Bài viết được copy từ tổng hợp của bạn Nguyễn Văn Hà (PhD Student tại Inje University) từ các anh/chị đã trải qua giai đoạn PHD.
Nguồn: https://www.facebook.com/groups/636078959788124/permalink/1794997973896211/?comment_id=1795443933851615¬if_id=1523375399936736¬if_t=group_comment_follow&ref=notif
Cử nhân, Thạc sĩ hay Tiến sĩ?
Chào các bạn:
Thay mặt ban biên tập (Editoral board - Korean Scholarship Magazine), chúng tôi xin gửi tới các bạn bài chia sẻ từ 3 anh chị: Tiến sĩ Ngô Văn (Canada), Tiến sĩ Phạm Hiệp (Working in Vietnam) và Tiến sĩ Huỳnh Tiến (USA).
Bài viết chưa được hoàn thiện và edit lại thành một bài tổng hợp mong các bạn thông cảm. Ban biên tập sẽ cố gắng hoàn tất một bài tổng hợp từ các bài nhận được từ các anh chị đi trước để cung cấp cho các bạn đã/đang và sẽ học lên một cách nhìn tổng quan nhất có thể.
Hy vọng các bạn sẽ tìm được các thông tin hữu ích để xây dựng một con đường tươi sáng.
On behalf of HBGS HQ Group
V-H. Nguyen & T.K. Tran.
--------------------------------------------------------------------------------
Bachelor and Master versus PhD?
Auhor: Ngo Van, PhD - Canada
Chọn học Tiến Sĩ hay chỉ dừng lại ở Thạc Sĩ, tưởng đơn giản nhưng đôi khi làm không ít bạn mất ăn mất ngủ. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng tới quyết định của nhiều người khi làm Tiến Sĩ. Để giúp các bạn có cái nhìn rõ ràng hơn, bài này tôi phân tích: (1) hoàn cảnh và tâm lý chung của các bạn đứng trước quyết định này; (2) Cái giá có thể phải trả của làm Tiến Sĩ là gì? Lưu ý: số liệu ở đây dựa trên thống kê và “phán đoán” cá nhân ở Bắc Mỹ; nên các bạn phải điều chỉnh, hoặc tìm con số tương tự ở các nước khác.
(1) Hoàn cảnh của phần lớn các du học sinh ở Việt Nam (VN) thường là vì ao ước đi du học, chứ chưa chắc đã nghĩ kĩ về việc mình yêu thích khoa học hay biết rõ môi trường học thuật thực sự là như thế nào. Có nhiều lý dó khiến các bạn mong muốn đi du học, và phần lớn xem đó như là một cơ hội lớn trong đời. Lý do chính yếu mà các bạn có thể đều đồng ý là giáo dục ở VN đem lại quá ít cơ hội việc làm. Một vài con số chứng minh rõ ràng điều đó: 200,000 sinh viên đại học không xin được việc làm, trong tổng số 2 triệu sinh viên; và mức lương cho sinh viên mới ra trường thường chỉ ở mức 5-10 triệu/tháng, thậm chí là không đủ sống. So với Canada, chẳng hạn, trong tổng số 1.7 triệu sinh viên đại học (năm 2016), thì trung bình có tới 160,000 việc làm được tạo ra mới hàng năm; còn mức lương trung bình là cao hơn CAD$65,000/năm. Vì thế, có thể nói, bằng đại học là đủ tốt để sinh viên Canada sống tự lập, không cần thiết phải học cao hơn; do đó, việc lựa chọn làm PhD của sinh viên Canada thường là vì họ thích khoa học, và theo đuổi học thuật hơn (tất nhiên, không phải tất cả, vì tôi biết có sinh viên Canada và Mỹ chọn sai đường!).
