1. ให้ความบันเทิงแก่ผู้ฟัง

แม้เนื้อหาของนิทานจะมีหลายรูปแบบ แต่จุดประสงค์ดั้งเดิมของการเล่านิทาน คือ เพื่อเป็นสิ่งบันเทิงใจในยามว่างจากการทำงาน

2. ให้ความรู้

นิทานพื้นบ้านหลายเรื่องอาจมีความรู้สอดแทรกอยู่ เช่น ความรู้เกี่ยวกับจารีต ประเพณี พิธีกรรม ศาสนา และประวัติศาสตร์

3. ให้แนวทางในการดำเนินชีวิต

นิทานพื้นบ้านโดยทั่วไปมักมีแก่นสารหรือแนวคิดสำคัญของเรื่องอิงอยู่กับหลักธรรมในทางพระพุทธศาสนา ดังนั้น การเล่า การอ่าน หรือการแสดงนิทานพื้นบ้าน จึงมีส่วนปลูกฝังจริยธรรมพร้อม ๆ กับความบันเทิงแก่ผู้ฟัง

4. ให้คำอธิบายความเป็นมาของชุมชนและเผาพันธุ์

นิทานพื้นบ้านบางส่วนมีเนื้อหาเป็นตำนาน หรืออธิบายความเป็นมาของชุมชนเผ่าพันธ์ที่ตั้งรกรากอยู่ในแต่ละท้องถิ่นของไทย เช่น เรื่อง ท้าวแสนปม เป็นนิทานที่อธิบายความเป็นมาของ

บรรพบุรุษของชาวภาคกลาง

5. ให้แรงจูงใจชาวบ้านในการไปวัด

ชาวไทยในอดีตนิยมไปวัดเพื่อฟังธรรม ซึ่งมักมีนิทานสอดแทรกอยู่ เพราะเชื่อว่าการฟังธรรมเป็นกุศลผลบุญอย่างหนึ่งที่มีอานิสงส์สูงมาก

6. ให้เนื้อเรื่องแก่การแสดงพื้นบ้าน

การละเล่นและการแสดงพื้นบ้านในแต่ละท้องถิ่น ส่วนหนึ่งมักสัมพันธ์กับนิทานพื้นบ้าน เนื่องด้วยนักแสดงหรือนักเล่านิทานย่อมได้รับอิทธิพลหรือได้เนื้อเรื่องบางส่วนบางตอนมาจากนิทานพื้นบ้าน