Türkiye'de boşanma süreçleri, Türk Medeni Kanunu (TMK) çerçevesinde anlaşmalı ve çekişmeli olmak üzere iki ana kategoriye ayrılır. Süreçlerin işleyişi, süreleri ve hukuki sonuçları birbirinden oldukça farklıdır.

1. Anlaşmalı Boşanma Süreci

Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanmanın tüm hukuki ve mali sonuçları (velayet, nafaka, tazminat, mal paylaşımı) üzerinde tam bir mutabakata varmasıyla gerçekleşen en hızlı yöntemdir.

Şartları

• Süre: Evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması gerekir.

• Ortak İrade: Eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin açtığı davanın diğer eş tarafından kabul edilmesi şarttır.

• Protokol: Tarafların üzerinde anlaştığı konuları içeren bir Boşanma Protokolü hazırlanmalıdır.

İşleyiş Süreci

1. Dava Açılması: Anlaşmalı boşanma dilekçesi ve eki olan protokol ile Aile Mahkemesi'ne başvurulur.

2. Duruşma Günü: Mahkeme genellikle kısa bir süre içinde duruşma günü verir.

3. Duruşma: Hakim, tarafları bizzat dinler. İradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve protokoldeki maddeleri (özellikle çocukların menfaati açısından) uygun bulması gerekir.

4. Karar ve Kesinleşme: Hakim boşanmaya karar verir. Karar yazıldıktan sonra taraflar "temyizden feragat" dilekçesi vererek süreci hızlandırabilir ve boşanma kesinleşir.

2. Çekişmeli Boşanma Süreci

Eşlerden birinin boşanmak istememesi veya boşanmanın sonuçları (velayet, tazminat vb.) konusunda uzlaşma sağlanamaması durumunda çekişmeli boşanma davası açılır.

Boşanma Sebepleri

Çekişmeli davalar ya özel bir sebebe (zina, hayata kast, suç işleme, terk, akıl hastalığı) ya da genel sebebe (evlilik birliğinin temelinden sarsılması/şiddetli geçimsizlik) dayanır.

İşleyiş Süreci (5 Aşamalı Yargılama)

1. Dilekçeler Aşaması: Taraflar karşılıklı olarak dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçelerini sunarlar. Bu aşamada tüm iddialar ortaya konur.

2. Ön İnceleme: Mahkeme, dava şartlarını ve ilk itirazları inceler. Tarafları sulhe davet eder. Uyuşmazlık noktaları bu aşamada resmen belirlenir.

3. Tahkikat (Delillerin Toplanması): Sürecin en uzun aşamasıdır. Tanıklar dinlenir, bilirkişi incelemeleri yapılır, banka kayıtları veya sosyal doku araştırmaları dosyaya girer.

4. Sözlü Yargılama ve Hüküm: Hakim, toplanan tüm delillere göre kararını açıklar.

5. İstinaf ve Temyiz: Yerel mahkemenin kararından memnun olmayan taraf, kararı üst mahkemelere (Bölge Adliye Mahkemesi ve Yargıtay) taşıyabilir.