sumber background : yuksinau.id
sumber : youtube.com
1. Kruna Aran (kata benda)
Kruna aran inggih punika kruna sané nyinahang barang, manusa, miwah sato beburon.
Kruna aran kapalih dados kalih soroh:
a. Kruna Aran Sakala
Upami: manusa, kayu, kedis, méja, tasik, kayu, api, nasi, miwah sané lianan.
b. Kruna Aran Niskala
Upami: widhi, keneh, déwa, atma, ebo, keneh, suarga, néraka, samar, angin, munyi, gamang, miwah sané lianan.
2. Kruna Pangentos (kata ganti)
Kruna pangentos inggih punika: kruna sané dados anggén ngentosin, barang, sato , manusa. Kruna Pangentos kapalih dados tigang soroh:
a. Kruna Pangentos Jadma ka Pertama
Upami: tiang, icang, titiang, iraga.
b. Kruna Pangentos Jadma kaping Kalih
Upami: cai, nyai, Ragané, ratu.
c. Kruna Pangentos Jadma kapingTiga
Upami: dané, ipun, ia, ida.
3. Kruna Pangentos (kata ganti)
Kruna pangentos inggih punika: kruna sané dados anggén ngentosin, barang, sato , manusa. Kruna Pangentos kapalih dados tigang soroh:
a. Kruna Pangentos Jadma ka Pertama
Upami: tiang, icang, titiang, iraga.
b. Kruna Pangentos Jadma kaping Kalih
Upami: cai, nyai, Ragané, ratu.
c. Kruna Pangentos Jadma kaping Tiga
Upami: dané, ipun, ia, ida.
4. Kruna Pangarep (kata depan)
Kruna pangarep inggih punika: kruna sané nyinahang genah, dauh. Upami: ring , di, ba, ka, saking, uli, ri, olih, sig, duk. .
5. Kruna Kahanan (kata keadaan)
Kruna kahanan inggih punika: kruna sané midartayang indik kruna aran (barang, manusa, sato), miwah sifat. Upami: cénik, selem, alap, mudah, sakit, éndép, kuning, bagus, kalem, bocok, bengkung, males, kuat, ajum, siteng miwah sané lianan.
6. Kruna Wilangan (kata bilangan)
Kruna wilangan inggih punika: kruna sané manyinahang akéh wiadin akidik papupulan barang, sahananing maurip, miwah laksana pakaryan. Kruna wilangan kapalih dados papat inggih punika:
a. Kruna Wilangan Ketékan
Upami: sa, dua, telu, pat, lima ném, pitu, kutus miwah sané lianan.
b. Kruna Wilangan Gebogan
Upami: pasasur, setiman, lebak, satak, abangsit, telungatak, domas, sepaa, miwah sané lianan.
c. Kruna Wilangan Pahan
Upami: atenga, apah dasa, atugel, asibak, abagi. miwah sané lianan.
d. Kruna Wilangan tan janten
Upami: abedik, agetul, adésa, begeh, akéh, kuang, bek, miwah sané lianan.
7. Kruna Pidarta (kata keterangan)
Kruna pidarta inggih punika kruna sané midartayang indik kruna kria, kruna kahanan, kruna wilangan. Kruna pidarta kapalih dados:
a. Kruna pidarta nyinahang kahanan
Upami: enggal, adéng, endép, sebet, tegeh.
b. Kruna pidarta nyinahang négésang
Upami: jua, masih, koné.
c. Kruna pidarta nyinahang pasti
Upami: saja, bisa, niscaya, suba, tondén, kaliwat, mugi-mugi, benéh.
d. Kruna pidarta nyinang tingkat
Upami: sai-sai, kuang, lebih, hampir, keréng, bes
8. Kruna Panyambung (kata sambung)
Kruna panyambung inggih punika kruna sané kaanggén nyambungang makudang- kudang kruna miwah lengkara. Upami: krana, kémaon, sakéwala, dugas, awinan, nanging, yadiastun, yadiapin, tur, buina, mangda, laut, raris.
9. Kruna Piteket (kata sandang)
Kruna piteket inggih punika kruna sané makawinan kruna punika dados kruna aran utawi miteketang kruna aran punika. Kruna sandang kepah dados 6 soroh inggih punika:
a. Kruna Piteket nyinahang wastan jalma
I, Ni, Gede, I mémé, ngakan, Luh, I Nengah.
b. Kruna Piteket nyinahang mautama
Sang Bima, Sang Rama.
c. Kruna Piteket nyinahang suci
Dang Guru, Dang Acarya.
d. Kruna Piteket nyinahang niskala.
Hyang Widhi, Hyang Kawi, Hyang Murbéng Dumadi.
e. Kruna Piteket nyinahang suci niskala.
Danghyang Nirartha, Danghyang Drona.
f. Kruna Piteket nyinahang utama niskala.
Sanghyang Widhi, Sanghyang Wenang.
10. Kruna Panguuh (kata seru)
Kruna panguuh utawi kruna sésambatan inggih punika kruna sané manyinahang suara utawi nyengguhang rasa (manah), sané marupa awanda. Kruna pangguuh punika kapalih dados kalih inggih punika:
a. Kruna Panguuh nyinahang indik rasa.
Upami: ah, hé, é, o, duh, béh, nah, yah, yé, dong, ja, na.
b. Kruna Panguuh nyinahang munyi utawi suara.
Upami: bur, dar, dor, bring, plok, siur, briak, tok, tik.