Buxoro tarixiy obidalari

Buxoro xaqida qisqacha malumot

Buxoro — O‘zbekistonning eng qadimiy shaharlaridan biri bo‘lib, 2500 yillik tarixga ega. U Buyuk Ipak yo‘lining muhim savdo va madaniy markazi bo‘lib, islom madaniyati va fanining rivojlanishida katta rol o‘ynagan. Buxoro qadimda Somoniylar davrida poytaxt bo‘lgan va ulug‘ olimlar, jumladan, Abu Ali ibn Sino va Imom Buxoriy kabi mashhur shaxslar bilan bog‘liq. Shahar o‘zining tarixiy obidalari, jumladan, Minorai Kalon, Ismoil Somoniy maqbarasi, va Labihovuz kabi inshootlari bilan dunyoga mashhur. 1993 yilda Buxoroning tarixiy markazi YuNESKOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan.

CHOR MINOR

Buxoroda joylashgan qadimiy va noyob arxitekturaviy yodgorliklardan biri bo‘lib, 1807-yilda qurilgan. Bu inshoot to‘rt minorali masjid sifatida tanilgan, lekin uning nomi "Chor Minor" (to‘rt minor) deb ataladi. Qurilishi Buxoro amiri Shaxmurad tomonidan amalga oshirilgan. Chor Minorning asosiy xususiyati uning to‘rtta minora bilan bezatilganligi bo‘lib, ular shaharning turli-burchaklarida joylashgan. Minoralar an’anaviy islom me’morchiligida uchraydigan tor minora shaklida bo‘lib, har biri o‘ziga xos bezaklar bilan ajralib turadi. Har bir minora o‘ziga xos naqshlar va ranglar bilan bezatilgan, ular esa Hindiston va Markaziy Osiyo arxitekturasi ta’sirini ko‘rsatadi. Chor Minorning o‘zi oddiy masjiddan ko‘ra, bir xil arxitekturaviy g‘oyalar va estetikani taqdim etuvchi yodgorlik sifatida qimmatlidir. Bugungi kunda bu yodgorlik turizm nuqtai nazaridan juda mashhur bo‘lib, Buxoroning tarixiy merosi va me’morchiligini o‘rganish uchun ziyorat qilinadi.

BOLO XOVUZ MASJIDI

Buxorodagi eng qadimiy va eng diqqatga sazovor masjidlardan biridir. Masjid XVI asrda, aniqrog‘i, 1712-1713 yillarda, Buxoro amiri Muhammad Rahimxon tomonidan qurilgan. Bolo Xovuz masjidi, ayniqsa, o‘zining o‘zgacha arxitekturasi va go‘zal ustunlari bilan mashhur.Masjidning eng ajralib turadigan xususiyati uning o‘nta ustunli katta ayvoni bo‘lib, ustunlar o‘zining noan’anaviy shakli va nafis naqshlari bilan bezatilgan. Ustunlarning bezaklari va o‘ymakorlik ishlari islom san’ati va me’morchiligining eng yaxshi namunalaridan biri sifatida tanilgan.Masjidning oldida katta hovuz (xovuz) joylashgan, bu uning nomining ma’nosini — "Bolo" (bolalar) va "Xovuz" (hovuz) tashkil etadi. Hovuz Buxoroning issiq iqlimida, odamlar uchun salqinlik manbai bo‘lib xizmat qiladi.Bolo Xovuz masjidi nafaqat diniy muassasa, balki Buxoro shahrining tarixiy merosini saqlovchi inshootlardan biri sifatida ham muhim ahamiyatga ega. Bu masjid Buxoroning arxitekturaviy merosi va madaniy salohiyatini o‘rganishda muhim nuqta hisoblanadi.

