ครั้งที่ 1 | วันเสาร์ ที่ 23 สิงหาคม 2568
ครั้งที่ 1 | วันเสาร์ ที่ 23 สิงหาคม 2568
วันเสาร์ ที่ 23 สิงหาคม 2568
เวลา 13.30 - 14.20 น.
หัวข้อ : ความสำคัญในการสืบค้น "หลักฐานธรรมกาย"
ผู้บรรยาย : กัลฯ เกษมสุข ภมรสถิตย์ (ป้าใส)
นักวิชาการด้านเจดีย์
รายละเอียด
วันเสาร์ ที่ 23 สิงหาคม 2568
เวลา 14.20 - 15.10 น.
หัวข้อ : ประสบการณ์สืบค้นหลักฐานธรรมกาย
ผู้บรรยาย :
1. ศาสตราจารย์กิตติคุณสุกัญญา สุดบรรทัด ราชบัณฑิต
2. ดร.ชนิดา จันทราศรีไศล บ.ศ.9
หัวหน้าศูนย์คานธารีศึกษา (DIRI Centre for Gāndhārī Studies)
3. ดร.เมธี พิทักษ์ธีระธรรม
หัวหน้าศูนย์การแปลและวิจัยพุทธศาสนาอาโลโก (Āloko Center for Translation and Research on Buddhist Texts)
รายละเอียด
วันเสาร์ ที่ 23 สิงหาคม 2568
เวลา 15.10 - 16.00 น.
หัวข้อ : เทสนาหาระ : ธรรมะ คือ ธรรมกาย
ผู้บรรยาย : พระมหาอริยะ อริยชโย ป.ธ.9, ดร.
นักวิชาการสถาบันวิจัยนานาชาติธรรมชัย DIRI
รายละเอียด
การตีความด้วยเทสนาหาระ และปทัฏฐานหาระในเนตติปกรณ์ เป็นกระบวนการนำเครื่องมือตีความ คาถา เย ธมฺมา ไขความลงในหลักอริยสัจ ๔ บนฐานหัวใจพระพุทธศาสนาตามหลักเหตุ และผลเชิงปัจจยาการ โดยวิเคราะห์สาระสำคัญของชรา และมรณสภาวะ ซึ่งเป็นผลจากอวิชชา ตัณหา อุปาทาน เกิดเป็นกฎแห่งธัมมตักกะ ๓ รูปแบบ ได้แก่ ความดำริในเนกขัมมะ ความดำริใน อพยาบาท ความดำริใน อวิหิงสา ตามหลักการดับเหตุแห่งความเศร้าหมอง สร้างแนวทางแห่งความผ่องใส อันอนุมานว่าเป็นหัวใจพระพุทธศาสนาเพื่อการกำจัดอวิชชาโดยเทียบเคียงรูปแบบของการเริ่มต้นตีความ ตามข้อนิยามว่า “ธรรมะ คือ ธรรมกาย”...
ครั้งที่ 2 | วันเสาร์ ที่ 13 กันยายน 2568
ภาพบรรยากาศงานการบรรยายและเสวนา "หลักฐานธรรมกาย" ครั้งที่ 2 / 2568
จัดโดย สถาบันวิจัยนานาชาติธรรมชัย (DIRI)
วันเสาร์ ที่ 13 กันยายน 2568 ณ ห้องชมสื่อวีดิทัศน์ ชั้น 2 อาคาร 100 ปี คุณยายฯ
วันเสาร์ ที่ 13 กันยายน 2568
เวลา 13.00 - 14.00 น.
