Trẻ học nói thông qua việc bắt chước các âm thanh ở xung quanh. Nếu việc bắt chước này không chuẩn, trẻ sẽ bị nói ngọng.
Một số lỗi phát âm thường gặp ở trẻ nói ngọng: Trẻ thường tạo ra các âm sai do bỏ mất âm, thay thế âm và biến âm. Do cấu tạo đặc biệt của tiếng Việt, trẻ nói tiếng Việt thường bị lỗi phát âm ở:
– Phụ âm đầu:
Ví dụ: từ “Cốc” trẻ nói thành “ốc”
từ “Tay” trẻ nói thành “Cay”
– Phần vần
Ví dụ: từ “Bàn” trẻ nói thành “Bàng”
từ “Táo” trẻ nói thành “Tá”
từ “Hoa” trẻ nói thành “Ho”
từ “Kiến” trẻ nói thành “Kến”
– Thanh điệu: trẻ thường thay thế thanh hỏi và thanh ngã
Ví dụ: từ “Đỏ” trẻ nói thành “Đọ”
từ “Ngã” trẻ nói thành “Ngả”
Người ta thường sử dụng 4 kỹ năng cơ bản sau:
Nghe: Trước đây khi yêu cầu trẻ làm theo mẫu một âm đúng, chúng ta có thể dạy trẻ cách nghe để phân biệt giữa âm đúng và âm sai. Và chỉ bắt đầu dạy âm khi trẻ đã bắt đầu phân biệt được âm nào đúng, âm nào sai. Phương pháp này giúp trẻ có thể bắt chước lại âm của người hướng dẫn chuẩn xác hơn.
Nhìn: Yêu cầu trẻ quan sát các cử động của các cơ quan phát âm để giúp trẻ tạo vị trí đúng của các âm. Qua việc nhìn, trẻ cũng thấy được sự thoát hơi khác nhau của từng âm riêng biệt. Chúng ta có thể dùng gương để trẻ có thể quan sát các vị trí tham gia của cơ quan phát âm. Phân tích sự đúng/sai trong cách phát âm của trẻ.
Xúc giác: Trẻ sẽ có cảm giác về sự rung hay không của dây thanh đối với các âm khác nhau. Trẻ cũng có thể cảm nhận được luồng hơi nhiều/ít, mạnh/nhẹ của các âm khác nhau.
Cảm giác: Trẻ có cảm nhận về các âm mình tạo ra đúng hay sai
Bước đầu tiên khi dạy, chúng ta sẽ đi từ một phụ âm hay một nguyên âm chứ không nên đi từ tiếng hoặc từ, trẻ khó có thể bắt chước được. Sau khi đã nói tốt âm đó, chúng ta mới ghép vào các tiếng, các từ, cụm từ, các câu và cuối cùng là hội thoại.
Người hướng dẫn sẽ làm mẫu âm cần dạy, giới thiệu cách tạo nên âm đó và hướng dẫn cho trẻ làm. Đặt một cái gương trước mặt, người hướng dẫn sẽ làm mẫu và nói về vị trí tạo nên âm đó (vị trí của lưỡi, hình dáng, độ mở của miệng, cử động của vòm miệng…), cách tạo nên âm đó (cách lấy hơi và đẩy hơi) và sự cảm nhận độ rung của dây thanh nếu có.
Sau khi trẻ đã nói tốt các âm độc lập, người hướng dẫn chọn từ 15-20 bức tranh có âm đó (ví dụ: nếu chúng ta dạy âm “s”, chúng ta sẽ chọn ra những bức tranh có phụ âm đầu là “s” như: “sông”, “sao”, “sách”…) để dạy trẻ phát âm vào các tiếng và từ.
Việc sửa các âm lỗi được coi như là hoàn thành khi trẻ nói đúng được các âm lỗi trong mọi hội thoại, ở mọi hoàn cảnh khác nhau. Tuy nhiên, việc nói tốt các âm trong từ hoặc câu ngắn không đồng nghĩa với việc trẻ sẽ nói tốt trong hội thoại. Để làm tốt được việc này thì ngoài sự cố gắng của trẻ còn cần đến sự tham gia của các thành viên trong gia đình trẻ và những người giao tiếp thường xuyên với trẻ. Sau âm được chỉnh xong, cứ 3 tháng 1 lần, cần thiết phải kiểm tra lại sự phát âm của trẻ. Nếu trong 1 năm, trong giao tiếp của trẻ không còn các âm sai xuất hiện thì việc chỉnh âm kết thúc.
