แผนที่แหล่งเรียนรู้ : รักษ์กาแฟ

แหล่งเรียนรู้ : รักษ์กาแฟ

               กาแฟของศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา (ศศช.) บ้านห้วยหมาก ตำบลแม่สลองใน อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย ถือกำเนิดขึ้นจากบริบทของพื้นที่ภูเขาสูงที่มีสภาพภูมิอากาศเหมาะสมต่อการปลูกกาแฟ และจากวิถีชีวิตของชุมชนที่พึ่งพาการเกษตรเป็นหลัก ในอดีต ชาวบ้านห้วยหมากประกอบอาชีพทำไร่หมุนเวียนและปลูกพืชเชิงเดี่ยวบางชนิด ซึ่งให้ผลผลิตไม่แน่นอนและส่งผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติ ต่อมาภาครัฐและหน่วยงานด้านการศึกษาและพัฒนา ได้ส่งเสริมให้มีการปรับเปลี่ยนรูปแบบการทำกินไปสู่พืชเศรษฐกิจที่เหมาะสมกับพื้นที่และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม หนึ่งในนั้นคือ “กาแฟ”

               ศศช.บ้านห้วยหมาก ได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมการปลูกกาแฟในชุมชน โดยใช้กระบวนการเรียนรู้ควบคู่กับการพัฒนาอาชีพ กาแฟจึงไม่ใช่เพียงพืชเศรษฐกิจ แต่เป็นสื่อการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงความรู้ด้านการเกษตร วิทยาศาสตร์ วิถีชีวิต และการพึ่งพาตนเอง ชาวบ้านและผู้เรียนได้เรียนรู้ตั้งแต่การปลูกกาแฟภายใต้ร่มเงาป่า การดูแลรักษา การเก็บเกี่ยวผลกาแฟสุก ไปจนถึงการแปรรูปในระดับชุมชน กระบวนการเหล่านี้ช่วยให้ชุมชนเข้าใจคุณค่าของทรัพยากรธรรมชาติและการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน

               กาแฟของ ศศช.บ้านห้วยหมาก ส่วนใหญ่เป็นกาแฟอาราบิกา ซึ่งเหมาะกับพื้นที่สูงของแม่สลองใน การปลูกกาแฟในลักษณะพึ่งพาธรรมชาติและไม่ทำลายป่า ช่วยฟื้นฟูผืนดิน ลดการบุกรุกป่า และสร้างรายได้ที่มั่นคงมากขึ้นให้กับครัวเรือนในชุมชน นอกจากนี้ การรวมกลุ่มกันดูแลแปลงกาแฟยังช่วยเสริมสร้างความสามัคคี และเปิดโอกาสให้เกิดการแลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างคนต่างวัยในชุมชน

                เมื่อเวลาผ่านไป กาแฟของศศช.บ้านห้วยหมากได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ทั้งในด้านคุณภาพและการแปรรูป มีการเรียนรู้เรื่องการคัดเมล็ด การตาก การคั่ว และการบรรจุภัณฑ์ เพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับผลผลิต กาแฟจึงกลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่สะท้อนอัตลักษณ์ของชุมชน เป็นผลลัพธ์ของการเรียนรู้ร่วมกัน และเป็นตัวอย่างของการบูรณาการการศึกษากับการพัฒนาอาชีพอย่างเป็นรูปธรรม

                  กล่าวโดยสรุป ประวัติกาแฟของศศช.บ้านห้วยหมากเป็นเรื่องราวของการเรียนรู้ การปรับตัว และการพัฒนาชุมชนจากรากฐานของทรัพยากรท้องถิ่น กาแฟไม่เพียงสร้างรายได้ให้กับชุมชนเท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องมือในการอนุรักษ์ธรรมชาติ เสริมสร้างทักษะชีวิต และปลูกฝังแนวคิดการพึ่งพาตนเองให้กับผู้เรียนและคนในชุมชนตำบลแม่สลองใน อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงรายอย่างยั่งยืน