ISMOIL SOMONIY MAQBARASI

Buxorodagi eng qadimiy va tarixiy jihatdan muhim yodgorliklardan biri bo‘lib, IX asrda qurilgan. Maqbara Somoniylar davlatining asoschisi Ismoil Somoniy (849–907 yillarda hukmronlik qilgan) xotirasiga bag‘ishlangan. Bu inshoot Buxoro shahrining markazida joylashgan va islom arxitekturasining eng yaxshi namunalaridan biri sifatida tanilgan. Ismoil Somoniy maqbarasi o‘zining noan’anaviy arxitekturasi, mukammal geometrik naqshlari va nafis o‘ymakorligi bilan ajralib turadi. Qurilishda ishlatilgan materiallar, ayniqsa, g‘ishtlar, o‘sha davrning o‘ziga xos qurilish texnologiyasini namoyon etadi. Maqbaraning tashqi ko‘rinishi juda soddaligi bilan ajralib turadi, ammo uning ichki qismlari juda murakkab va o‘ziga xos bezaklar bilan ta'minlangan. Ismoil Somoniy maqbarasi nafaqat arxitektura nuqtai nazaridan, balki islom madaniyati va tarixini o‘rganish uchun ham muhim manba hisoblanadi. Bu yodgorlik, shuningdek, Markaziy Osiyoda islom madaniyatining o‘sishi va rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan Somoniylar saltanatining obodlik va kuch-qudratini ifodalaydi. Maqbara 1993 yilda Buxoro shahrining tarixiy markazi bilan birga UNESCOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan.

Ulug‘bek madrasasi

Buxoroda joylashgan va Markaziy Osiyoning eng mashhur madrasalaridan biri bo‘lib, XV asrda Ulug‘bek tomonidan qurilgan. Ulug‘bek, Temuriylar sulolasining mashhur hukmdori va astronomiysi bo‘lib, madrasani 1417-1420 yillarda qurdirgan. Madrasaning asosiy maqsadi ilmiy tadqiqotlar va ta'limni rivojlantirish edi, chunki Ulug‘bek o‘z davrida ilm-fan va san'atga katta e'tibor bergan. Ulug‘bek madrasasining me’moriy uslubi islom arxitekturasining yuksak namunasi bo‘lib, uning kattaligi va bezaklari alohida diqqatga sazovor. Madrasaning baland gumbazi, katta darvozasi va mukammal naqshlar bilan bezatilgan devorlari Markaziy Osiyo arxitekturasi an'analari bilan uyg‘unlashgan. Ushbu madrasada o‘z davrining eng yirik ilmiy va diniy mutafakkirlarining ta'lim olishi mumkin edi. Madrasaning ichki qismida talabalarga ilmiy kurslar, jumladan, astronomiya, matematika, tibbiyot va boshqa fanlar bo‘yicha saboqlar berilgan. Ulug‘bekning o‘zi ham madrasada o‘qituvchi va ilmiy faoliyat ko‘rsatgan, u o‘zining mashhur observatoriyasi bilan ham tanilgan.

CHASHMAI AYYUB MAQBARASI

Buxorodagi muhim tarixiy yodgorliklardan biri bo‘lib, Payg‘ambar Ayyub (a.s.) ning qudug‘i mavjudligi bilan mashhur. Bu maqbara Buxoroning shimoliy-qaravotida joylashgan va afsonaga ko‘ra, Ayyub (a.s.) ning ziyoratgohidir. Ayyub (a.s.) ning qudug‘i bu yerda joylashgan bo‘lib, uning suvi muqaddas deb hisoblanadi. Bu sababli, maqbara islom va ziyorat joyi sifatida muhim ahamiyatga ega. Maqbara o‘zining me’moriy naqshlari va estetikasi bilan ajralib turadi. Binoning ichki va tashqi qismlarida islom san’ati va arxitekturasining eng yaxshi namunalari ko‘rsatilgan. Chashmai Ayyub maqbarasi ko‘plab ziyoratchilarni o‘ziga jalb etadi, chunki u nafaqat diniy, balki tarixiy ahamiyatga ham ega. Quduqning suvi bu yerga kelgan odamlar uchun sog‘lomlik va baraka olib kelishi ishoniladi, shuning uchun u ko‘plab ziyorat qiluvchilar tomonidan bamisoli mo‘jiza sifatida qadrlanadi. Maqbara o‘zi Buxoroning diniy merosini o‘rganishda muhim ahamiyatga ega.