So với sinh viên đại học ở VN, thì việc đi du học, xin được học bổng lại là một “cuộc chơi” đổi đời. Với mức học bổng trung bình ở Bắc Mỹ vào khoảng USD$2000-$3000/tháng (PhD), thậm chí là <$2000/tháng (Master và PhD) ở các nước như Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Nga, thì vẫn là cao hơn rất nhiều nếu xin đi làm luôn ở Việt Nam. Nếu chúng ta trừ đi chi phí chuẩn bị học tiếng Anh là vài ngàn USD/vài năm, thì việc lựa chọn đi du học vẫn là một tính toán lời lãi rõ ràng. Dù nhiều bạn, nhiều gia đình sẵn sàng trả tiền học phí đi du học, thì mức thu nhập với tấm bằng ở nước ngoài, khả năng ở lại làm việc vẫn là một chiến lược có thể đưa lại nhiều lợi ích khác nữa. Vì thế, theo tôi, làn sóng du học trong những năm gần đây ở VN là không thể cưỡng lại được. Lý do đơn giản, như tôi phân tích, vì du học là một lựa chọn hoàn toàn có lời của sinh viên VN và gia đình của họ, thậm chí có thể khái quát lên là có lời cho cả đất nước. Do đó, bạn hoàn toàn có lý do mà vui mừng vì xin đi du học được. Kết quả này sẽ đem lại cho bạn sự phấn khích nhất định với niềm tự hào đáng có.
Hãy giả sử bạn di du học với học bổng hay không học bổng, thì bạn sẽ phải đối đầu với một lựa chọn khi sắp tốt nghiệp: là học tiếp lên cao hơn hay xin việc. Các bạn phải ghi nhớ, trong môi trường ở nước ngoài, học cao hơn không có nghĩa là tốt hơn. Có hai khía cạnh: một là tiền bạc, hai là thời gian. Tiền bạc và thời gian là hai yếu tố các bạn ít để ý tới là chúng có liên hệ với nhau. Ví dụ: nếu xin được việc sau tốt nghiệp, thì mức lương của bạn có thể ở mức $40k, sau 2-3 năm có thể lên tới $60k hoặc cao hơn. Nếu bạn học thạc sĩ sau hai năm (thường là phải trả học phí), mức lương của bạn cũng khởi điểm cỡ $60k. Nếu trừ học phí và ăn ở trong hai năm thạc sĩ thì mức lương thực của bạn còn thấp hơn cả $40k. Cái lợi của việc xin việc ngay sau tốt nghiệp là bạn dễ dàng thích nghi với môi trường mới, sẵn sàng nhảy việc hơn (Lưu ý: VISA làm việc ở Mỹ khó hơn ở Canada. Nếu tốt nghiệp ở Canada, bạn được phép ở lại 3 năm để xin việc; còn Mỹ chỉ có 18 tháng. Hơn nữa, các công ty Mỹ ngại vấn đề VISA H1B vì ít nhất 6 tháng mới xin được. Còn ở Canada thì dễ hơn nhiều, chỉ mất dưới 3 tháng, thậm chí có thể làm xong trong 30 phút tại biên giới Canada-Mỹ.) Việc học thêm 2-3 năm thạc sĩ có thể tạo ra cho bạn sức ỳ tâm lý nhất định: với bằng cấp cao hơn, bạn muốn có việc lương cao hơn (vì bạn bỏ thêm thời gian, công sức và tiền bạc), vì thế bạn ít lựa chọn hơn so với tấm bằng đại học (ở nước ngoài). Ở nước ngoài, nếu bạn đi làm luôn sau đại học trong vài năm có thể đem lại cho bạn kinh nghiệm rất lớn, có khi tốt hơn cả học thạc sĩ. Các bạn cảm thấy khó xin việc ở trình đại học thực ra là do không “gõ đúng cửa”. Ở Bắc Mỹ có tới 75% số việc lại không được đưa lên mạng cho các bạn biết. Những công việc được đưa trên mạng thường vì họ cần ngay, hoặc vì họ muốn người tốt nhất, hoặc chỉ vì họ làm cho nó có thôi (vì họ nhắm người mà họ muốn rồi). Vì thế các bạn phải năng động kết nối, tác động mọi mối quan hệ bạn có để xin việc, xin làm intership từ khi năm thứ 2, thứ 3 đại học. Điều này đóng vai trò quyết định đối với các cử nhân tốt nghiệp đại học nước ngoài.
Một số bạn quyết định học Thạc Sĩ thường là nhằm củng cố kiến thức, thêm thời gian để tìm việc, hay để có thể cạnh tranh vào các trường Y Dược. Giả sử các bạn chỉ có thể đi du học được ở mức Thạc Sĩ, thì những phân tích trên của tôi cũng áp dụng được trước khi quyết định học cao hơn.
(2) Cái giá có thể phải trả của làm Tiến Sĩ là gì?
