Âm nhạc có nhiều thành tố, bao gồm cả những thứ "xa xôi" như thẩm mỹ hay văn hóa nhưng để học nhạc thì trước tiên chúng ta phải tìm hiểu những thứ gần nhất, đó là hòa âm (harmony), tiết tấu (rhythm) và giai điệu (melody).

Theo tôi thì cách dạy đệm guitar (rhythm guitar) chỉ qua tên của các điệu nhảy (như điệu slow rock, điệu bô-le-rô, điệu vanxơ v.v) và bằng cách chỉ đánh tay phải lên xuống như thế nào là rất hạn chế. Cách này không sai nhưng bất lợi nhất là nó làm cho mọi tiết tấu được chơi theo kiểu xưởng sản xuất hàng loạt, không uyển chuyển và không phản ảnh được cảm nhận bên trong của từng người chơi với mỗi tiết tấu. Bạn có thể bắt đầu bằng việc học các tiết tấu nhảy đó, nhưng mục đích là để hiểu các đặc tính của các điệu đó. Bạn cần biết cái gì làm cho tiết tấu đó đặc sắc, nghe được nó trong đầu và cảm nhận được nó trong cơ thể bạn. Điều này cũng giống như trong việc học hòa âm: có thể nghe được cái cốt lõi nhất. Khi bạn đã có nền móng tiết tấu vững chắc rồi thì bạn lại có thể tiếp tục dựng lên và trau chuốt tiếp. Bạn sẽ có thể chơi uyển chuyển và nghe tiết tấu không phải như các điệu nhảy tiêu chuẩn cứng nhắc, mà như là các "groove". Không có nhiều điệu nhảy tiêu chuẩn nhưng có vô số các groove, nhiều như là mỗi người tự tạo ra chúng.

Mời bạn nghe tôi chơi 3 bài sau đây. Thường thì các bài này được chơi theo "điệu bô-le-rô" và vì vậy na ná nhau về mặt tiết tấu. Các bạn xem thử tôi xử lý về mặt tiết tấu ra sao và tôi hy vọng các bạn thấy được 3 grooves khác nhau trong 3 bài này và không quan tâm đó có phải là điệu bô-le-rô hay không. Nếu tôi xem các bài này là bô-le-rô thì hẳn tôi đã chơi các bài này giống hệt nhau về mặt tiết tấu. Xin được nhắc lại, bạn chỉ có thể tạo ra khác biệt trong cùng một loại tiết tấu điệu nhảy nếu bạn hiểu rõ cốt lõi của tiết tấu đó và cảm nhận được cái groove thuộc về cá nhân của bạn bên trong. Bạn nên nghĩ dưới khía cạnh "groove", chứ không phải là các điệu nhảy.

Tôi hy vọng các bạn đã thu được một ít ý tưởng mới trong việc học nhạc và học chơi guitar. Hãy đầu tư thời gian vào kỹ năng nghe nhạc một cách có hệ thống. Tín hiệu âm nhạc sẽ rõ dần trong đầu bạn khi bạn nghe một bản nhạc. Bạn sẽ có thể nghe được hòa âm dịch chuyển trong dạng thức của bản nhạc, nắm bắt và cảm nhận được tiết tấu một cách chắc chắn, và nhận thấy cách mà giai điệu được phrase tinh tế như thế nào. Nhưng trên hết là bạn sẽ nhận thấy được các thành tố khác nhau của âm nhạc kết hợp với nhau như thế nào để cho bạn thưởng thức âm nhạc đặc sắc hơn.