ABULAZIZXON MADRASASI

Buxoroda joylashgan va 1652-yilda Abdulazizxon tomonidan qurilgan madrasadir. Bu inshoot Buxoro amirlarining madaniy va ilmiy rivojlanishga bo‘lgan katta qiziqishining namunalaridan biridir. Abdulazizxon madrasasi shaharda joylashgan eng yirik madrasalardan biri bo‘lib, o‘zining ko‘rkli va naqshli fasadlari bilan ajralib turadi. Madrasaning tashqi ko‘rinishi juda betakror bo‘lib, uning asosiy qismi yuqori va keng gumbazga ega. Ustunlar, tosh o‘ymakorligi, va devorlardagi naqshlar madrasaga go‘zallik va noziklik beradi. Shuningdek, madrasaning ichki devorlarida mukammal geometrik naqshlar va islom san'ati namunalari mavjud. Abdulazizxon madrasasi nafaqat ta'lim muassasasi bo‘lgan, balki o‘sha davrdagi ilm-fan, din va madaniyat markazi sifatida ham xizmat qilgan. Bu yerda ko‘plab olimlar, shoirlar, va ilmiy mutafakkirlar ta'lim olgan.Bugungi kunda Abdulazizxon madrasasi Buxoro shahrining tarixiy yodgorliklaridan biri sifatida turistlar tomonidan ko‘plab ziyorat qilinadi. Shuningdek, madrasaning me’morchiligi va bezaklari islom arxitekturasi va san'atining ajoyib namunasidir.

MAGOKI ATTORI MASJIDI

Buxorodagi eng qadimiy masjidlardan biri bo‘lib, uning tarixi VI asrga borib taqaladi. Masjid Buxoro shahrining markazida joylashgan va islomning dastlabki davrlaridan qolgan arxitektura yodgorliklaridan biri sifatida muhim ahamiyatga ega. "Mag‘oki Attor" nomi arabcha "Mag‘ok" (yer osti) va "Attor" (dorivor o‘simliklar savdosi bilan shug‘ullanuvchi do‘kon) so‘zlaridan olingan, chunki masjid qurilgan joy avvalgi dorivor o‘simliklar savdosi bozorining joyi bo‘lgan. Masjidning qurilishi va arxitekturasi juda o‘ziga xosdir. Xususan, uning kupol shaklidagi inshooti va devorlaridagi mukammal naqshlar, shuningdek, to‘rtburchak shaklidagi poydevoriga asoslangan dizayn, o‘z vaqtida juda rivojlangan me’morchilikni ko‘rsatadi. Masjidning ichki qismlarida islom san'ati va me’morchiligining eng yuqori darajasidagi o‘ymakorlik ishlari amalga oshirilgan. Mag‘oki Attor masjidi, shuningdek, o‘zining arxitekturaviy va madaniy ahamiyati bilan Buxorodagi eng muhim ziyorat joylaridan biridir. Bu masjid islomdan oldingi zardo‘shlik davridan qolgan yodgorliklar bilan ham bog‘liq bo‘lib, ko‘plab qadimgi yozuvlar va yodgorliklar topilgan joy sifatida ham tanilgan. Bu masjid shuningdek, Buxoro shahrining din va madaniyat tarixini o‘rganishda muhim manba hisoblanadi.

LABIHOVUZ MAJMUASI

Buxorodagi eng mashhur va go‘zal tarixiy majmualardan biridir. Bu majmua XVI asrda, ya’ni Shayboniylar davrida qurilgan va Buxoro shahrining markaziy qismida joylashgan. Majmua nomi "Labihovuz" (hovuzning oldi) deb ataladi, chunki uning markazida katta hovuz (xovuz) joylashgan bo‘lib, u bu majmuaga nom berilgan. Labihovuz majmuasi bir nechta muhim tarixiy yodgorliklardan tashkil topgan bo‘lib, bu yerda masjid, madrasa, xonaqoh va karvonsaroy mavjud. Hovuzning atrofi esa o‘zining go‘zal va soddaligi bilan ajralib turadi, u Buxoro shahrining issiq iqlimida salqinlik manbai sifatida xizmat qilgan. Hovuzning atrofida joylashgan binolar va ulardagi noan’anaviy naqshlar majmuani yanada o‘ziga xos qiladi. Majmuaning tarkibiga kiruvchi Kokaldosh madrasasi va Nodir Devonbegi madrasa va karvonsaroyi alohida e’tiborga loyiqdir. Kokaldosh madrasasi Buxoro shahrining eng yirik madrasalaridan biri bo‘lib, ulkan ayvonlari va yuqori gumbazlari bilan mashhur. Nodir Devonbegi madrasa esa madrasadan tashqari, karvonsaroy sifatida ham ishlagan va uning arxitekturasi juda nafis bezatilgan.

