Bình thường mới với COVID-19
COVID-19 đang và sẽ gây ra rủi ro lớn. Những thành công của biện pháp giãn cách xã hội trong làn sóng lây lan COVID-19 đợt đầu 2020 đã dần cho thấy những hạn chế trong thời kỳ mới. Ngoài các hạn chế về mặt phát triển kinh tế, xã hội và chất lượng cuộc sống của con người, cơ chế lây lan mạnh mẽ của các biến thể COVID-19 mới ngày càng làm rõ giới hạn của các biện pháp cách ly cộng đồng, ít nhất là trên dữ liệu thống kê.
Ở thì hiện tại và tương lai gần, việc nâng cao tỷ lệ tiêm chủng cộng đồng là khả thi nhất. Nhưng không có điều gì chắc chắn nó sẽ ngăn cản triệt để đại dịch trong tương lai xa hơn, nhất là đã có nhiều minh chứng của việc Virut có chiều hướng tiến hóa để kháng vacxin. Số ca nhiễm và tử vong vẫn tồn tại (dù ít hơn) ở các quốc gia có tỷ lệ tiêm chủng cao. Bên cạnh đó, thời gian duy trì hiệu quả của Vacxin cũng là 1 dấu hỏi lớn. Sau 6 tháng, 1 năm hoặc 2 năm, khi tác dụng vacxin bắt đầu giảm hoặc mất đi hiệu quả, thì việc tiêm vacxin định kỳ là 1 gánh nặng thực sự cho nhà nước và cho mỗi gia đình. Nếu việc tiêm vacxin không là bắt buộc thì rủi ro việc tái bùng phát COVID-19 vẫn rất cao. Như vậy, theo logic, có thể khẳng định rằng, ít nhất là tương lai gần việc sống chung với môi trường tồn tại virut COVID-19 là không thể tránh khỏi.
Dù muốn dù không, cuộc sống bình thường mới cộng tồn với COVID-19 là cần thiết cho xã hội và cho mỗi cá nhân. Tuy vậy, ta ko thể cứ mãi đi xét nghiệm, cứ 30p đi rửa tay, cứ ra ngoài về là đi thay quần áo mới, cứ bịt mặt và cứ tránh tiếp xúc mãi được. Tôi cần đi nhậu, tôi cần giao lưu, tôi cần thời gian và có lúc tôi quên… Cũng sẽ có tình trạng khôn 3 năm dại 1 giờ, nghĩa là ta tuân thủ 90% tại những nơi có rủi ro không cao, nhưng lại sơ hở tại đúng nơi và đúng thời điểm rủi ro cao, ta vẫn bị dính như thường. Do vậy, tôi cho rằng cần tự đặt và tự trả lời: TẠI ĐÂY, TẠI THỜI ĐIỂM NÀY TA PHẢI LÀM GÌ CHO ÍT RỦI RO NHẤT ? Nghĩa là, cơ quan quản lý và mỗi cá nhân cần đánh giá được MỨC ĐỘ RỦI RO về mặt THỜI ĐIỂM và mặt ĐỊA LÝ, và độ chính xác càng cao càng tốt. Chúng ta có thể chủ động được cuộc sống nếu ta biết được KHI NÀO và TẠI ĐÂU (trong cùng 1 TP, 1 quận có nơi an toàn và có nơi ko) ta có thể hưởng thụ cuộc sống và khi nào tại đâu ta cần phải thắt chặt đề phòng.
Từ cách đặt vấn đề như trên, tôi có 1 vài nhận định về thì hiện tại như sau. Mức độ nghiêm trọng COVID của quốc gia, của khu vực hiện được quản lý theo dữ liệu thống kê THÔ của số ca nhiễm, số ca tử vong theo trục thời gian. Các quyết sách về biện pháp chống dịch cũng dựa theo các dữ liệu này. Tuy nhiên, không thể mãi nói rằng, nơi hiện có dữ liệu ngày 1=10 ca, ngày 2=100 ca; ngày 3=300 ca, là có mức độ rủi ro thấp hơn nơi có dữ liệu ngày 1=1000 ca, ngày 2=1001 ca, ngày 3=1002 ca được. Vậy là đánh giá theo giá trị tuyệt đối, hay tỷ lệ tăng …? và cơ sở khoa học nào thể hiện đánh giá đó là tối ưu xét về mặt dịch tễ và mặt kinh tế. Thứ 2, các dữ liệu này là ko thân thiện với người dân. Không phải ai cũng có thời gian cập nhật và phân tích. Mà cuộc sống bình thường mới thì mỗi cá nhân cần nắm được và tự phòng tránh, chính quyền ko thể ra thông tin hàng ngày cho từng quận huyện phường xã được. Thứ 3, các dữ liệu này ÍT mang yếu tố ĐỊA LÝ (tuy dữ liệu đã cố gắng chia sẻ phường xã, nhưng tôi ko thể nắm được tất cả địa chỉ của vài trăm con người, tôi cũng quên luôn tên các phường xã trên địa bàn thành phố, hoặc khi tôi đi các thành phố khác). Bất cập thay, việc nắm yếu tố ĐỊA LÝ trong dịch tễ là QUÁ QUAN TRỌNG. Trong cuộc sống bình thường mới, ko thể cấm sự di chuyển và tiếp xúc trong phạm vi quá rộng tới cấp quận hoặc cấp thành phố. Có thể hạn chế tại khu vực nhỏ hơn như cấp khối phố hoặc cấp tổ dân phố. Thứ 4, dữ liệu về ca nhiễm (thực thể là người) đã thể hiện hết mức độ tồn tại của Virut trong không khí hay chưa ?