Hãy giả sử bạn chỉ xin được du học ở trình độ Tiến Sĩ (như tôi chẳng hạn), hoặc bạn không có lựa chọn nào khác là phải học Tiến Sĩ, hay vì bạn thích làm nghiên cứu khoa học một cách chuyên nghiệp trong 5-6 năm. Có thể tìm đọc bài viết trước của tôi để có 5-6 năm nghiên cứu vui vẻ và hiệu quả. Tôi chỉ nhắc lại một vài con số: (i) chỉ có 5% PhD mới xin được vị trí giáo sư; (ii) bạn có thể phải làm ít nhất một vài năm Sau Tiến Sĩ, có thể tới 6-7 năm Sau Tiến Sĩ nếu muốn theo đuổi con đường học thuật; Lương Sau Tiến Sĩ chỉ khoảng $40k-$60k/năm; (iii) Sau 2-3 năm tốt nghiệp PhD, 85-90% tổng số vẫn xin được việc lương tốt (~ >$80k/năm) ở trong các công ty, dù không làm trong các trường đại học. Các con số này nói lên một điều: nếu bạn thích làm nghiên cứu, không quan tâm tới tiền bạc, và thời gian như sợ già, có thể không lấy được vợ/chồng, có tận 3-4 đứa con, thì làm Tiến Sĩ cũng không đến nỗi nào: bạn chỉ già hơn một chút so với mọi người thôi! Nói cách khác, nếu theo đuổi học thuật, thì bạn sẽ có một cuộc sống không đến nỗi khó khăn nhưng không dư giả, khó có nhiều con. Có một điều chắc chắc về việc hoàn thành xong Tiến Sĩ là dù bạn vẫn đối mặt với mức độ xin việc có thể rất cạnh tranh, nhưng lại luôn có thể tìm được công việc nào đó ( có thể lên tới 90%); (iv) Môi trường học thuật thường thân thiện. Bạn học được nhiều điều hàng ngày, hàng tháng, có nhiều thời gian tốt dành cho gia đình và con cái. Con cái có cơ hội sinh sống và lớn lên trong môi trường nước ngoài; thực phẩm an toàn, y tế tốt. Nếu sinh ra ở Bắc Mỹ, nên các con của bạn nghiễm nhiên sẽ có quốc tịch, hộ chiếu Mỹ hoặc Canada, sau này đi lại trên thế giới sẽ dễ dàng hơn rất nhiều. Nếu tính về điều này, thì sự “hi sinh” của các bạn là cũng đáng giá chứ không “bèo” đâu!
P/S. Tôi sẽ cập nhật thêm các trích dẫn của các con số cho các bạn. Các vấn đề mà tôi phân tích cũng ngụ ý là nếu giáo dục VN không thay đổi tận gốc rễ từ chính sách, nội dung dạy học, lẫn cung cách quản lý, thì nền giáo dục VN sẽ không thể cạnh tranh nổi trong khu vực (dù VN vẫn được lời về tiền bạc và tri thức). Thậm chí toàn bộ hệ thống đại học như Đại Học Quốc Gia với mức đầu tư hàng ngàn tỉ đồng/năm cũng không thể cạnh tranh nổi với các trường trung bình như ở Hàn Quốc, ở Malaysia, ở Thái Lan. Vì các bạn sinh viên giỏi sẽ đi hết!
VN-Narita
--------------------
Auhor: Pham Hiep, PhD - Viet Nam
Trên diễn đàn của các lưu học sinh tại Hàn Quốc, bạn Nguyen Ha đưa ra một câu hỏi rất thú vị: "nên học PhD hay dừng ở bậc Master". Mở rộng câu hỏi trên thì sẽ thành ra tiêu đề của bài viết này. Thực tế, câu hỏi của Hà (hay rộng ra là câu hỏi của bài này) là 1 dilemma rất khó chịu và rất nhiều người đã từng bị "mắc kẹt" trong nó trong 1 khoảng thời gian dại, có khi lên tới cả 10 năm là bình thường.
Để trả lời câu hỏi này, tôi xin kể mấy câu chuyện:
1. Hình minh hoạ dưới đây là 2 người nổi tiếng. Người trẻ hơn thì quá nổi tiếng rồi, khỏi phả nhắc lại nữa, ai cũng biết cả. Người già hơn là ông thầy của tôi, 1 GS hàng đầu về giáo dục đại học (ai học ngành này chắc chắn phải biết). Điều thú vị là GS này mãi 45 tuổi mới có bằng PhD sau gần 10 năm học (và ngay khi có bằng 1 cái là được promote lên PGS ngay; và tiếp đó là GS chỉ 4 năm sau đó - tốc độ nhanh chóng mặt). Có lần tôi hỏi "sao thầy mãi mới học xong PhD?" Ông cừoi nói "Khi đó, tôi còn bận nhiều việc khác, với nói chung là tôi biết kiểu gì cũng xong, nên không quan tâm lắm".