NODIR DEVONBEGI MADRASASI VA KARVONSAROYI

Buxoro shahrining eng go‘zal va tarixiy ahamiyatga ega yodgorliklaridan biri bo‘lib, XVI asrda qurilgan. Bu majmua Nodir Devonbegi, Buxoro amiri va hukmdori, tomonidan qurdirilgan va o‘zining me’moriy va san’ati jihatdan yuqori darajasi bilan ajralib turadi. Madrasaning va karvonsaroyning qurilishi Buxoro shahrining madaniy va iqtisodiy rivojlanishining muhim ko‘rsatkichlaridan biridir.

Majmuaning tarkibi ikki asosiy qismdan iborat:

Nodir Devonbegi madrasasi — Bu madrasa Buxorodagi eng go‘zal va bezakli madrasalardan biridir. Madrasaning tashqi fasadlari juda aniq va mukammal ishlangan bo‘lib, uning har bir gumbazi va ustuni noan’anaviy naqshlar bilan bezatilgan. Madrasaning ichki qismlarida ham juda mukammal san’at asarlari va islom arxitekturasi namunalari mavjud.
Karvonsaroy — Karvonsaroy, ya’ni savdo karvoni uchun mo‘ljallangan mehmonxona, u zamonining savdo-sotiq va madaniyat markazi sifatida ishlagan. Karvonsaroy ko‘plab savdogarlar va sayohatchilarni qabul qilgan va ularga turar joy, oziq-ovqat va boshqa ehtiyojlar bilan ta’minlagan.

Nodir Devonbegi madrasasi va karvonsaroyi o‘zining tarixi, go‘zal me’morchiligi, va o‘ymakorlik ishlari bilan Buxoro shahrining muhim yodgorliklaridan biridir. U hozirda Buxoro shahriga kelgan sayyohlar va ziyoratchilar uchun mashhur joylardan biri bo‘lib, nafaqat diniy, balki madaniy va arxitektura merosini o‘rganish uchun ham katta ahamiyatga ega.

BAHOUDDIN NAQSHBAND MAJMUASI

Buxorodagi muhim ziyoratgoh va diniy yodgorliklardan biri bo‘lib, Naqshbandiya tariqatining asoschisi Bahouddin Naqshband (1318–1389) ning maqbarasiga bag‘ishlangan. U, shuningdek, o‘zining shogirdlari va izdoshlariga yuqori ahloqiy va diniy qadriyatlarni o‘rgatgan ulkan shayx va mutafakkir bo‘lgan.

Majmua Buxoro shahridan tashqarida, Karmana tumanida joylashgan bo‘lib, u Bahouddin Naqshbandning maqbarasi va boshqa diniy inshootlardan tashkil topgan. Bahouddin Naqshbandning maqbarasi, boshqa yodgorliklar singari, o‘zining mukammal me’morchiligi va bezaklari bilan ajralib turadi. Majmua ichida maqbara, xonaqoh, madrasalar va ziyoratgohlar mavjud.

Bahouddin Naqshband maqbarasi o‘zining soddaligi va nafisligi bilan ajralib turadi. Buxoroning diniy va madaniy tarixini o‘rganish uchun bu majmua juda muhim manba hisoblanadi. Naqshbandiya tariqatining tarixi, uning ahamiyati va tasavvufning rivojlanishiga hissa qo‘shganligi bu yerda mavjud barcha me’moriy yodgorliklarda aks etgan.

Majmua ziyoratchilar uchun muqaddas joy sifatida xizmat qiladi va nafaqat diniy, balki nafsni poklash va ruhiy o‘sishga intilgan insonlar uchun ham muhim ahamiyatga ega. Bahouddin Naqshbandning o‘rgatgan ma'naviy qadriyatlari va tariqati bugungi kunda ham ko‘plab odamlar uchun ilhom manbaidir.

Page updated

Google Sites

Report abuse