Millerowie

Na kilku ocalonych fotografiach widzimy członków łukowskiej rodziny Millerów. Na jednej z nich (pośmiertnej) uwieczniona została Estera Rachela Miller, urodzona w 1887 r., córka Reuwena Lermana, zmarła 6 grudnia 1933 r. Była żoną krawca Abrahama Abisza Millera, urodzonego w 1883 r. Mieszkała z nim i dziećmi przy ulicy Chącińskiego (obecnie Wyszyńskiego), pod numerem 20. Na kolejnym zdjęciu widać jej grób na łukowskim cmentarzu i stojącą przy nim jej córkę Blumę. Na macewie napisano: „Kobieta skromna, szlachetnego umysłu, pani Estera Rachela, córka rabina Reuwena, żona reb Abisza Millera, zmarła 28 dnia miesiąca kislew roku 5694 (czyli 6 grudnia 1933 r.). Niech jej dusza będzie związana w węźle życia wiecznego”.

Wspomniana Bluma, jej ojciec, bracia Herszel i Chaim (rymarze, członkowie grupy partyzanckiej Eli Gorzelińskiego, których wymienia on w swojej relacji, zamieszczonej w książce Żydzi Łukowa i okolic) oraz siostry Sara Fajga i Cywia zginęli w czasie Holokaustu. Z dzieci Abrahama i Estery Racheli przeżył jedynie Mordechaj Miller (1910–1987), który był syjonistą i w 1935 r. wyjechał do Ziemi Izraela. Wcześniej, po opuszczeniu Łukowa, uczęszczał do żydowskiej szkoły dla rzemieślników ORT w Warszawie i został, jak ojciec, krawcem. Z żoną Miną z domu Rozenblum, szwaczką, miał dwoje dzieci – córkę Esther i syna Eliyahu (ojca Eldada).

Mordechaj Miller uratował nie tylko siebie, ale też kilka prezentowanych tu rodzinnych fotografii, w tym te poniżej. Na jednej jest on sam; na innej widać jego bliskich (siostrę Blumę z mężem; ojca Abrahama z córeczką Blumy na kolanach; kolejnego szwagra i jego żonę Sarę Fajgę; stojącego z tyłu niezidentyfikowanego mężczyznę) – wszyscy oni nie przeżyli Holokaustu...