Kim jest filozof?

W roku 2020 nasz syn Franek został postawiony przed poznawczym wyzwaniem godnym swojego wieku: jego kolega zapytał go, kim jest jego ojciec. Franek, wówczas siedmiolatek, odpowiedział zgodnie z prawdą, że jego tata jest filozofem. Pytający nie ustąpił jednak tak łatwo i drążył dalej: „A co to znaczy, że ktoś jest filozofem?”. Na to Franek, bez wahania i z przekonaniem, odpowiedział: „To znaczy, że jeździ do Warszawy”. 

Cóż, odpowiedź ta, choć ujmująca w swej prostocie, dała nam sporo do myślenia. Bartek rzeczywiście często wyjeżdża do Warszawy, bo pracuje jako filozof na Politechnice Warszawskiej, ale czy to miało być prawdziwe oblicze filozofii w oczach naszych dzieci? Uświadomiliśmy sobie, że jako akademicy żyjemy w świecie, który dla najmłodszych (a także dla naszych rodzin i przyjaciół) pozostaje niemal niewidzialny. Pracujemy najczęściej w skupieniu i ciszy przy komputerach, ale przecież ani czas  spędzony przy ekranie, ani wyjazdy do Warszawy nie definiują tego, kim jesteśmy. Przychodzi zatem pomysł: może zaprosimy dzieci na uniwersytet? Nierealne. Uniwersytety to przestrzenie dorosłych i nie są przystosowane do dzieci. Skoro więc nie mogliśmy zaprosić dzieci na Uniwersytet, postanowiliśmy zaprosić Uniwersytet do domu. I tak, w naszych skromnych progach, narodziła się Krucza Universitas (KU). „Krucza” – bo mieszkamy przy ul. Kruczej we Wrocławiu, a Universitas – bo tworzymy wspólnotę, całość jednoczoną umiłowaniem wiedzy.

Pierwsze spotkanie: marzec 2020 r.

Pierwsze posiedzenie KU odbyło się 8 marca 2020 r. w naszym mieszkaniu, jak się rzekło, przy ul. Kruczej. Wtedy dr Wawrzyniec Kowalski z Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego wygłosił prelekcję pt.Wstęp do mitologii Słowian. Wykład ten spotkał się z ogromnym zainteresowaniem, delektowanie się kolejnymi aspektami owej mitologii pod okiem specjalisty sprawiło nam wiele intelektualnej radości. Pandemia przerwała naszą inicjatywę, niemniej od roku 2023 znów do niej wróciliśmy i to z podwojonym entuzjazmem. Nasi znajomi często podpytywali, kiedy będą kolejne spotkania. Wraz z każdym kolejnym spotkaniem rosła liczba uczestników: znajomi pytali, czy mogą przyprowadzić innych znajomych, wraz z partnerami, dziećmi, kuzynami, itd. 

Wcześniejsze inspiracje wrocławskie: Salon Profesora Dudka oraz Akademia Młodych Uczonych i Artystów

Aktualnie posiedzenia KU cieszą się dużą popularnością, są stałą częścią zarówno naszego kalendarza, jak i kalendarza naszych znajomych oraz ich znajomych, a także kolejnych rzędów znajomych. KU inspiruje się i z chęcią sięga do tradycji zapoczątkowanego w 1996 r. przez algebraika prof. Józefa Dudka (Instytut Matematyczny UWr.)  słynnego i bezprecedensowego Wrocławskiego Salonu Profesora Dudka, którego zarówno Bartek, jak i Asia mieli okazję być uczestnikami. Prof. Dudek  inspirował się tradycjami Kawiarni Szkockiej we Lwowie oraz powstałej tam słynnej Księgi Szkockiej. Salon przez wiele lat integrował wrocławskie środowisko naukowe, kulturalne i polityczne i pozostawił we Wrocławiu łączącego i życzliwego ducha, oczywiście ducha Profesora Dudka, z którego czerpią kolejne pokolenia uczonych, artystów i mieszkańców Wrocławia. KU się samofinansuje, tj. wprowadziliśmy instytucję skarbonki, podobnie jak w przypadku Salonu. Łączy nas z tradycją Salonu prof. Dudka też i ten mały, acz znaczący szczegół, że Bartek używa ręcznego mosiężnego dzwonka do ogłoszenia rozpoczęcia spotkania oraz  – w razie potrzeby – przywołuje nim do porządku zbyt rozgadanych uczestników. 

Jest jednak kilka różnic. Atmosfera KU jest mniej akademicka, bardziej swobodna, a po części oficjalnej – wzorem starożytnych sympozjonów – przychodzi pora na mniej zobowiązujące rozmowy. Na spotkaniach KU jest maksymalnie 50-60 osób (wliczając gości online ilość uczestników dochodzi nawet do 80): nie ma możliwości zmieszczenia więcej gości w prywatnym mieszkaniu. Nie obowiązuje też salonowa etykieta, tj. zasada wytwornego ubioru: goście mają pod tym względem swobodę. Z pomocą przychodzi tu aqua veritatis, która, jak historia naszych posiedzeń dowiodła, często pomaga w przełamywaniu pierwszych lodów między uczonymi, artystami, przedsiębiorcami i zaskoczonymi sąsiadami. Bartek zdobywał doświadczenie tego typu ponadsektorowej współpracy jako członek Akademii Młodych Uczonych i Artystów: stąd członków tej Akademii można spotkać podczas posiedzeń KU.

Platon patronem KU

Bartek jest platonikiem, co oznacza z jednej strony, że jest przyjacielem niebios, a nie ziemi, tzn. przywiązany jest do trwałego egzystencjalnie bytu idealnego, a nie zważa na przemijające przedmioty realne, z drugiej strony, że w naturalny sposób i z pewną łatwością przeplata duszną, przesyconą abstrakcją atmosferę posiedzeń luźnymi, ludzkimi i towarzyskimi rozmowami. Stąd też to Platon jest patronem KU a jego popiersie, jak i obrazy jego nauczyciela Sokratesa, dyskretnie towarzyszą kolejnym posiedzeniom KU. Krótko o Platonie czatGPT (z nieznaczymi poprawkami Bartka) pisze tak: "Platon (ok. 427–347 p.n.e.) był jednym z najważniejszych filozofów w historii zachodniej myśli, uczniem Sokratesa i nauczycielem Arystotelesa. Jego filozofia miała fundamentalny wpływ na metafizykę, epistemologię, etykę i teorię polityki. Był twórcą teorii idei, według której świat zmysłowy jest jedynie cieniem doskonałych, niematerialnych form istniejących w świecie idealnym. W swoich dialogach, takich jak Uczta, Państwo, Fedon czy Sofista, analizował naturę sprawiedliwości, wiedzy i rzeczywistości. Platon założył w Atenach Akademię, uważaną za pierwszą instytucję szkolnictwa wyższego w świecie zachodnim, gdzie przez wieki kształcili się filozofowie i myśliciele. Jego koncepcje, szczególnie ideał państwa rządzonego przez filozofów, do dziś stanowią przedmiot debat i interpretacji."