Việc sửa lỗi phát âm này không khó và mọi đứa trẻ đều có thể sửa được khi được hướng dẫn cụ thể. Trẻ phát âm sai trong một thời gian dài sẽ tạo thành thói quen khó sửa. Vì vậy, nếu phát hiện thấy trẻ phát âm sai, bạn nên sửa lại cho trẻ càng sớm càng tốt.
Nhiều bé đến tuổi tập nói thường bị ngọng, phát âm không đúng khiến các cha mẹ băn khoăn cháu có mắc bệnh không? Khi nào cần điều trị. Bài viết sau đây giúp hiểu rõ vấn đề này.
Nói ngọng là rối loạn phát âm lời hay trẻ nói không rõ từ, thường xảy ra ở hầu hết trẻ, nhất là trong giai đoạn lúc bắt đầu tập nói. Theo thời gian tăng trưởng, các cấu trúc phát âm như hàm, môi, lưỡi, răng, lưỡi gà... phát triển thì lời nói của trẻ sẽ rõ hơn; các âm nói rõ hơn cũng tùy theo các giai đoạn phát triển của trẻ, ví dụ âm m, b trẻ phát âm đúng từ khi còn nhỏ, còn âm r, s, tr sẽ nói rõ khi trẻ lớn hơn. Tuy nhiên, có một số trẻ sẽ không tự khỏi và điều này ảnh hưởng rất nhiều đến trẻ trong quá trình giao tiếp, ảnh hưởng đến tâm lý của trẻ.
Có nhiều nguyên nhân khiến trẻ nói ngọng. Một số trẻ ngậm núm vú giả nhiều, lâu, lưỡi sẽ có xu hướng thè ra ngoài, nên khi phát âm, theo thói quen, lưỡi trẻ thường đưa ra ngoài khiến âm bị chệch. Ngoài ra, rối loạn phát âm có thể là hậu quả của rối loạn hành vi. Có trẻ chơi game, xem ti vi quá nhiều, dẫn tới tình trạng học ngôn ngữ không qua nghe - nói mà qua nhìn - nói, khiến cung thính giác không được kích thích gây rối loạn phát âm. Những trẻ này ngoài nói ngọng còn hay cáu giận. Một số trẻ còn bắt chước người trong nhà, ở lớp nói ngọng. Vì thế, nếu trong gia đình hoặc ở lớp có người lớn nói ngọng, trẻ dễ nói theo.
Hướng dẫn trẻ cách đặt vị trí đúng của cơ quan phát âm, cách nhận ra âm nào đúng.
Bên cạnh đó, trẻ bị các bệnh ảnh hưởng đến đường phát âm như bệnh mũi xoang, viêm VA... cũng hay nói ngọng. Các bé thường gặp tình trạng có những chữ đáng lẽ ra miệng phải kín nhưng trẻ khó thở nên há mồm, dẫn tới phát âm sai.
Những tổn thương thực thể như dị dạng đường phát âm, ngắn lưỡi, sứt môi hở hàm ếch, tổn thương miệng... cũng là nguyên nhân gây ngọng. Một số trẻ cũng có thể ngọng do bộ phận thính giác. Khi nghe kém, trẻ không đủ vốn từ để học nói đầy đủ, thành ra ngọng (cũng như trẻ không nghe được thì không nói được, thành câm).
Theo một số tài liệu, nguyên nhân là trẻ có vấn đề khiếm khuyết trong quá trình phát triển ngôn ngữ. Nhiều trẻ có thể ngọng tới 7-8 tuổi rồi tự hết nhưng việc nói không rõ này có thể ảnh hưởng nhiều đến việc học hành, giao tiếp, sự tự tin của trẻ.
Tuy nhiên, trên thực tế, trẻ em 2 tuổi ở thời điểm tập nói, nếu nói ngọng là hoàn toàn bình thường nhưng tới 4 tuổi vẫn chưa sửa được thì phải coi là bất thường, cần tìm hiểu nguyên nhân và tìm cách khắc phục.
Tùy từng nguyên nhân mà các bác sĩ sẽ có chỉ định điều trị cho phù hợp. Ngoài ra, trẻ nói ngọng sẽ được các bác sĩ kiểm tra các cấu trúc phát âm và các âm trẻ nói sai để hướng dẫn trẻ cách đặt vị trí đúng của cơ quan phát âm, cách nhận ra âm nào đúng âm nào sai, cách sử dụng đúng các quy luật phát âm để trẻ nói rõ ràng và dễ hiểu.
(Nguồn: https://news.zing.vn/tre-noi-ngong-khi-nao-can-dieu-tri-post632761.html)