Van Boerderijen naar Stad

Enschede Zuid, een gebied dat tegenwoordig bekendstaat om zijn wijken en stedelijke voorzieningen, heeft ooit het karakter van een landelijk agrarisch gebied gehad. Vroeger lagen verspreid over dit gebied verschillende boerderijen die de basis vormden voor de ontwikkeling van de wijken die we nu kennen. De namen van sommige van deze boerderijen zijn bewaard gebleven in de namen van de wijken, die herinneren aan de agrarische oorsprong van dit deel van Enschede.

De Wesseler: Van Boerderij naar Wesselerbrink

Een van de bekendste boerderijen in het gebied was De Wesseler, gelegen op de plek waar nu de wijk Wesselerbrink te vinden is. De geschiedenis van De Wesseler gaat ver terug in de tijd. Volgens het artikel "Met reuzenstappen door 8 eeuwen geschiedenis – Het erve De Wesseler" van Klaas Jan Uildriks, gaat de oorsprong van de boerderij terug tot de vroege middeleeuwen, mogelijk wel tot het jaar 1200. De boerderij werd oorspronkelijk gebouwd op een strategische plek aan de Wesselerbeek, wat het gebied aantrekkelijk maakte voor landbouw.

In de loop der eeuwen was De Wesseler in handen van verschillende families. De boerderij was een typisch Twentse hofstede, met een woning, stallen en landbouwgrond. In de 17de eeuw bevond het erf zich in de handen van de familie Stolte, die de boerderij uitbreidde en in gebruik nam voor de veeteelt. Het was destijds een welvarende onderneming. De naam De Wesseler verwijst waarschijnlijk naar het oude woord wessel, wat 'weide' of 'grasland' betekent, passend bij de locatie van de boerderij.

Na de Tweede Wereldoorlog werd het gebied rondom De Wesseler langzaam verstedelijkt. In 1968 werd de boerderij De Wesseler door de Gemeente Enschede aangekocht. In de jaren die volgden, werd de boerderij gerestaureerd en kreeg het verschillende functies. Zo werd de boerderij in eerste instantie gebruikt door de R.K. parochie De Verrijzenis als noodkerk en later als tijdelijk wijkcentrum. De schuren werden benut als opslagruimte voor gemeentelijke diensten. En een gedeelte van de boerderij werd als kinderboerderij ingericht.

In 1993 besloot de gemeente om de boerderij een nieuwe bestemming te geven als natuur-educatief centrum voor de Milieudienst van Enschede. Het gebouw was immers al de locatie voor een kinderboerderij. Dankzij deze herbestemming is de boerderij De Wesseler behouden gebleven en is het een belangrijk cultureel en educatief centrum geworden in de wijk. Met de komst van een pannenkoekenrestaurant eind jaren 90 kwam er een prachtige aanvulling op de kinderboerderij en het Wesselerbrinkpark. De boerderij staat nog steeds als een herinnering aan het agrarische verleden van het gebied, hoewel de omgeving rondom de boerderij inmiddels volledig verstedelijkt is.

In de wijk Wesselerbrink, waar de boerderij ooit stond, vinden we nu een dynamische woonwijk, maar de naam De Wesseler leeft voort in de naam van de wijk, die herinnert aan het boerenverleden van de regio.

't Stroink en de Ontstaan van Stroinkslanden

In de nabijheid van De Wesseler, in het zuiden van Enschede, bevond zich de boerderij 't Stroink. De naam 't Stroink verwijst waarschijnlijk naar een strook land, een kenmerk dat vaak werd gebruikt om een smal stuk landbouwgrond aan te duiden. De boerderij was een typisch agrarisch bedrijf in het gebied dat door de jaren heen steeds verder verstedelijkt werd.

In de tweede helft van de 20ste eeuw werd ook het gebied rond 't Stroink omgevormd van landelijk naar stedelijk. In de jaren 70 werd er een nieuwe woonwijk ontwikkeld die de naam Stroinkslanden kreeg, ter herinnering aan de voormalige boerderij 't Stroink. De wijk, met zijn ruime opzet en vele groene zones, heeft nog steeds iets van het landelijk karakter van de voormalige boerderij behouden. Het groen in de wijk is een stille verwijzing naar de tijd toen het gebied voornamelijk in het teken stond van landbouw en veeteelt.

Vanaf eind jaren 90 was Dragonheart gevestigd in de boerderij. De gemeente vroeg de initiatiefnemer van Dragonheart Martin Kuyer om activiteiten te ontplooien en stelde de boerderij daarvoor beschikbaar. In de jaren die volgden werd de locatie zelf een trouwlocatie. Het publiek kon er genieten van roofvogelshows, een ridderwinkel en middeleeuwse rollenspelen. Rond kerst werd er altijd een leuke kerstmarkt gehouden en zo had de boerderij een mooie bestemming. De stichting kon de boerderij niet kopen voor de marktcomforme prijs en daarmee kwam er een einde aan deze prachtige publiekstrekker in Enschede. Van de gemeente moesten ze er uit en daarom wonen er sinds 2020 anti-kraak bewoners. 

De Helmer en de Helmerhoek: De Oorsprong van een Wijk

Een andere boerderij die de geschiedenis van Enschede Zuid heeft gevormd, was De Helmer, gelegen in het gebied dat nu bekendstaat als Helmerhoek. De boerderij De Helmer is net als de andere boerderijen in de regio een centrum voor landbouw. De naam Helmer is waarschijnlijk afgeleid van een persoonsnaam, wat destijds gebruikelijk was voor boerderijnamen. Het gebied rondom De Helmer werd gekarakteriseerd door een mengeling van akkers en weilanden.

In de 19e eeuw kwam het erf in bezit van de familie Menko, die er in 1860 een theekoepel en in 1930 een nieuwe boerderij bouwde die er nog altijd staat. In de jaren 70 is het gebied omgevormd tot een nieuwe wijk: Helmerhoek. Deze wijk kreeg zijn naam van het erf de Helmer. zie ook Boerderij De Helmer. - Stichting Cultureel Erfgoed Enschede 

Van Landbouw naar Stedelijke Ontwikkeling

De boerderijen die vroeger het landschap van Enschede Zuid bepaalden, zijn grotendeels verdwenen. Waar ooit akkers en weilanden lagen, vinden we nu moderne wijken met woningen, scholen, winkels en andere voorzieningen. De agrarische wortels van de regio zijn echter niet vergeten. De namen van de wijken Wesselerbrink, Stroinkslanden en Helmerhoek herinneren ons aan het verleden, toen het gebied voornamelijk bestond uit boerderijen die hun bijdrage leverden aan de lokale landbouw en economie.

Deze wijken, die nu vol zijn van het moderne leven, dragen nog steeds de sporen van het landelijk verleden. Het is een voorbeeld van hoe de stad Enschede zich heeft ontwikkeld van een agrarisch centrum naar de dynamische stedelijke regio die het vandaag de dag is. De oude boerderijen zijn verdwenen, maar de namen die ze achterlieten blijven een belangrijk onderdeel van de identiteit van Enschede Zuid.

Bron:
Artikel Uildriks, Klaas Jan. "Met reuzenstappen door 8 eeuwen geschiedenis – Het erve De Wesseler"
Website wijk Wesselerbrink www.wesselerbrink.com
Website Cultureel erfgoed Enschede Boerderij De Helmer. - Stichting Cultureel Erfgoed Enschede