หน่วยการเรียนรู้ที่ 6
เรื่อง ปัจจัยเสี่ยงและพฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพและแนวทางป้องกันความเสี่ยง
เรื่อง ปัจจัยเสี่ยงและพฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพและแนวทางป้องกันความเสี่ยง
ปัจจัยเสี่ยงและพฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพและแนวทางป้องกันความเสี่ยง
ปัจจัยเสี่ยงต่อสุขภาพ หมายถึง องค์ประกอบด้านสุขภาพ สังคมหรือสถานการณ์ที่อาจก่อให้เกิดอันตรายต่อสุขภาพ ชีวิต หรือทรัพย์สิน
พฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพ หมายถึง การกระทำของบุคคลที่อาจส่งผลให้เกิดอันตรายต่อสุขภาพชีวิตหรือทรัพย์สิน
การดำเนินชีวิตประจำวันเราต้องพบกับปัจจัยเสี่ยงที่มีผลต่อสุขภาพมากขึ้น เนื่องจากความเจริญก้าวหน้าของสังคม และบุคคลอาจละเลยในการใส่ใจต่อสุขภาพ ทำให้มีพฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพ โดยที่ตนเองไม่รู้ตัว ปัจจัยเสี่ยงและพฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพของบุคคล มีดังนี้
1. มลพิษต่างๆ
ปัจจัยเสี่ยงต่อสุขภาพ
1.1 มลพิษทางอากาศ เช่น อากาศที่มีแก๊สพิษ ฝุ่นละออง เชื้อโรค
1.2 มลพิษทางน้ำ เช่น น้ำเน่าเหม็น มีสารพิษในน้ำ
1.3 มลพิษทางเสียง เช่น เสียงจากแก๊สรถจักรยานยนต์ เสียงดังจากโรงงานอุตสาหกรรมหรือเครื่องจักรกล
1.4 ขยะมูลฝอย และสิ่งปฏิกูลต่างๆ ซึ่งเป็นแหล่งเพาะพันธุ์สะสมเชื้อโรค
มลพิษทางอากาศ
มลพิษทางน้ำ
มลพิษทางเสียง
ขยะมูลฝอย
พฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพ
การดำรงชีวิตอยู่ภายใต้สภาพแวดล้อมที่มีมลพิษ เนื่องจากความจำเป็นเรื่องที่อยู่อาศัย หรือการทำมาหากินโดยไม่ย้ายไปอยู่ที่อื่น
แนวทางป้องกัน
1. พยายามหลีกเลี่ยงจากแหล่งที่มีมลพิศต่างๆ
2. ไม่สร้างมลพิษเพิ่มเติม
3. หากพบภาวะมลพิษมากจนส่งผลเสียต่อสุขภาพกายและสุขภาพจิต ต้องแจ้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้
เข้ามาตรวจสอบและแก้ไข
4. สวมอุปกรณ์ป้องกันหากจำเป็นต้องอยู่ในสถานที่ที่มีมลพิษ เช่น หน้ากาก เครื่องปิดหู
2. สภาพถนนและการจราจร
ปัจจัยเสี่ยงต่อสุขภาพ
สภาพถนน เช่น เป็นหลุมเป็นบ่อ ไม่มีช่องแบ่งเส้นทางเดินรถ ทางโค้งบนภูเขาที่ไม่มีแนวเหล็กป้องกัน ไม่มีสะพานลอยคนข้าม