Đối với các hạn chế cụ thể trên, 1 số giải pháp (ko phải là all) có thể là cần thiết và cần được xem xét và chuẩn bị trong cuộc sống bình thường mới sắp tới:
- CẦN 1 THÔNG SỐ đánh giá mức độ nghiêm trọng của tình hình thật THUYẾT PHỤC VỀ MẶT KHOA HỌC, DỄ HIỂU VỀ MẶT NỘI DUNG, và ĐƯỢC THỐNG NHẤT CAO (nghĩa là ko ai phải bàn cãi) theo khu vực (cấp quốc gia, cấp tỉnh, cấp quận, cấp phường). Lấy ví dụ, tại châu Âu và Mỹ, thông số được sử dụng phổ biến là thông số R: CHỈ SỐ LÂY LAN TRÊN ĐẦU NGƯỜI. Nghĩa là, khi R=1.0, nghĩa là 1 người bị nhiễm đang lây ra cho 1 người, R nhỏ hơn 1.0 thì 1 người lây cho ít hơn 1 người, khi đó tình hình đang tốt, và ngược lại là đang xấu. Thông số này dựa theo mô hình toán trên dữ liệu thống kê, đã được phản biện và cải tiến bởi nhiều nhà thống kê và dịch tễ hàng đầu. Dựa vào dữ liệu độ tăng giảm của R trên phạm vi thành phố, quận, phường … , có thể thống nhất những cấp độ của chỉ thị cho từng phạm vi khu vực.
- CẦN GIẢI PHÁP MỚI (máy đo chẳng hạn) PHÁT HIỆN VIRUT tồn tại trong không khí. Xét nghiệm cộng đồng (mẫu thử là người) để cập nhật dữ liệu là cần thiết, tuy nhiên 1 người ko thể cứ đi xét nghiệm với tần suất cao mãi được. Cơ quan quản lý có chiến lược đầu tư nghiên cứu hoặc chí ít là tiếp nhận chuyển giao công nghệ giải pháp kỹ thuật mới về PHÁT HIỆN LƯỢNG VIRUT CÓ TRONG KHÔNG KHÍ thông qua các máy đo và tự động phân tích thành phần virut trong không khí (cái này nhiều nơi đang triển khai, mình tin sẽ hoàn thiện). Các trạm đo sẽ tốn kém, nhưng nếu có chiến lược đặt máy đo theo trọng điểm thì cũng là 1 giải pháp khả thi, sẽ tạo tiền đề cho việc tự động cảnh báo sau này.
- CẦN 1 BẢN ĐỒ PHÂN BỐ khu vực rủi ro cao và ko cao biểu diễn 1 cách DỄ HIỂU nhất theo màu đậm nhạt dựa trên dữ liệu cư trú của những ca nhiễm hoặc dữ liệu mật độ virut đo trong không khí. BẢN ĐỒ NÀY LÀ KHÔNG MỚI, ĐÃ CÓ LÀM RỒI, nhưng đang ko được chú ý vì thể hiện quá khó hiểu, ko tuyên truyền, ko cập nhật, và ko cụ thể với mesh quá thưa. Tôi cho rằng bản đồ này QUÁ CẦN THIẾT và cần được chính xác hóa mesh theo đơn vị khối phố, tổ dân phố … và cập nhật theo từng ngày. Mỗi sáng khi ra đường, người dân có thói quen xem bản đồ hôm nay khu vực mình sẽ tới mức độ rủi ro ra sao, Tại khu vực đỏ đậm, người dân bậc chế độ cảnh giác cao, ngược lại, ở khu vực màu xanh lá chuối ta có thể thảnh thơi tận hưởng cuộc sống 1 chút… Cơ quan quản lý cũng có thể biết trọng điểm chống dịch tại đâu, và có chiến lược tập trung và thay đổi màu trên bản đồ 1 cách CHỦ ĐỘNG.
- CẦN ĐẨY NHANH PHỔ CẬP CÔNG NGHỆ cảnh báo thông minh. Blue zone đã làm nhưng ko hiểu vì sao tôi lại ko sài nó mấy và nhìn nhiều người xung quanh cũng vậy. Đâu là vấn đề ? Giao diện, cách thức, nội dung … ? cần nghiêm túc xem lại để người dân có thể dễ dàng hơn trong bình thường mới. Tất nhiên, khi cần rửa tay có người nhắc nhở, khi cần đeo khẩu trang có người cảnh báo là điều tuyệt vời, nhưng các cảnh báo này sẽ là sự phiền toái nếu ko đủ thông minh.
Xin nhắc lại, trên đây chỉ là 1 vài ý kiến trong 1 bước tranh tổng thể lớn ở 1 góc nhìn nhỏ của tôi. Để đẩy nhanh tiến trình bình thường mới, cần nhiều sự chuẩn bị CHỦ ĐỘNG và có chiến lược hơn nữa. Nếu mãi BỊ ĐỘNG với cách cũ, thì nhiều thú vui cuộc sống sẽ dần mất đi mà ko tìm lại được.
P/s. Cũng 1 hàm ý, nhưng khi mỗi buổi sáng ở thời đại bình thường mới bạn muốn coi hình ảnh nào hơn ?
NMH 20/8/2021