หัวข้อ : "คาถาธรรมกาย"
ผู้บรรยาย : ดร. กิจชัย เอื้อเกษม
นักวิจัยสถาบันวิจัยนานาชาติธรรมชัย (DIRI) และหัวหน้าศูนย์ภูมิปัญญาและอนุรักษ์คัมภีร์โบราณกัมมัฏฐาน (Wisdom and Conservation Center for Ancient Kammaṭṭhāna Texts)
รายละเอียด
คาถาธรรมกาย คือ คำประพันธ์บาลี พรรณนาเปรียบพระพุทธญาณ และพระพุทธคุณต่างๆ ประดุจดั่งอวัยวะที่ประกอบกันขึ้นเป็นกายแห่งธรรมของพระพุทธเจ้า พรรณนาถึงพระพุทธคุณ ๓๐ ประการ เทียบกับส่วนต่างๆในพระพุทธองค์ ๒๖ ประการ และผ้าครอง ๔ ประการ จากนั้นเป็นการกล่าวสรรเสริญพระพุทธเจ้าว่า เหนือกว่ามนุษย์และเทวาทั้งหลายด้วยพระธรรมกาย ส่วนแรกของคาถาธรรมกายหรือบทพรรณนาพระญาณต่างๆนั้นปรากฏอยู่ในส่วนเอกนิบาต เอตทัคคะวรรคที่ ๔ พระสูตรที่ ๑๐ ของมโนรถปูรณี ซึ่งเป็นคัมภีร์อรรถกถาอธิบายความในอังคุตตรนิกายแห่งพระสุตตันตปิฎก คาถาธรรมกายที่พบว่าเก่าที่สุดปรากฏอยู่ในศิลาจารึกพระธรรมกาย (พล.๒) ภาษาไทยและภาษาบาลี อักษรขอมสุโขทัย ระบุพุทธศักราช ๒๐๖๒ อ่านโดยศาสตราจารย์ฉ่ำ ทองคำวรรณ คาถาธรรมกายเป็นหลักฐานว่าธรรมกายเป็นที่รู้จักในสังคมไทยมาอย่างช้าพุทธศตวรรษที่ ๒๑ ในลักษณะของกายตรัสรู้ อันเป็นคุณสมบัติหนึ่งของพระพุทธเจ้า
วันเสาร์ ที่ 13 กันยายน 2568
เวลา 14.00 - 15.00 น.
หัวข้อ : ธรรมกายมิใช่นวัตกรรมทางศาสนา: การวิเคราะห์แนวคิดธรรมกายในพระไตรปิฎกและหลักฐานโบราณคดีไทย
ผู้บรรยาย : ดร.พรพรหม ทิพยมนตรี
นักวิชาการสถาบันวิจัยนานาชาติธรรมชัย DIRI
รายละเอียด
ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา แนวคิดเรื่อง “ธรรมกาย” มักถูกมองว่าเป็นนวัตกรรมทางศาสนาที่เกิดขึ้นในสังคมไทยสมัยใหม่ “ธรรมกาย” อาจมิใช่สิ่งใหม่หรือเป็นการประดิษฐ์ในบริบทสมัยใหม่ หากแต่เป็นการฟื้นคืนแนวคิดดั้งเดิมของพระพุทธศาสนา ที่เคยมีอยู่ในพระไตรปิฎกและหลักฐานทางประวัติศาสตร์ไทย ซึ่งก็คือ มรดกเชิงพุทธปรัชญาและวัฒนธรรมที่เคยมีอยู่ และถูกนำกลับมาขยายความอีกครั้งในบริบทปัจจุบัน หากพิจารณาจากมิติทางภาษาบาลี คัมภีร์ และโบราณคดี แนวคิดนี้อาจมีฐานะเป็น “รากเก่า” ของพุทธศาสนา มากกว่าจะเป็นสิ่งใหม่ที่ถูก “ประดิษฐ์” ขึ้นในยุคหลัง
ครั้งที่ 3 | วันเสาร์ ที่ 27 กันยายน 2568
เวลา 13.00 - 14.00 น.
หัวข้อ : ตรีกายและการขยายความคำว่า "ธรรมกาย"
ผู้บรรยาย : อาจารย์ชะเอม แก้วคล้าย
กรรมการวิชาการผู้ทรงคุณวุฒิราชบัณฑิตยสถาน
เวลา 14.00 - 15.00 น.
หัวข้อ : ธรรมกายในบุโรพุทโธ
ผู้บรรยาย : ดร.กิจชัย เอื้อเกษม
นักวิจัยสถาบันวิจัยนานาชาติธรรมชัย DIRI และหัวหน้าศูนย์ภูมิปัญญาและอนุรักษ์คัมภีร์โบราณกัมมัฏฐาน (Wisdom and Conservation Center for Ancient Kammaṭṭhāna Texts)
รายละเอียด
ประติมากรรมที่บุโรพุทโธสร้างขึ้นตามเรื่องราวในคัมภีร์มหายานหลายเล่ม ได้แก่คัมภีร์คัณฑวยูหสูตร ซึ่งเป็นคัมภีร์มหายานยุคต้นภาษาสันสกฤต แสดงผังการเดินทางแสวงหากัลยาณมิตร อันเป็นการเดินทางที่มีจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุดเป็นจุดเดียวกัน การเดินทางที่ไม่เคลื่อนที่แต่มีการเคลื่อนไหวไปสู่จุดหมายปลายทางอันยอดเยี่ยม เริ่มด้วยการนึกถึงพระพุทธเจ้าเป็นอารมณ์ และสิ้นสุดโดยการเข้าถึงสมันตภัทรกาย คือ กายอันประเสริฐ เป็นการเดินทางเพื่อเข้าถึงกายเดิมแท้ (สกเทศะ) ของมนุษย์ทุกคน อันจะนำไปสู่การเข้าถึงพระพุทธเจ้าไวโรจนะซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุด
อีกคัมภีร์หนึ่งคือคัมภีร์สุวรรณประภาสสูตร มีเนื้อหาแนะนำ “ทางเข้าไปสู่ธรรมธาตุ” โดยการ “เข้าสู่ภายใน” เพื่อเข้าไปถึง “ตัวแห่งธรรม” อันเปรียบได้กับพระสถูปที่มีพระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมอยู่ภายใน บ่งชี้ถึงพุทธปรัชญาในการสร้างพระพุทธรูปภายในพระสถูปเจดีย์ ว่าเป็นทางสู่ธรรมธาตุสำหรับผู้ที่ได้เข้ามาสักการะบูชา
ธรรมกายที่บุโรพุทโธปรากฏในประติมากรรมหลายตำแหน่ง ที่สอดคล้องกับเรื่องราวในคัมภีร์นั้น ๆ
เวลา 15.00 - 16.00 น.