สภาพการจราจร เช่น รถแล่นเร็ว การแข่งขันรถจักรยานยนต์บนท้องถนน
ทัศนวิสัยไม่ดี เช่น มีหมอกควันมากจนมองไม่เห็นทาง ฝนตกหนัก
ยานพาหนะอยู่ในสภาพไม่พร้อมใช้งาน เช่น เบรกไม่ดี ยางเสื่อมสภาพ
พฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพ
1. การเดินเท้า
- ขาดความระมัดระวังในการข้ามถนน
- ไม่ข้ามทางม้าลาย สะพานลอย
- ไม่เดินชิดขวา ไม่เดินบนทางเท้าหรือเดินล้ำเข้ามาบนถนน
- ใส่เสื้อผ้าสีมืดทึบในเวลากลางคืนแล้วเดินริมถนนหรือเดินข้ามถนน
- หยอกล้อหรือเล่นกันขณะข้ามถนน หรือเดินริมถนนที่ไม่มีทางเท้า
2. การขับขี่รถจักรยานยนต์
- ขับขี่ไม่ชำนาญ
- ไม่สวมหมวกนิรภัยขณะขับขี่รถจักรยานยนต์
- ใช้โทรศัพท์เคลื่อนที่ขณะขับขี่รถจักรยานยนต์
- มีพฤติกรรมขับขี่รถเร็ว ฝ่าไปแดง
3. การโดยสารยานพาหนะ
- ขึ้นและลงขณะที่รถ เรือ ยังจอดไม่สนิท
- ห้อยโหนรถโดยสาร หรือยื่นแขน ข้อศอก หรือศีรษะออกนอกตัวรถ
- นั่ง ยืน หรือเดินบนหลังคา หรือระหว่างรอยต่อตู้ของรถไฟ
- แย่งกันขึ้น-ลงรถ หรือเรือ
- นั่ง ยืน หรือเดินบนกราบเรือ
- ยืนล้ำเส้นขณะรอรถไฟลอยฟ้าหรือรถไฟใต้ดิน
แนวทางป้องกัน
1. การเดินเท้า
- ข้ามถนนอย่างระมัดระวัง
- ต้องข้ามทางม้าลายหรือสะพานลอย
- เดินชิดด้านใน ถ้ามีทางเท้าให้เดินบนทางเท้า
- สวมเสื้อผ้าสีสว่าง เช่น ขาว เหลือง ขณะเดินข้ามถนน หรือขณะเดินริมถนนในเวลากลางคืน
- ไม่หยอกล้อกันขณะเดินข้ามถนน หรือขณะเดินริมถนนที่ไม่มีทางเท้า
2. การขับขี่รถจักรยานยนต์
- ควรหัดขับขี่รถให้ชำนาญก่อนนำรถออกสู่ท้องถนนที่มีการสัญจรคับคั่ง
- ไม่ฝ่าฝืนกฎจราจร ขับรถตามความเร็วที่กฎหมายกำหนด
- สวมหมวกนิรภัยทุกครั้ง
- ไม่ใช้โทรศัพท์เคลื่อนที่ขณะขับรถ
3. การโดยสารยานพาหนะ
- ขึ้นและลง เมื่อรถหรือเรือจอดสนิทแล้ว
- ไม้ห้อยโหนรถโดยสาร
- ไม่ยื่นแขน ข้อศอก หรือศีรษะ ออกมานอกรถ
- ไม่ขึ้นไปบนหลังคาหรือระหว่างรอยต่อตู้รถไฟ
- ไม้แย่งกันขึ้น-ลงรถ หรือเรือ
- ไม่นั่ง หรือยืน หรือเดินบนกราบเรือ
- ไม่ยืนล้ำเส้นขณะรอรถไฟลอยฟ้าหรือรถไฟใต้ดิน
ความรู้รอบโลก
การขับรถยนต์บนถนนในแต่ละประเทศทั่วโลกจะแตกต่างกัน ประเทศไทยพวงมาลัยรถอยู่ด้านขวาจะขับรถชิดซ้ายนของถนน เช่นเดียวกันกับประเทศญี่ปุ่น อังกฤษ แต่ประเทศสหรัฐอเมริกาและประเทศในทวีปยุโรป พวงมาลัยรถจะอยู่ด้านซ้าย และขับรถชิดด้านขวาของถนน
3. สารเสพติด
