ทัศนธาตุ คือ สิ่งที่เป็นปัจจัย ของการมองเห็นในผลงานทัศนศิลป์ อันประกอบไปด้วย จุด เส้นรูปร่าง รูปทรง น้้าหนักอ่อน-แก่ พื้นที่ว่าง พื้นผิว และสี เป็นสิ่งที่ศิลปินน้ามาใช้ในการสร้างสรรค์ ผลงาน เพื่อสื่อความหมายตามแนวคิด โดยน้าทัศนธาตุ มาประกอบให้เข้ากันและเกิดการรวมตัวกันอย่าง สมบูรณ์ โดยอาศัยหลักเกณฑ์ความเป็นเอกภาพ ความ กลมกลืนและความสมดุล
เมื่อมีรูปทรงของงานทัศนศิลป์ปรากฏขึ้น ทัศนธาตุจะอยู่รวมกันยู่ในงานทัศนศิลป์นั้นอย่างครบถ้วน ดังนั้น หากจะท้าการวิเคราะห์รูปแบบของทัศนธาตุในงานทัศนศิลป์ จ้าเป็นต้องแยกทัศนธาตุออกเป็นอย่างๆ เพื่อให้ง่ายต่อการศึกษาวิเคราะห์ รวมทั้ง จะได้เข้าใจแนวความคิดและวัตถุประสงค์ของศิลปินในการเลือก รูปแบบทัศนธาตุมาสร้างสรรค์ผลงานทัศนศิลป์ชิ้นนั้น
ทัศนธาตุ เป็นส่วนประกอบส้าคัญที่เป็นโครงสร้างของงานทัศนศิลป์ หรือที่ปรากฏในงาน ออกแบบ หรือหมายถึง สิ่งที่เป็นปัจจัย หรือส่วนประกอบส้าคัญในผลงาน ซึ่งเราสามารถจะเห็นได้เป็นเบื้องต้น อันประกอบไปด้วยสิ่งต่างๆ ดังนี้
ตัวอย่างเส้น
การออกแบบ หมายถึง การสร้างสรรค์สิ่งใหม่เพื่อประโยชน์และความงาม ด้วยการนำทัศนธาตุทางศิลปะและหลักการจัดส่วนประกอบของการออกแบบมาใช้ รวมถึงการปรับปรุงของเดิมที่มีอยู่แล้วมาดัดแปลงให้เหมาะสมยิ่งขึ้น
กระบวนการที่สำคัญที่สุดในการสร้างสรรค์ประเภททัศนศิลป์นั้นจะดูดี สวยงาม แปลกใหม่ สื่อความหมายได้ชัดเจนหรือไม่ ขึ้นอยู่กับการออกแบบ การออกแบบอย่างมีคุณภาพในงาน ผู้ออกแบบจะต้องมีความรู้ ความเข้าใจ ตลอดจนทักษะพื้นฐานในเรื่องของการใช้ทัศนธาตุและหลักการออกแฐทางศิลปะมาเป็นองค์ประกอบหลักในกระบวนการสร้างสรรค์งาน จึงจะก่อให้เกิดความงามในลักษณะต่างๆ ตามวัตถุประสงค์ได้ ดังนั้น การสร้างสรรค์สิ่งใดก็ตาม สิ่งแรกที่ต้องทำ คือ การออกแบบ จากขั้นตอนแรกเป็นการออกแบบเป็นภาพจินตนาการในสมอง เป้นการออกแบบโดยการคิด จากนั้นก็ถ่ายทอดความคิดออกมาเป็นรูปธรรมที่มองเห็นได้ อาจเป็นภาพหรือแบบจำลองที่มีรูปทรง ขนาดสัดส่วน ให้สามารถมองเห็นผลงานที่จะสร้างขึ้นได้อย่างชัดเจน