หัวข้อ : สมาธิราชสูตรกับการเห็นพระ
ผู้บรรยาย : ดร.ชนิดา จันทราศรีไศล
นักวิจัยสถาบันวิจัยนานาชาติธรรมชัย DIRI และหัวหน้าศูนย์คานธารีศึกษา (DIRI Centre for Gāndhārī Studies)
ครั้งที่ 5 | วันเสาร์ ที่ 8 พฤศจิกายน 2568
เวลา 13.00 - 15.00 น.
หัวข้อ : ทางสายไหม
ผู้บรรยาย : กัลฯ เกษมสุข ภมรสถิตย์ (ป้าใส)
นักวิชาการด้านเจดีย์
เวลา 15.00 - 16.00 น.
หัวข้อ : ธรรมกายบนเส้นทางสายไหม
ผู้บรรยาย : พระเกียรติศักดิ์ กิตฺติปญฺโญ
นักวิจัยสถาบันวิจัยนานาชาติธรรมชัย DIRI
รายละเอียด
หลักฐานทางประวัติศาสตร์และคัมภีร์โบราณที่บ่งชี้ถึงการดำรงอยู่ของคำสอนและการปฏิบัติธรรมอันเกี่ยวเนื่องกับวิชชาธรรมกายบนเส้นทางสายไหม เส้นทางการค้าสำคัญในโลกโบราณ ซึ่งเชื่อมต่อระหว่างโลกตะวันออกและตะวันตก การศึกษาครั้งนี้ ครอบคลุมการวิเคราะห์เอกสารภาษาจีนและภาษาอื่น ๆ ที่สะท้อนแนวคิดเรื่อง“ธรรมกาย”ซึ่งปรากฏทั้งในรูปของคำสอน สมาธิภาวนา และประสบการณ์การเห็นภายใน การเสวนาครั้งนี้เสนอว่าเส้นทางสายไหม หาใช่เพียงเส้นทางแห่งการค้าขาย และการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมเท่านั้น หากยังเป็น “เส้นทางธรรมกาย” ซึ่งรองรับการเผยแผ่ การสืบทอด และการปฏิบัติธรรมเพื่อเข้าถึงธรรมกายอย่างเป็นระบบและต่อเนื่องในยุคโบราณ
ครั้งที่ 6 | วันเสาร์ ที่ 20 พฤศจิกายน 2568
หัวข้อ : 7 Years Challenge Failed: สู่เคล็ดไม่ลับจากพระพุทธเจ้า
ผู้บรรยาย : พระพรสวรรค์ ธมฺมาภินนฺโท
ผู้ช่วยนักวิจัยศูนย์อาโลโกเพื่อการแปลและวิจัยคัมภีร์พุทธศาสนา (Āloko Center for Translation and Research on Buddhist Texts) และสถาบันวิจัยนานาชาติธรรมชัย DIRI
รายละเอียด
เรื่องราวความเพียรพยายามถึง 7 ปีของพระโพธิสัตว์ซึ่งไม่สามารถบรรลุธารณีได้ จนได้วิธีการแก้ไขจากพระพุทธเจ้า ซึ่งมีเนื้อหาในพระสูตรชื่อ พุทธากเษปณสูตร ซึ่งเป็นพระสูตรฝ่ายมหายาน มีการกล่าวถึงการถดถอยของพระโพธิสัตว์ แม้จะบำเพ็ญเพียรมานานถึง 7 ปี พวกท่านก็ยังไม่สามารถบรรลุธารณี (หรือมนต์) ได้ ความท้อแท้ทำให้พระโพธิสัตว์เหล่านี้จะพากันลาสิกขา พระพุทธองค์จึงประทานคำสอนพิเศษที่จะช่วยให้พวกท่านเกิดปัญญาและสามารถบรรลุธารณีได้ พระองค์ทรงชี้แนะวิธีการที่พระโพธิสัตว์เหล่านั้น สามารถชำระกรรมอันเป็นเครื่องปิดกั้นการบรรลุธารณี โดยการให้บทธารณีพร้อมกับให้ระลึกถึงพระพุทธเจ้าตลอด 7 วัน ท้ายที่สุดก็สามารถบรรลุธารณี พร้อมกับเห็นพระพุทธเจ้าพันพระองค์ในสิบทิศได้
