταυρού σου,Χριστέ, από τώρα!Τα καράβια μας πάνε, τα νησιά μαςπατημένα, και η πείνα η Λάμια… ακόμα95μολεμένοι από σάρκα… Θεέ! Τρομάρα!Βουβάσου, στόμα!…Ανοίχτε κι οι εκκλησιές, δακρύστε, εικόνες,κατάσταυρα όλες μάς χτυπάν οι μπόρες…Του κόσμου τ’ αποπαίδια εμείς; Περνάνε100κι οι μέρες κι οι ώρες…Μα δεν περνάμ’ εμείς γειρτοί ραγιάδες!Εμπρός! Ορθοί! Με το σπαθί στο χέρι!Μπροστά οι γέροι, κατάμεσα οι γυναίκες,ελάτε, οι γέροι,105κι οι λαβωμένοι κι οι άρρωστοι κι όσοι ήρωεςκαι ζωή και τάφο γη δε θέλετ’ άλλη,το δαυλί σάς αγιάζει του Δεσπότηκαι του Καψάλη.Τα γιοφύρια; Γκρεμός. Και τα παιδάκια;110Πνιμός. Οι δρόμοι από παντού πιασμένοιτου γλιτωμού. Η σφαγή… ο χαμός… η φλόγα…Ψυχή δε μένει.—Μούσα των Πανελλήνων, η θυσίαμένει και από την τέφρα της το Γένος115για νέα γραφτά, κι Εσύ για νέα τραγούδια.Κι η αθανασία!✳Γη, τους ξάστερους πάντοτε ουρανούς μουκάθε λογής κόσμοι αστρικοί πλουμίζουν,άστρα που πέφτουν και που σβήνουν, άστρα120που τρεμοφέγγουν,πλανήτες, φωτοσύγνεφα, κομήτες,φώτα χλωμά και φώτα θάμπωμα, ήλιοι,πες τα μαργαριτάρια και χρυσάφια,πες τα διαμάντια.125Μα Εσύ, ρουμπίνι απ’ τους αχνούς δεμένομαρτυρικών και ηρωικών αιμάτων!Στον ουρανό της πλάσης καθώς είναιτου πόλου το άστρο,του πόλου το άστρο εσύ στους ουρανούς μου,130της Δόξας δόξα, ω Γη! Το Μισολόγγι!Κι οι με ονόματα μύρια γνωρισμένοικόσμοι μου που είναικι οι από σπαθιού καταχτητές, και οι δάφνεςτων πολεμάρχων οι αιματοθρεμμένες,135κι οι Αλέξαντροι κι οι Εφτάλοφες και οι Νίκεςκαι οι Σαλαμίνες,και με τις ιστορίες οι Πολιτείεςκαι στόματα χρυσά και οι Κυβερνήτεςκι οι Ηράκλειτοι του Λόγου και της Τέχνης140παντού κι οι Αισχύλοι,ανήμποροι όπως κι αν σταθούν μπροστά σου,και με μιας τρίχας ίσκιο να θολώσουντην ξεκομμένη απ’ του Κυρίου την όψηφεγγοβολιά σου.145Μισολόγγι! Χαρά της ιστορίας,Γη επαγγελμένη! Πάνε εκατό χρόνια,κι ας πάνε. Η θύμηση άχρονη μπροστά σουθα γονατίζει.

Page updated

Google Sites

Report abuse