2. Cách đây chứng 15-16 năm, khi một anh tôi quen học xong ThS ở 1 ĐH ở Úc, anh này có 3 lựa chọn: (i) Học tiếp PhD ở Úc; (ii) Học tiếp PhD ở Anh; (iii) Làm kỹ sư cho 1 start up (cả 3 lựa chọn đều sẵn sàng tức là đều có offer rồi). Anh gọi điện về hỏi 1 số thầy giáo cũ. Tất cả đều khuyên chọn (i) hoặc (ii). Cuối cùng anh chọn (iii). Năm 2008, khi tôi sang Mỹ (anh lúc này đã dọn về Cali và là CTO của 1 hãng công nghệ); anh dẫn lên thăm lab, nơi có khoảng 30 kỹ sư đang làm việc. Anh giới thiệu: "quá nửa nhân viên (của anh) ở đây đều có bằng PhD, nhưng nói chung anh không care lắm, làm được việc là được". Nhắc lại chuyện cũ, anh nói "thực ra lúc đó anh đã biết phải chọn phương án nào rồi, nhưng cứ phải gọi về hỏi 1 cái cho chắc thôi. Khi không nghe theo lời các thầy thì cũng có người trách, nhưng đấy em xem, PhD thì giờ cũng là lính của anh, mà toàn PhD Standford, MIT nhé he he"
3. Một anh bạn khác cách đây chừng 10 năm quyết định bỏ học PhD về 1 ngành khoa học cơ bản ở Châu Âu để về VN. Cách đây chừng nửa năm, anh này tìm đến tôi để hỏi tư vấn về việc học PhD về giáo dục/sư phạm. Anh này hiện đang là giám đốc 1 trung tâm đào tạo có tiếng ở HN.
4. Một đồng nghiệp khác của tôi là GV ĐH ngành Computer Science nhưng chủ yếu làm việc với industry để kiếm sống. Có hôm, bạn này than khó kiếm nghiên cứu sinh quá vì bọn giỏi nó đi nước ngoài hết rồi. Tôi hỏi: "em toàn làm với private, cần trợ lý thì tuyển mấy em mới ra trường là được rồi, sao cần NCS?". Bạn này đáp "Ngành của em nó vậy anh ạ; muốn làm được việc thì phải có 3-4 năm cầy cuốc trong lab. Thế tức là level PhD candidate rồi còn gì. SV mới ra trường thì non quá anh ạ".
Quay trở lại với câu hỏi ở tiêu đề, vậy ta nên học PhD, ThS, ĐH hay có bằng cấp 3 là được rồi?
- Câu chuyện 1 cho ta gợi ý "quyết liệt" nhất. Nếu bạn đủ giỏi, đủ tài, đủ máu, thì tự bạn biết qualification của mình; bạn bỏ học ĐH hay bạn học tiếp ĐH, ThS rồi TS thì nói chung đó cũng chỉ là 1 việc; nếu học thì rồi nó sẽ đến đích. Túm lại học hay không học trong case này là yếu tố phụ.
- Câu chuyện thứ 2 cho chúng ta 1 gợi ý về việc, bạn cứ quyết cái gì mình cho là đúng; mình thấy được là được; đã thấy đúng rồi thì cứ thế mà làm; không cần hỏi ai hoặc hỏi ... cho nó có thôi. Hierarchy của công việc sau này, nhiều khi nó không tương quan với bằng cấp đâu.
- Câu chuyện thứ 3 lại cho 1 ngụ ý khá thú vị. Anh bạn trong chuyện này, tôi nghĩ nói chung nghiêng về coi bằng PhD là 1 utility variable. Làm giáo dục, mà lại là lãnh đạo 1 đơn vị thì phải có bằng PhD, đó là yêu cầu của thị trường, của công việc. Thế nên có khi 10 năm trước, khi anh này không muốn làm nhà nghiên cứu cơ bản nữa, anh bỏ học PhD (về KH cơ bản) là 1 QĐ đúng đắn; nhưng 10 năm sau, thì anh lại định học PhD về giáo dục, vừa để có cái title, vừa để quản lý, điều hành tốt hơn công việc của mình, đó cũng là 1 ý định hợp lý.
