Informacje o pradawnych zbożach

ORKISZ

Stara odmiana pszenicy, ceniona za swoje właściwości odżywcze i prozdrowotne. Charakteryzuje się wysoką zawartością białka, błonnika, witamin (A, E, z grupy B) i minerałów (żelazo, magnez, cynk), a także zawiera lżej przyswajalny gluten i naturalny antybiotyk – rodanid. Ziarno orkiszu jest chronione przez mocną łuskę, która chroni je przed zanieczyszczeniami i szkodnikami. Jego spożycie wspiera pracę jelit, układ odpornościowy oraz wpływa korzystnie na skórę, włosy i paznokcie.  

PŁASKURKA

Starsza siostra pszenicy orkisz. W starożytnej Mezopotamii uprawiana była na szeroką skalę. Płaskurka jest prymitywnym gatunkiem pszenicy – jednym z pierwszych udomowionych zbóż na Bliskim Wschodzie. Ma płaskie, podobne do jęczmienia kłosy, a pochodzi z obszarów obecnej południowo-wschodniej Turcji, gdzie uprawiano ją już 10 tys. lat p.n.e. Początki polskiego rolnictwa są związane z uprawą właśnie tego zboża. Nasiona płaskurki odnaleziono w jaskiniach koło Ojcowa w okolicach którego była uprawiana już około 2 tys. lat p.n.e. Płaskurka jest bardzo odporna na choroby, szkodniki i niedogodności klimatyczne. Nie wymaga stosowania nawozów, pestycydów czy chemicznych środków ochrony roślin. Płaskurka nie toleruje żadnych obcych dodatków w glebie i podobnie jak orkisz, również ma twardą łuskę chroniącą wnętrze ziarna przed uszkodzeniami i zanieczyszczeniami. Ziarno po omłocie pozostaje w plewach.  

SAMOPSZA

Pszenica samopsza jest to najstarsza udomowiona pszenica i najstarsze zboże na świecie. Uprawiana była ok. 7 tysięcy lat temu, od Oceanu Atlantyckiego aż po Persję. Samopsza w wielu językach oznacza „mały orkisz” gdyż jej ziarna są o połowę mniejsze. Samopsza nie jest bezpośrednim przodkiem pszenicy zwyczajnej, ale miały prawdopodobnie wspólnego przodka około 10 tys. lat temu. Dziko samopsza występuje w Azji Mniejszej, w Maroku, na Kaukazie i na Bałkanach. Uprawia się ją na Zakaukaziu. Posiada małe, dwurzędowe, zawsze ościste, silnie spłaszczone i zbite kłoski, o długości nie większej, niż 5 cm. Pszenica samopsza bogata jest w białko (nawet o 50% więcej zawartości, niż pszenica zwyczajna), aminokwasy nieobecne w pszenicy zwyczajnej i orkisz (fenyloalaninę, metioninę, tyrozynę i izoleucynę), tłuszcz, NNKT, magnez, potas, żelazo, cynk, mangan, fosfor, witaminę A i witaminy z grupy B, dużą ilość karotenoidów – głównie luteinę i zeaksantynę (chleb z pszenicy samopszy ma żółtawą barwę i lekko orzechowy smak). Aminokwasy egzogenne obecne w samopszy korzystnie wpływają na pracę układu nerwowego, nadnerczy i produkcję hormonów tarczycy oraz mają znaczenie w leczeniu depresji. Gluten zawarty w samopszy powoduje znaczniej mniej alergii od glutenu obecnego w pszenicy zwyczajnej (gluten ten jest lepiej tolerowanych przez chorujących na celiakię). 

KAMUT

Kamut jest najstarszą znaną ludzkości odmianą pszenicy durum. W starożytności była ona uprawiana na terenie Egiptu i Mezopotamii. Zboże to, zwane również „ziarnem Faraona”, jest antyczną odmianą pszenicy twardej. Blisko dwa tysiące lat temu pszenica kamut została niemal całkowicie wyparta przez inne odmiany tej rośliny. Pszenica kamut ma ziarna dwa razy większe niż współczesne odmiany tego zboża. Wyglądem przypomina ryż basmati, przez to iż ma osłonkę w kolorze złocisto - brązowym. Zboże to ma przyjemny słodki, lekko orzechowy smak, delikatniejszy od zwykłej pszenicy. Kamut polecany jest szczególnie do wypieku pieczywa oraz ciast, wytwarzania domowych makaronów oraz jako dodatek do zup, kasz i sałatek. Zboże to posiada praktycznie te same właściwości, co znane nam odmiany pszenicy, ale zawiera mniej substancji alergizujących. Ziarna tej odmiany są bogatym źródłem tłuszczów nienasyconych, błonnika, selenu, cynku, kwasów tłuszczowych, magnezu, kwasu foliowego, sodu, wapnia, potasu, siarki, żelaza, niacyny, witamin z grupy B oraz witamin D, E, K, PP, tiaminy, ryboflawiny, fosforu, miedzi, węglowodorów. Kamut zawiera około trzydziestu procent więcej białka niż stosowane współcześnie odmiany pszenicy. Ponadto ziarno to jest lekkostrawne oraz bardziej odporne na szkodniki.

GRYKA

Gryka zwyczajna to roślina dwuliściennych z rodziny rdestowatych pochodząca ze wschodniej i środkowej Azji. Do Polski została sprowadzona przez Tatarów, z tego też względu często nazywana jest tatarką. Owocem gryki jest trójgraniasty orzeszek. Uprawiana jest przede wszystkim na nasiona, z których produkowane są między innymi: popularna kasza i mąka. Można ją zaliczyć do roślin ekologicznych, gdyż środki chemiczne w uprawie gryki są zbędne.  Nasiona gryki posiadają bardzo dobrej jakości białko o zbilansowanej zawartości aminokwasów. Odznaczają się wysoką wartością energetyczną, wysoką zawartością kwasów tłuszczowych, dzięki czemu przypisuje się jej działanie antymiażdżycowe. Zasobna jest w mikroelementy takie jak: cynk, magnez, potas i żelazo oraz witaminy z grupy B (B1, B2, B, B6), witaminę C, E i niacynę. Podstawowym węglowodanem gryki jest skrobia, należąca do węglowodanów złożonych, które podczas trawienia rozkładane są powoli, nie powodując nagłego wzrostu insuliny. Błonnik zawarty w gryce wpływa korzystnie na obniżenie poziomu cholesterolu. Roślina ta nie zawiera glutenu i mogą ją spożywać chorzy na celiakię. Łuskę gryczaną wykorzystuje się jako wkład do materacy i poduszek. Obecnie materace gryczane promowane są jako antyalergiczne, bezpieczne i komfortowe do spania. Zapobiegają odleżynom oraz bólom kręgosłupa.