Pura Penataran Agung
Pura adalah tempat suci sebagai setana Ida Sang Hyang Widhi dengan segala manifestasi Beliau yang memenuhi alam semesta. Pura Panataran adalah Pura yang mula-mula ada. Dalam Pustaka Śiwāgama ada disebutkan sebagai berikut :
Diceritakan Sang Hyang Mahadewa/Sang Hyang Siwa, yang mula-mula mengetahui tentang keadaan tanah, yang suci dan tidak suci, segala yang didapatkan dari dalam tanah, yaitu : permata, emas, perak, kuningan, perunggu, tembaga yang dipakai perhiasan oleh semua orang, Sang Hyang Mahadewa/Sang Hyang Siwa sebagai guru, maka semua orang tahu tentang hal itu, itu sebabnya Beliau diberi gelar Sang Hyang Panataran oleh semua orang, karenanya Beliau dibuatkan Parhyangan oleh Bhagawan Wiswakarma, yang diberi nama Pura Panataran, dari dahulu sampai sekarang. Jadi Pura Panataran Agung yaitu sebagai tempat memuja Ida Sang Hyang Widhi, dalam hal ini tiada lain Sang Hyang Śiwa Mahādewa. Demikian juga Sang Mahārēși Markandheya adalah penganut paham Śiwa. Dari Pura inilah Sang Mahārēşi Markandheya melaksanakan pemujaan kepada Sang Hyang Śiwa memohon anugerah keselamatan dan kesejahteraan. Sebab Sang Hyang Śiwa Maha Kuasa, Maha Mulia, Maha Kasih.
Dengan demikianlah Śiwa Lingga adalah sebagai wujud dari Sang Hyang Śiwa. Kalau kita sudah melihat ada Lingga, maka pikiran kita sudah meyakini tentang Ida Sang Hyang Siwa. Beliau Sang Hyang Siwa sesungguhnya tanpa wujud, tanpa warna, artinya Dia tidak memiliki wujudnya sendiri, bahkan semua wujud adalah wujudnya. Beliau meresap dan berada di seluruh alam semesta, nyata atau tidak nyata.
Piodalan di Pura Penataran Agung Jukutpaku, diadakan setiap enam bulan sekali, pada hari Anggarakasih Mědangsya. Mengenai piodalan dilaksanakan menurut tingkatan dari tingkat kecil, menengah dan utama, yaitu Piodalan Agěng/nadi, Piodalan Papudakan/menengah, Piodalan Sěpen/yang kecil.
Pura Panataran Agung Jukutpaku yaitu Pura umum sebagai sungsungan umat sedharma yang sudah ada sejak abad ke 8, yang didirikan untuk pemujaan oleh Beliau Mahārşi Markandheya, pada waktu Beliau melakukan perjalan Tirthayatra atau Dharmayatra di Pulau Bali, menyebarkan ajaran Śiwa. Yang dipuja di Pura Panataran Agung Jukutpaku tiada lain adalah Ida Sang Hyang Siwa Mahadewa/Tuhan Yang Maha Esa.
Pelinggih-pelinggih di Pura Penataran Agung
1. Padmasana : tempat untuk memuja sang hyang widhi
2. Gedong Ratu Panataran : tempat memuja Ida Sang Hyang Siwa Mahadewa
3. Menjangan Sluwang : tempat memuja Sang Hyang Wisnu, Sang Hyang Panca Resi
4. Pangrurah Agung : tempat memuja Sang Hyang Sedahan Pangrurah Agung
5. Pingkuban : Linggih paruman Ida Bhatara ngaksi piodalan
6. Gedong Ida Bhatara Ratu Gede
7. Pasimpangan Sagara : Tempat memuja Ida Sang Hyang Sagara
8. Bale Paselang : Tempat Memuja Sang Hyang Smara Ratih
9. Lumbung : Tempat memuja Ida Bhatari Sri, Sang Hyang Manik galih
10. Gedong Sari/Meru : Tempat memuja Sang Hyang Akasa Prathiwi, Sang Hyang Purusa Pradhana
11. Linmas Catu : Tempat memuja Bhatara Sri Sadhana, Sang Hyang Anarawang
12. Gedong Lingga : Tempat memuja Sang Hyang Lingga, Sang Hyang Purusa Pradhana, Sang Hyang Siwa
13. Papelik, Pangaruman : Tempat Pemujaan Dewa Bhatara Pacang Nanggap Weda Mantra
14. Piyasan : Tempat Ngerias Tapakan Ida Bhatara, Sang Hyang Taya
15. Bale Pawedan : Tempat memuja Sang Hyang Dhrwa Resi
16. Bale Pesanekan : Tempat Istirahat Saat piodaln
17. Bale Kulkul : Tempat Sang Hyang Iswara
18. Kori Agung : Tempat Sang Hyang Mahakala
19. Candi Bentar : Tempat Sang Sunyakala
20. Apit Lawang : Tempat Sang Bhuta Diyu, Sang Mahakala
21. Apit Lawang Kiwa : Tempat Sang Bhuta Garwa, Sang Adikala
22. Panggungan : Tempat Sang Hyang Prathiwi, Sang Hyang Baruna
23. Prantenan : Tempat Sang Hyang Brahma
24. Wantilan : Tempat sang Hyang Prabhawati
25. Pura Melanting : Tempat memuja Dewi Melanting, Sang Hyang Pangrurah Sedana Panyarikan
26. Bale Kulkul : Tempat Sang Hyang Iswara