- Câu chuyện 4 thì nhắc chúng ta về 1 yếu tố quan trọng của việc đào tạo, đó là lượng thời gian đi học. Đơn giản là với ngành Computer Science thì học 4 năm sau cấp 3 (bằng ĐH) là không ăn thua; phải là 6-8 năm sau cấp 3 (tức là tương đương với PhD candidate) thì anh mới làm được việc. Cái này cũng tương tự như nghề bác sỹ; muốn hành nghề, anh phải mất 8-10 năm học hành, bao gồm thời gian trên ghế nhà trường và thời gian thực hành; không thể sớm hơn được. Thế nên, ở Pháp, nơi có hệ thống GD sau trung học khá lằng nhằng, khi được hỏi là "bạn đang học ở trình độ nào?", người ta sẽ nói "tôi học Tú tài + 4" hay "tôi học Tú Tài + 5" chứ ko nói là tôi đang học ThS hay TS.
Mấy chuyện hơi dài, phân tích hơi lằng nhằng, nhưng hy vọng nó giúp các bạn tự tìm được câu trả lời cho mình.
Thân mến
------------------------------------------
Author: Huynh Ngoc Tien (USA)
Theo yêu cầu của ace Admin, mình viết đôi lời. Vì mỗi người hoàn cảnh khác nhau nên mình không thể trả lời các bạn, nhưng ra thêm một số câu hỏi nhỏ để các bạn tự trả lời cho bản thân mình.
Khi bạn đặt câu hỏi này, bạn đang ở lứa tuổi nào, vị trí hiện tại của bạn, năng lực hiện tại của bạn và điều bạn muốn làm và nơi sinh sống ở tương lai như thế nào.
Khi là sinh viên mới tốt nghiệp, bạn có quyền lựa chọn giáo sư phù hợp với mong muốn, bạn lấy được thỏa thuận là chỉ muốn học master. Khi bạn đã bắt đầu nhập học combine, muốn xuống master với bắt kỳ lý do gì sẽ mất them ít nhất một kỳ học và nhiều nhất thì kho rỏ, nhưng tôi đã thấy nhiều người mất hơn 2-3 kỳ học nữa.
Tại sao bạn muốn dừng lại ở master ở Hàn ?
- Muốn đi ra nước khác ? Trước khi tốt nghiệp master bạn có đủ publish, ngoại ngữ, quan hệ để xin được học bổng ở nước bạn muốn đến chưa.
- Muốn nghĩ để đi làm ? Có công ty nào mời bạn đi làm chưa, bạn có đáp ứng yêu cầu chung của thị trường, và họ có muốn tuyển bạn không ? Bạn cần tiền ở thời điểm hiện tại để làm gì, nếu lương của PhD được tang lên một ít, phần đó có thể giải quyết không ?
- Muốn dừng lại để khởi nghiệp ? 99% khởi nghiệp là thất bại, mấy anh chàng bỏ học và thành công đa số nằm ở top 10 trường trên thế giới, đó là số người bạn biết và chẳng mấy ai nhớ tới 99% kia trừ những người cho mượn tiền mà chưa trả khi thất bại. Khi khởi nghiệp bạn có thể ngủ ít hơn thời điểm các bạn cày báo và chuẩn bị tốt nghiệp. Và khi các bạn thất bại các bạn sẻ làm gì?
- Bạn quá chán, không thể nào tiếp tục được nữa ? Tại sao chán, đổi lab mới có hết chán ko ?
Trả lời một số câu hỏi trên mà vẫn chưa quyết định được? Bạn nên quan sat những người mà bạn muốn mình giống họ. Coi họ đã chuẩn bị như thế nào để đạt được công việc, vị trí mà bạn mong muốn ?
Tôi không khuyên các bạn phải hoàn thành PhD, đó là con đường hơi mất thời gian tý nhưng an toàn. Đối với các bạn không đủ điều kiện để tới các nước khác làm PhD, quá trình cày bừa ở Hàn sẻ giúp bạn có cơ hội tới nước đó làm Postdoc.
Chúc các bạn vui vẻ với quyết định của mình, có vui vẻ và tập trung thì các bạn mới chiến đấu được. Cái gì dễ thì cũng có nhiều người làm và mức độ cạnh tranh cao hơn.