"เจริญรัถ
ย่านเครื่องหนังในเงาเมืองใหม่"
"เจริญรัถ
ย่านเครื่องหนังในเงาเมืองใหม่"
About Charoen Rat
🗓️ เผยแพร่ : 1 เมษายน 2568
แก้ไขล่าสุด : 17 เมษายน 2568
เจริญรัถ เป็นย่านที่ตั้งอยู่เขตคลองสาน เป็นย่านการค้าที่มีความเก่าแก่ของฝั่งธนบุรี คำว่า “เจริญรัถ” มาจากคำว่า “เจริญ” กับคำว่า “รัถ” หรือ “รัถยา” ซึ่งอาจตีความหมายถึง "ถนนแห่งความเจริญ" หรือ "เส้นทางที่รุ่งเรือง" จากความหมายดังกล่าวแสดงให้เห็นว่าย่านแห่งนี้มีความเกี่ยวข้องสอดคล้องกับการพัฒนาการเปลี่ยนแปลงบริบทของเมืองที่มีผลต่อการเป็นย่านการค้าที่มีความสำคัญ การพัฒนาทางการคมนาคมที่ส่งผลต่อการวิวัตน์ทางเศรษฐกิจ วัฒนธรรม และภูมิปัญญาที่มีความเป็นเอกลักษณ์หนึ่งเดียวของกรุงเทพมหานคร
ย่านแห่งนี้ถือเป็นย่านที่มีความเก่าแก่เกิดขึ้นราวรัชสมัยรัชกาลที่ 5 แรกเริ่มจากเดิมเป็นเส้นทางรถไฟช่วงสถานีปากคลองสาน - วงเวียนใหญ่ จึงเกิดการค้าขายขึ้นเริ่มมีการนำเข้าอาหารทะเลกระทั่งมีผู้คนเดินทางเข้ามาจับจ่ายเป็นจำนวนมากกล่าวได้ว่าเป็นเมืองท่าของฝั่งธนก็ว่าได้ (อาภรณ์ กุลวัฒโฑ,2568) ในปี พ.ศ.2502 ในสมัยรัฐบาลจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ มีมติคณะรัฐมนตรีให้ยกเลิกการราดยางมะตอยทับรางรถไฟกลายเป็นถนนเจริญรัถที่ปรากฏในปัจจุบัน (โรม บุนนาค,2564) ความรุ่งเรืองจึงเข้ามาสู่พื้นที่และเกิดเป็นย่านการค้าที่เฟื่องฟูมากในยุคนั้น มีผู้คนเข้ามาเปิดกิจการธุรกิจเรียงรายทั้งสองฟากถนน มีหลากหลายธุรกิจเกิดขึ้นจากการเข้ามาของคนหลากหลายเชื้อชาติ โดยเฉพาะช่างฝีมือชาวจีน คนหาบเร่ขายผ้า ขายหนัง เข้ามาตั้งถิ่นฐาน จากที่เป็นย่านการค้าอาหารทะเลขึ้นชื่อของฝั่งธนอยู่แล้ว ย่อมทำให้มีผู้คนเข้ามาเป็นจำนวนมากยิ่งขึ้นธุรกิจต่าง ๆ ในย่านแห่งนี้จึงเติบโตไปพร้อมกับควมเจริญของเมือง
ปัจจุบันย่านเจริญรัถ ยังคงเป็นที่รู้จักว่าเป็นแหล่งรวมเครื่องหนังและอุปกรณ์งานคราฟต์ที่ครบวงจรหรืออาจกล่าวได้ว่าเป็นสวรรค์ของนักสร้างแบรนด์ หากต้องการหาซื้อหนังไม่ว่าจะชนิดหนังแท้ หนังสังเคราะห์ หนังเลียนแบบเจริญรัถล้วนที่มีทั้งสิ้น ไม่เว้นแม้แต่หนัง แพะ นกกระจอกเทศ หรือจระเข้ ทั้งนี้ยังรวมถึงวัสดุอุปกรณ์เครื่องมืออะไหล่ที่มีครบครัน ก่อนที่ย่านเจริญรัถจะมาเป็นย่านที่มีความโดดเด่นและขึ้นชื่อในเรื่องของการเป็นศูนย์กลางการค้าเครื่องหนัง เดิมย่านนี้เริ่มต้นการผลิตเครื่องหนังจากครอบครัวคนจีนในชุมชนสองร้อยห้องเพียง 3-4 เจ้าเท่านั้น แต่คำสั่งซื้อความต้องการของตลาดกลับเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ไม่เพียงออเดอร์ในประเทศ แต่มีคำสั่งซื้อจากต่างประเทศที่สั่งผลิตเข้ามาอยางทะลักทลาย และด้วยพื้นฐานของคนจีนหรือคนไทยเชื้อสายจีนที่มีความขยันอดทนเป็นทุนเดิม จึงมีการเริ่มขยับขยายทั้งธุรกิจจากหน้าร้านที่เป็นบ้านกลายเป็นโรงงาน เกิดช่างฝีมือขึ้นมากมายมีการนำเข้าและผลิตเครื่องไม้เครื่องมือต่าง ๆ แม้แต่อะไหล่อุปกรณ์ก็มีการผลิตขึ้นในย่านแห่งนี้เช่นกัน จึงทำให้อุตสาหกรรมงานคราฟต์ในย่านนี้มีความครบวงจรและเติบโตในย่านอย่างรวดเร็ว
“พื้นที่ที่ยังไม่ถูกเล่าอย่างเต็มปาก”
ผู้ประกอบการโรงเรียนสอนทำกระเป๋า MHA ART & Craft school
ย่านนี้กำลังเปลี่ยนไปอย่างไร?