หัวข้อ : ตามรอย คาถา เย ธมฺมา แผนผังสู่การเห็นพระธรรมกายในตัว
ผู้บรรยาย : ดร. รัชนี พรสี่
นักวิชาการสถาบันวิจัยนานาชาติธรรมชัย
รายละเอียด
"คาถา เย ธมฺมา" เป็นที่รู้จักว่าเป็นคาถาหัวใจพระพุทธศาสนา เป็นคาถาสี่บาท มีเนื้อหาว่า "ธรรมเหล่าใดเกิดแต่เหตุ พระตถาคตกล่าวเหตุแห่งธรรมเหล่านั้น และกล่าวความดับของธรรมเหล่านั้น พระมหาสมณเป็นผู้มีปกติตรัสอย่างนี้" แสดงถึงหลักการสำคัญของธรรมะที่พระพุทธองค์ได้ตรัสเน้นย้ำแก่เหล่าพระสาวกอยู่เสมอเป็นปกติ ในพระบาลีพบเรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับ คาถา เย ธมฺมา ในพระวินัยมหาวรรค เมื่อครั้งที่สารีบุตรปริพาชกได้บรรลุธรรมหลังได้ฟังพระคาถาสี่บาทนี้จากพระอัสสชิ คาถานี้จึงอาจกล่าวได้ว่าเป็นสูตรสำเร็จสู่การบรรลุธรรม ด้วยความกระชับของคาถาจึงง่ายแก่การจดจำและได้แพร่หลายตามความเจริญของพระพุทธศาสนาสู่ดินแดนต่าง ๆ ซึ่งมีการค้นพบจารึก คาถา เย ธมฺมา หลายพื้นที่ในหลายประเทศ ทำให้เราทราบว่า คาถา เย ธมฺมา มิได้ปรากฎเพียงในเรื่องราวการพบกันของสารีบุตรปริพาชกกับพระอัสสชิในคัมภีร์เถรวาทเท่านั้น แม้ในคัมภีร์มหายานพระคาถานี้ยังปรากฎในเรื่องราวเหตุการณ์ที่พระพุทธองค์เสด็จดาวดึงส์อีกด้วย ซึ่งนำไปสู่ความเชื่อมโยงกับมาติกาในพระอภิธรรม คือ แม่บทพระธรรมที่นำไปสู่ "ปัจจัยาการ" หรือ "ปฏิจจสมุปบาท" ที่เป็นส่วนขยายของ คาถา เย ธมฺมา นั่นเอง บทสรุปแห่งความเข้าใจแจ่มแจ้งในคาถาสี่บาทนี้ คือ การบรรลุธรรมและได้ชื่อว่าเห็นพุทธะในตัว ในคัมภีร์มหายานจึงอธิบายนัยยะคาถานี้ชื่อว่า พระธรรมกายของพระพุทธเจ้าภายใน ด้วยเหตุนี้ คาถานี้จึงปรากฎเป็นที่รู้จักกันในอีกชื่อหนึ่งว่า "คาถาธรรมกาย"
หัวข้อ : วิชชาธรรมกายยุคสงครามโลกครั้งที่ 2
ผู้บรรยาย : อ.สมเกียรติ เตชะพารา (อ.สิงหล)
ผู้เชี่ยวชาญประวัติศาสตร์วิชชาธรรมกาย
รายละเอียด
พบกับการบรรยายพิเศษ ที่จะพาคุณย้อนรอยเกร็ดประวัติศาสตร์หายากเกี่ยวกับหลวงปู่วัดปากน้ำและวิชชาธรรมกาย ในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง เรื่องราวที่ไม่ค่อยมีใครเคยเล่า และแทบไม่มีบันทึกที่ไหนมาก่อน ถ่ายทอดโดยผู้ทรงคุณวุฒิผู้เชี่ยวชาญด้านนี้โดยตรง เพื่อเปิดมุมมองใหม่และเข้าใจประวัติศาสตร์ของวิชชาธรรมกายได้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น
ห้ามพลาด! นี่คือโอกาสสัมผัสเรื่องจริงที่ทรงคุณค่า