ปัจจัยเสี่ยงต่อสุขภาพ
- อยู่ในแหล่งที่มีสารเสพติดแพร่ระบาด เช่น ชุมชนที่มีผู้เสพหรือผู้ชาย สถานบันเทิงที่มีการใช้สารเสพติด
- ขาดแบบอย่างที่ดีในการดำเนินชีวิต
- อยู่ใกล้ชิดกับผู้ที่ใช้สารเสพติด อาจถูกชักชวนไปเสพสารเสพติดได้
- เกิดปัญหาชีวิต แล้วหาทางออกด้วยการพึ่งสารเสพติด
พฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพ
- มีความอยากรู้ อยากลองเสพสารเสพติด
- คบกับผู้ที่ใช้สารเสพติด
- ชอบเที่ยวในสถานบันเทิง ซึ่งอาจมีผู้ใช้สารเสพติด ทำให้ถูกชักชวนให้ลองเสพได้
แนวทางป้องกัน
- ไม่ทดลองใช้สารเสพติด
- ไม่คบกับผู้ที่ใช้สารเสพติด หรือเกเร ซึ่งมีแนวโน้มว่าจะใช้สารเสพติด
- หลีกเลี่ยงการเที่ยวในสถานบันเทิง
- ใช้เวลาว่างทำกิจกรรมที่มีประโยชน์ เช่น เล่นกีฬา เล่นดนตรี
- เมื่อมีปัญหาหรือความเครียด ควรปรึกษาพ่อแม่ ผู้ปกครอง เพื่อช่วยหาทางแก้ไขอย่างถูกต้อง
4. ภัยธรรมชาติ
ปัจจัยเสี่ยงต่อสุขภาพ
การอยู่ในสภาพภูมิประเทศหรือภูมิอากาศที่เสี่ยงต่อการเกิดภัยธรรมชาติ เช่น อยู่ในแนววงแหวนแห่งไฟ (Ring of fire) รอยต่อของแผ่นเปลือกโลก เสี่ยงต่อการเกิดแผ่นดินไหว การตั้งอยู่ในเขตพื้นที่ใกล้ภูเขา เสี่ยงต่อการเกิดดินโคลนถล่ม
พฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพ
- ไม่ฟังข่าวสารจากสื่อต่างๆ เกี่ยวกับเรื่องภัยธรรมชาติว่ากำลังจะเกิดที่ใด จึงไม่สามารถเตรียมพร้อมรับมือกับสถานการณ์ได้ทัน
- ไม่เชื่อข่าวสารที่ได้รับว่าจะเกิดภัยธรรมชาติ ในสถานที่ที่ตนเองอาศัยอยู่ หรือไปท่องเที่ยว
แนวทางป้องกัน
- ฟังข่าวสารจากสื่อต่างๆ เกี่ยวกับภัยธรรมชาติ เพื่อให้ทราบว่าภัยธรรมชาติจะเกิดที่ใดบ้าง ผลกระทบ
เป็นอย่างไร เพื่อเตรียมตัวป้องกันหรือรับมือได้ทัน
- ต้องเชื่อข่าวสารที่มาจากทางราชการในเรื่องภัยธรรมชาติ แต่ถ้ามาจากแหล่งอื่น เพื่อความปลอดภัยให้เชื่อ
ไว้ก่อน ควรถือคติว่า “ป้องกันไว้ดีกว่าแก้”
- หากอยู่ในพื้นที่เสี่ยงต่อภัยธรรมชาติ ต้องเข้าร่วมฝึกซ้อมเพื่อเอาตัวรอดจากภัยธรรมชาติอยู่เสมอ
- จัดเตรียมอุปกรณ์ สิ่งของเครื่องใช้ที่จำเป็นไว้ในบ้านให้พร้อมอยู่เสมอ
5. ภัยจากโจรผู้ร้าย
ปัจจัยเสี่ยงต่อสุขภาพ
- การอยู่ในสภาพแวดล้อมหรือสถานที่ที่เสี่ยงต่อการเกิดอันตราย เช่น อยู่ในซอยลึกเปลี่ยวมีผู้ติดสารเสพติดอยู่ในบริเวณที่พักอาศัย
