O osiedlu staromiejskim

Osiedle Staromiejskie to jednostka pomocnicza Dzielnicy Śródmieście m. st. Warszawy, obejmująca trzy główne lokacje określone toponimicznie jako Stare Miasto, Nowe Miasto i Mariensztat wraz z otulinami: Dawne Nalewki, Oś Saska i pierwsze odcinek Traktu Królewskiego. 

Osiedle Staromiejskie to nie tylko malownicza pocztówka stolicy. To dzielnica mieszkaniowa, dumna z swojej historii, ale także przyjazna i tolerancyjna dla wszystkich setek tysięcy turystów, którzy odwiedzają ją przez cały rok.

Warszawa została celowo unicestwiona w 1944 roku jako represje wobec polskiego oporu wobec niemieckiej okupacji. Stolicę obrócono w ruinę z zamiarem zniszczenia wielowiekowej tradycji polskiej państwowości. Odbudowa zabytkowego miasta, którego 85% zostało zniszczone, była wynikiem determinacji mieszkańców i poparcia całego narodu. Odbudowa Starego Miasta w jego historycznym układzie urbanistyczno-architektonicznym była wyrazem troski i dbałości o przetrwanie jednego z najważniejszych świadectw polskiej kultury. Miasto zostało odbudowane jako symbol elekcyjnej władzy i tolerancji, gdzie uchwalono pierwszą demokratyczną konstytucję europejską, Konstytucję 3 maja 1791 roku. 

Rekonstrukcja obejmowała całościowe odtworzenie planu urbanistycznego wraz z Rynkiem Staromiejskim, kamienicami miejskimi, obwodem murów miejskich, Zamkiem Królewskim oraz ważnymi budowlami sakralnymi.

Odbudowa historycznego centrum Warszawy wniosła znaczący wkład w zmiany doktryn urbanizacyjnych i konserwatorskich miast w większości krajów europejskich po zniszczeniach II wojny światowej. Jednocześnie przykład ten ilustruje skuteczność działań konserwatorskich w drugiej połowie XX wieku, które pozwoliły na integralną rekonstrukcję złożonego zespołu urbanistycznego.

Odbudowa Starego Miasta była spójnym i konsekwentnie realizowanym projektem Biura Odbudowy Stolicy w latach 1945-1951. W projekcie odbudowy wykorzystano wszystkie zachowane, niezniszczone budowle z okresu XIV-XVIII wieku wraz z późnośredniowieczną siatką ulic, placów i rynku głównego oraz obwodem murów miejskich. Kierowano się dwiema przewodnimi zasadami: po pierwsze, korzystanie z wiarygodnych dokumentów archiwalnych tam, gdzie były dostępne, a po drugie, dążenie do odtworzenia historycznego wyglądu miasta z końca XVIII wieku. To ostatnie było podyktowane dostępnością szczegółowych przekazów ikonograficznych i dokumentalnych z tego okresu. Wykorzystano także inwentarze konserwatorskie sporządzone przed 1939 i po 1944 r., a także wiedzę naukową i ekspertyzy historyków sztuki, architektów i konserwatorów zabytków. Archiwum Biura Odbudowy Stolicy, w którym znajduje się dokumentacja zarówno powojennych zniszczeń, jak i projektów odbudowy, zostało w 2011 roku wpisane na Listę Pamięć Świata UNESCO.

Odbudowa Starego Miasta trwała do połowy lat 60. XX wieku. Całość zakończono odbudową Zamku Królewskiego (udostępnionego dla zwiedzających w 1984 r.). Przebudowa poszczególnych budynków i ich otoczenia, w przyjętym formacie zabudowy mieszkaniowej, z funkcjami publicznymi poświęconymi kulturze i nauce oraz usługami, niosła ze sobą liczne wyzwania związane z koniecznością dostosowania się do norm i wymagań społecznych czas. Dla podkreślenia murów obronnych i panoramy miasta widzianej od strony Wisły celowo zapomniano o odbudowie niektórych budowli. Cenionym elementem była dekoracja elewacji zewnętrznych wykonana przez zespół uznanych artystów, czerpiących częściowo z projektów z okresu międzywojennego. Dekorację polichromowaną wykonano tradycyjnymi technikami, w tym sgraffitem. Mimo adaptacji i wprowadzonych zmian, miejsce to wraz z panoramą miasta widzianą od strony Wisły (która stała się symbolem Warszawy) przedstawia spójny obraz najstarszej części miasta.

Połączenie zachowanych elementów z odtworzonymi w wyniku prac konserwatorskich fragmentami Starego Miasta doprowadziło do powstania przestrzeni miejskiej wyjątkowej pod względem wymiaru materialnego (forma najstarszej części miasta), funkcjonalnego (jako dzielnica mieszkaniowa i miejsce ważnych wydarzeń historycznych, społecznych i duchowych) oraz jej wymiar symboliczny (miasto niezwyciężone). 

Granice osiedla

Osiedle rozciąga swoje granice administracyjne na północy do Parku Traugutta, na południu przez Trakt Królewski do Oś Saskiej, od wschodu z Wisłą na odcinku przepływającym na podzamczu pomiędzy mostu gdańskiego i przyszłą przeprawą pieszo-rowerową przy Karowej, od zachodu z Parkiem Krasińskich i Dawne Nalewki, które obejmuje w również w całości.

Terytorium Osiedla pokrywa się z najstarszą osadą stolicy, o czym świadczą liczne zabytki, z których najsłynniejsze to wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO Starówka.