1. Những vấn đề cần theo dõi trong giai đoạn hậu sản

1.1 Theo dõi dấu hiệu sinh tồn

Gia đình cần theo dõi dấu hiệu sinh tồn (gồm mạch, huyết áp và nhiệt độ cơ thể) của sản phụ trong những ngày đầu. Việc làm này để phát hiện sớm các biến chứng nguy hiểm cho sản phụ như: sốt do nhiễm trùng, hạ huyết áp, trụy mạch…

Sản phụ có thể tự theo dõi bằng cách thiết bị y tế điện tử của gia đình. Nếu không thể tự theo dõi, sản phụ có thể nhờ nhân viên y tế riêng hoặc sử dụng những dịch vụ chăm sóc sản phụ tại nhà để kịp thời phát hiện những vấn đề về sức khỏe sau sinh và xử lý ngay khi phát hiện. 

1.2 Theo dõi co hồi tử cung và sản dịch

Thông thường, tử cung sẽ co hồi thành một khối cầu an toàn ngay sau khi lấy thai ra. Ngày đầu sau sinh, đáy tử cung thường cao 13cm trên khớp vệ. Trung bình, chỉ số này sẽ giảm 1cm mỗi ngày. Đến ngày thứ 12 - 13, tử cung nằm trong vùng chung, không sờ thấy đáy tử cung trên bụng nữa.

Quá trình thu hồi tử cung này sẽ diễn ra nhanh hơn ở lần mang thai, sinh con đầu so với những lần sau. Nếu bị nhiễm trùng tử cung, sự thu hồi tử cung sẽ chậm hơn. 

Sản dịch thường kéo dài khoảng 7 ngày, thường có màu như kinh nguyệt, mùi tanh nồng rồi chuyển sang hồng nhạt. 

– Trong 2 – 3 ngày đầu, sản dịch thường có màu như kinh nguyệt, mùi tanh nồng (từ đỏ tươi, sau đó chuyển sang màu đỏ đậm như bã trầu).

– Từ ngày thứ 4 đến ngày thứ 8, sản dịch loãng hơn, lẫn chất nhầy nhờ nhờ như máu cá.

– Từ ngày thứ 8 đến ngày thứ 12, sản dịch ít dần, chỉ còn là chất nhầy trong, ít thấy máu.

– Nếu bị sản phụ bị nhiễm khuẩn hậu sản, sản dịch sẽ có mùi hôi, có thể có lẫn mủ.

Sau khi hết sản dịch, sản phụ có thể bắt đầu có kinh trở lại (thường là ở tuần thứ 4 sau sinh). Lúc này, sản phụ cần lưu ý biện pháp tránh thai vì cơ thể mẹ đã có thể mang thai trở lại. 

Nếu sản phụ xuất hiện những cơn co thắt tử cung gây đau và ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống, sản phụ có thể nói với bác sĩ và chườm đá hoặc sử dụng thuốc giảm đau theo hướng dẫn, chỉ định của bác sĩ.

1.3 Chăm sóc và vệ sinh tầng sinh môn 

Dưới đây là một vấn đề quan trọng cần lưu ý trong việc chăm sóc và vệ sinh tầng sinh môn:

- Đa phần các sản phụ khi sinh đều bị rách hoặc cắt tầng sinh môn để hỗ trợ quá trình sinh nở và được may lại sau đó. Sản phụ cần theo dõi vết may tầng sinh môn và lưu ý nếu có những dấu hiệu bất thường như: đỏ đau nhiều, bầm tím, tụ máu âm hộ, chân chỉ có mủ… Nếu phát hiện phù nề, máu tụ vùng tầng sinh môn, sản phụ cần tham khảo ý kiến bác sĩ để có thể cắt chỉ hoặc dùng thuốc. 

- Làm thuốc vết may tầng sinh môn 2 lần/ngày bằng thuốc sát trùng. Thông thường, vết khâu tầng sinh môn có thể lành sau một tuần.

- Vệ sinh vùng kín bằng nước đun sôi để nguội 3 lần/ngày, nhất là sau đại, tiểu tiện. Rửa nhẹ nhàng từ trước ra sau (để tránh nhiễm trùng từ hậu môn sang âm đạo), không thụt sâu vào trong rồi lau khô. Tránh để tình trạng ẩm ướt vùng kín kéo dài, vết thương sẽ chậm lành và có thể dẫn đến nhiễm trùng.

- Thay băng vệ sinh mỗi 4 giờ/ 1 lần hoặc khi băng ướt.

- Nên mặc quần áo, đồ lót rộng rãi, thoáng mát. Quần lót phải được thay, giặt sạch và phơi dưới nắng mỗi ngày.

1.4 Theo dõi đại - tiểu tiện

- Sản phụ sau sinh thường tăng trương lực ở bàng quang. Điều này là do hooc môn oxytocin bài niệu khiến bàng quang nhanh đầy, đồng thời, bàng quang cũng có thể bị ảnh hưởng bởi thuốc mê - tê khi sinh. Trường hợp bí tiểu cũng thường gặp ở những sản phụ chuyển dạ lâu hoặc sinh có can thiệp. 

- Nếu bị bí tiểu lâu và không đau nhiều, sản phụ có thể tập đi lại thường xuyên, xoa nắn vùng bàng quang qua da để kích thích đi tiểu. Sản phụ nên hạn chế thông tiểu khi không cần thiết để tránh nhiễm trùng tiết niệu.

- Nếu bị táo bón, sản phụ cần ăn những thực phẩm chứa nhiều chất xơ, uống đủ nước, xoa bụng theo chiều kim đồng hồ và vận động nhẹ nhàng sớm. Nếu quá 3 ngày chưa thể đi đại tiện, sản phụ cần thụt tháo phân.

- Sản phụ dễ bị trĩ trong khoảng thời gian sau sinh do táo bón, phải rặn lâu hoặc ứ trệ tuần hoàn trong những tháng cuối thai kỳ. Nếu bị trĩ, sản phụ có thể cần điều trị táo bón, chống viêm, vệ sinh tại chỗ nhằm giảm sự phát triển của búi trĩ.

1.5 Chăm sóc vú và nuôi con bằng sữa mẹ

- Sau khi sinh, cơ thể mẹ bắt đầu tiết sữa non với số lượng tăng dần. Ở người sinh con đầu lòng, hiện tượng lên sữa sẽ bắt đầu xuất hiện sau sinh 3 - 5 ngày, ở những lần sinh con tiếp theo, khoảng thời gian này là khoảng từ 2 - 3 ngày sau sinh.

Sản phụ có thể cảm thấy vú căng tức, đau và sốt nhẹ. Tình trạng này kéo dài khoảng 1 - 2 ngày. Sau đó, sản phụ sẽ thấy sữa chảy ra. Nếu thường xuyên căng sữa, sản phụ nên cho bé bú đầy đủ, đúng cách và vắt sữa dư sau khi bé bú xong.