- สภาพสังคมและเศรษฐกิจ ทำให้คนตกงานเกิดความเครียดเกิดการลักขโมยหรือปล้นชิงทรัพย์มากขึ้น
พฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพ
- เดินทางไปในที่เปลี่ยว หรืออยู่ในที่ลับตาคนเพียงลำพัง และกลับบ้านหรือออกนอกบ้านตอนมืดค่ำ
- ถือกระเป๋าอย่างไม่ระมัดระวัง
- สวมเครื่องประดับมีค่าล่อตาล่อใจพวกมิจฉาชีพ
- แต่งกายล่อแหลม เปิดเผยให้เห็นรูปร่าง สัดส่วนชัดเจน
แนวทางป้องกัน
- ไม่เดินทางในที่เปลี่ยว หรืออยู่ในที่ลับตาคนเพียงลำพัง และไม่กลับบ้านหรือออกนอกบ้านตอนมืดค่ำ
- ถือหรือสะพายกระเป๋าด้วยความระมัดระวัง
- ไม่สวมใส่เครื่องประดับที่มีค่าล่อตาล่อใจมิจฉาชีพ
- แต่งกายให้มิดชิด เรียบร้อย
6. พิษภัยในอาหาร
ปัจจัยเสี่ยงต่อสุขภาพ
-สารพิษต่างๆ ที่ตกค้างอยู่ในพืชผัก สารฟอร์มาลีนที่แช่อาหารทะเล ปลาหรือผักที่มีพิษ
-การใส่สารสังเคราะห์ที่มีพิษลงไปในอาหารเพื่อตกแต่งสีให้ดึงดูดความสนใจผู้บริโภค
- ความไม่สะอาดของอาหาร การปนเปื้อนเชื้อโรคในอาหาร เราควรเลือกรับประทานอาหารที่ปรุงสุก
อย่างถูกสุขลักษณะ
พฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพ
- รับประทานอาหารสีฉูดฉาด
- รับประทานอาหารประเภทเนื้อสัตว์ที่ดิบหรือสุกๆดิบๆ
- รับประทานอาหารที่ปรุงอย่างไม่ถูกสุขลักษณะ
- รับประทานอาหารที่อยู่ในภาชนะที่ไม่สะอาด
- รับประทานอาหารที่มีสารพิษตกค้าง หรือคาดว่ามีสารพิษตกค้าง
แนวทางป้องกัน
- ไม่รับประทานอาหารที่มีสีฉูดฉาด
- ไม่รับประทานอาหารประเภทเนื้อสัตว์ที่ดิบหรือสุกๆดิบๆ
- ไม่รับประทานอาหารที่มีการปรุงไม่ถูกสุขลักษณะ
- ไม่รับประทานอาหารที่อยู่ในภาชนะที่ไม่สะอาด
- ไม่รับประทานอาหารตนเองเคยแพ้มาแล้ว
- ไม่รับประทานอาหารที่มีสารพิษตกค้างอยู่ หรือคาดว่ามีสารพิษตกค้างอยู่
อาการแพ้อาหารอาจแบ่งได้ 3 ลักษณะ คือ
1. อาการในระบบทางเดินอาหาร เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย
2. อาการที่เกิดขึ้นกับระบบทางเดินหายใจ เช่น คัดจมูก น้ำมูกไหล จาม
3. อาการที่เกิดขึ้นกับผิวหนัง เช่น ผื่นคัน เป็นลมพิษ
การรู้จักหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยง และการมีพฤติกรรมสุขภาพที่ถูกต้อง เป็นแนวทางป้องกันการเกิดปัญหาสุขภาพต่างๆ
ศูนย์วิชาการเพื่อความปลอดภัยทางถนน
htpp://www.roadsafetythai.org