ย่านแห่งนี้เติบโตมาพร้อมกับการเปลี่ยนแปลงทั้งในเชิงกายภาพ ทุกการเปลี่ยนแปลงของสังคมย่อมส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจของย่านแห่งนี้ กระแสความนิยมของคนที่เปลี่ยนไปหลังจากโควิด-19 เหล่าผู้ผลิตหนังเปลี่ยนตนเองจากผู้ประกอบการหน้าร้านเข้าสู่ตลาดออนไลน์ ผลิตและจำหน่ายผ่านแพลตฟอร์มช่องทางต่าง ๆ ทำให้หน้าร้านผู้ผลิตในรูปแบบโรงงานดั้งเดิมของคนในย่านนี้พบเห็นได้น้อยเต็มทีแต่ก็ยังคงลงเหลือให้เห็นบ้าง หากแต่เกิดการเข้ามาของผู้ประกอบการคนนอกพื้นที่ที่เข้ามาลงทุนธุรกิจย่าน จึงเกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงพื้นที่อย่างชัดเจน (Gentrification) อีกนัยหนึ่งผู้ประกอบการธุรกิจดั้งเดิมเริ่มมีการส่งต่อให้ทายาทคนรุ่นใหม่และเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการดำเนินธุรกิจ เปลี่ยนจากโรงงานเป็นร้านกาแฟ คาเฟ่ ซึ่งพบเห็นได้ทุกมุมเมือง และเป็นส่วนน้อยที่สืบทอดธุรกิจของครอบครัว การเปลี่ยนผ่านนี้จึงถือได้ว่าเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของย่านเจริญรัถที่ส่งผลให้มรดกภูมิปัญญาที่อยู่ในย่านแห่งนี้กำลังจะเลือนหายไปตามกาลเวลา
แต่ยังคงเหลืออีกหนึ่งสถานที่ขึ้นชื่อสวรรค์ของเหล่านักสร้างแบรนด์ หรือผู้ประกอบการ SME ที่เพิ่งเริ่มเข้าวงการซึ่งอยากเรียนรู้กระบวนการวิธีการทำเครื่องหนังต้องมาที่ โรงเรียนสอนทำกระเป๋า MHA ART & CRAFT สอนโดยครูผู้เชี่ยวชาญเรื่องงานหนังจากทายาทโรงงานรับผลิตเครื่องหนัง ผันตัวเป็นโรงเรียนสถานที่ถ่ายทอดองค์ความรู้ให้คนรุ่นใหม่ที่มีความสนใจในงานหนังหรืออยากมีแบรนด์เป็นของตนเองได้ลงมือทำจริง ได้ออกแบบสร้างเป็น แบนรด์สินค้าของตนเองโดยมีผู้เชี่ยวชาญที่เคยเป็นผู้ประกอบการให้คำแนะนำ
อุตสาหกรรมสร้างสรรค์ในพื้นที่
ข้อมูล ณ วันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2568 ชี้ให้เห็นถึงการกระจุกตัวของธุรกิจงานคราฟต์จำนวนมากกว่า 125 ร้าน ภายในพื้นที่ย่านเจริญรัถ โดยมีลักษณะคลัสเตอร์หนาแน่นตลอดแนวถนนเจริญรัถและซอยย่อยโดยรอบ รูปแบบการรวมตัวกันเชิงพื้นที่ในลักษณะนี้ สะท้อนให้เห็นถึงโครงสร้างเศรษฐกิจฐานรากที่ยังคงมีชีวิตและพลังในการขับเคลื่อนย่าน ทั้งในมิติของการผลิต การค้าปลีก และความสัมพันธ์ทางสังคมที่ดำเนินไปในชีวิตประจำวัน ธุรกิจงานคราฟต์ในย่านนี้ส่วนใหญ่มีลักษณะเป็นกิจการขนาดเล็กที่ขับเคลื่อนโดยช่างฝีมือรุ่นเก่าและรุ่นใหม่ ซึ่งไม่เพียงแต่ทำหน้าที่ในฐานะผู้ผลิต หากแต่ยังทำหน้าที่รักษา ถ่ายทอดและต่อยอดองค์ความรู้เชิงช่างที่มีรากฐานจากภูมิปัญญาท้องถิ่น พื้นที่ย่านจึงมิได้เป็นเพียงแหล่งเศรษฐกิจ แต่ยังเป็นพื้นที่มีศักยภาพในการส่งเสริมการเรียนรู้ การแลกเปลี่ยน และการสร้างสรรค์ ผ่านการดำเนินชีวิตของผู้คน
ลักษณะการกระจุกตัวทางกายภาพของกิจกรรมสร้างสรรค์ในระดับพื้นที่นี้สอดคล้องกับแนวคิดของเมืองสร้างสรรค์ (Creative City) และชี้ให้เห็นว่าย่านเจริญรัถอยู่ในกลุ่มรากฐานทางวัฒนธรรมสร้างสรรค์ (Creative Originals) งานฝีมือและหัตถกรรม ประเภทงานคราฟต์ (Crafts) เเละกลุ่มสินค้าสร้างสรรค์ (Creative Goods/Product) ประเภทงานแฟชัน ซึ่งเป็นงานสร้างสรรค์ อาทิ กระเป๋า เข็มขัด รองเท้า ย่านเจริญรัถจึงเป็นตั้งเเต่ต้นนำ้ถึงปลายนำ้ของการผลิตเครื่องหนังและงานหนังอย่างครบวงจร แสดงให้เห็นว่าเจริญรัถใช้ทุนทางวัฒนธรรมทำหน้าที่เป็นกลไกในการพัฒนาเศรษฐกิจในท้องถิ่น
Mr.Krittanai Dansakchai
ผู้เขียน