LỢI ÍCH CỦA PHƯƠNG PHÁP DỰA TRÊN KỸ NĂNG NGHE NÀY

• Vì tập trung vào kỹ năng nghe nên bạn có thể luyện tập ở bất cứ đâu khi bạn nghe nhạc. Điều này sẽ giúp bạn có nhiều thời gian tập hơn mà không cần cây guitar (chắc bạn cũng đang có công việc khác chứ không học guitar cả ngày được). Bạn sẽ không bao giờ quên những gì mình học vì những cái đó đã ở bên trong bạn. Nhiều người nói với tôi họ đã từng học chơi đàn nhưng bây giờ thì quên hết và không biết gì về hòa âm, tiết tấu v.v. Điều này chỉ chứng minh những gì tôi đề cập ở trên là thật ra những gì họ học chỉ là trí nhớ trên ngón tay (finger memory), một dạng học vẹt chứ không có gì liên quan đến âm nhạc cả. Nếu bạn học được cái cốt lõi và nó đã ở bên trong bạn thì sao bạn quên được? Nếu bạn không tập đánh đàn thì tất nhiên bạn không có kỹ thuật để đàn ra những cái mà bạn nghe được chứ bạn không quên. Tương tự như vậy, làm sao bạn có thể quên được tiếng mẹ đẻ của mình ngay cả khi bạn không nói tiếng đó suốt nhiều năm? Cái gì của bạn thì sẽ mãi là của bạn.
• Cái bạn có là nền tảng âm nhạc mà từ đó bạn có thể phát triển lên và mở rộng ngôn ngữ âm nhạc của mình. Bạn sẽ có thể nhìn cây đàn guitar theo cách đúng nhất: một nhạc cụ để biểu lộ các ý tưởng âm nhạc của bạn. Nếu bạn không có nền tảng đó thì mọi việc sẽ diễn ra ngược lại: bạn không chơi guitar, mà cây guitar đang chơi bạn.
• Lợi ích không chỉ nằm ở việc chơi guitar. Ngay cả khi bạn không chơi guitar thì bạn cũng sẽ hiểu và thưởng thức âm nhạc tốt hơn. Nếu bạn cứ tập nghe tùy theo thời gian bạn có thì dần dần bạn sẽ trở nên nhạy cảm hơn với âm thanh của âm nhạc và thưởng thức tốt hơn các thể loại nhạc phức tạp hơn như nhạc jazz, nhạc cổ điển. Nếu thỉnh thoảng bạn hát, bạn sẽ thấy bạn có thể làm chủ bài hát và tự do hơn với tiết nhạc (phrase), ngắt nhịp chõi (syncopate) và nhấn nhá (put dynamics) tinh tế vào giai điệu của bài hát.

Tôi hy vọng bài này có ích cho các bạn. Bạn có thể xem qua các video tôi chơi để trên kênh Youtube của tôi. Nếu bạn không thích cách tôi chơi thì hãy quên những điều tôi vừa nói. Tôi chỉ có một yêu cầu nhỏ là các bạn hãy nghe bằng một chiếc tai nghe (headphone) tốt để chắc rằng các bạn nghe được các giải tần bass, middle và treble, đặc biệt là tiếng bass vì một nốt bass có thể làm thay đổi hướng đi của hòa âm và một đường bass (bass line) tích cực sẽ tạo ra một cảm nhận tiết tấu hoàn toàn khác. Các bạn chỉ nên học nhạc với người mà các bạn thấy người đó chơi hay, bất chấp người khác đánh giá người đó như thế nào. Lý do là khi bạn cảm thấy bị thu hút vào một loại nhạc hay cách một người nào đó chơi, thì đó không có nghĩa là cái mà bạn cảm thấy bị thu hút đó hay mà đó chỉ có nghĩa là nó giúp hiển lộ một cái gì đó bên trong bạn. Cái bên trong đó của bạn có cùng tần số với âm nhạc mà bạn thích và vì vậy nên bạn thích nó. Vậy nên thông qua loại nhạc mà bạn thích thì bạn có thể đi vào bên trong và khám phá (lại) chính mình.

Chúc các bạn thành công!

Thân mến,

Võ Minh Thái

Nếu quan tâm, mời bạn xem trang về khóa học tôi thiết kế dựa trên ý tưởng này tại đây.