Trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ, dữ liệu trở thành một trong những tài sản quan trọng nhất đối với cá nhân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, cùng với sự tiện lợi của môi trường số là sự gia tăng của các mối đe dọa an ninh mạng, trong đó ransomware được xem là một trong những loại mã độc nguy hiểm nhất hiện nay. Nhiều người dùng chỉ nhận ra vấn đề khi máy tính đã bị khóa, dữ liệu bị mã hóa hoặc xuất hiện yêu cầu trả tiền chuộc.

Vậy Ransomware là gì? Đây là một dạng phần mềm độc hại được thiết kế nhằm xâm nhập vào thiết bị, mã hóa dữ liệu hoặc khóa quyền truy cập của người dùng, sau đó yêu cầu nạn nhân trả tiền để khôi phục lại quyền kiểm soát. Không chỉ gây mất dữ liệu cá nhân, ransomware còn có thể khiến doanh nghiệp tê liệt hoạt động trong thời gian dài và gây thiệt hại tài chính nghiêm trọng.

Hiểu rõ cách ransomware hoạt động, dấu hiệu nhận biết máy tính bị nhiễm cũng như phương pháp phòng tránh sẽ giúp người dùng chủ động bảo vệ thông tin quan trọng trước các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi.

Ransomware là gì và cách thức hoạt động như thế nào?

Ransomware là gì? Ransomware là một loại mã độc thuộc nhóm malware (malicious software), có khả năng xâm nhập vào máy tính, máy chủ hoặc hệ thống mạng để kiểm soát dữ liệu của nạn nhân. Sau khi xâm nhập thành công, ransomware thường mã hóa các tệp tin quan trọng như tài liệu, hình ảnh, video, cơ sở dữ liệu hoặc các tập tin phục vụ công việc.

Điểm đặc biệt của ransomware là kẻ tấn công sử dụng dữ liệu bị khóa như một công cụ để gây áp lực. Người dùng thường nhận được một thông báo yêu cầu thanh toán tiền chuộc, phổ biến dưới dạng tiền điện tử như Bitcoin, để nhận khóa giải mã dữ liệu.

Quá trình tấn công ransomware thường diễn ra theo các bước:

• Xâm nhập thiết bị: Ransomware có thể lây nhiễm thông qua email giả mạo, tệp đính kèm độc hại, phần mềm không rõ nguồn gốc, quảng cáo độc hại hoặc lỗ hổng bảo mật trong hệ thống.

• Kích hoạt mã độc: Sau khi được cài đặt, ransomware bắt đầu tìm kiếm các dữ liệu có giá trị trên thiết bị.

• Mã hóa dữ liệu: Các tập tin bị thay đổi cấu trúc khiến người dùng không thể mở hoặc sử dụng bình thường.

• Đưa ra yêu cầu tiền chuộc: Kẻ tấn công gửi thông báo yêu cầu thanh toán để cung cấp công cụ hoặc khóa giải mã.

Một số biến thể ransomware hiện đại còn nguy hiểm hơn khi không chỉ mã hóa dữ liệu mà còn đánh cắp thông tin trước khi khóa hệ thống. Kẻ tấn công có thể đe dọa công khai dữ liệu nếu nạn nhân không trả tiền, tạo ra hình thức tống tiền kép.

Những dấu hiệu nhận biết máy tính bị nhiễm ransomware

Việc phát hiện ransomware sớm có thể giúp giảm thiểu thiệt hại và ngăn chặn mã độc tiếp tục lan rộng. Dưới đây là những dấu hiệu phổ biến cho thấy máy tính có thể đang bị tấn công.

1. Không thể mở các tệp tin quen thuộc

Một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất là các file tài liệu, hình ảnh hoặc video đột nhiên không thể truy cập. Khi mở file, người dùng có thể nhận được thông báo lỗi hoặc thấy tên file bị thay đổi với phần mở rộng lạ.

Ví dụ, một tập tin bình thường có thể bị đổi thành dạng như “document.locked” hoặc một đuôi file đặc biệt do từng loại ransomware tạo ra.

2. Xuất hiện thông báo yêu cầu tiền chuộc

Nếu màn hình máy tính hiển thị thông báo yêu cầu thanh toán để lấy lại dữ liệu, khả năng cao thiết bị đã bị nhiễm ransomware. Nội dung thường chứa hướng dẫn liên hệ với hacker, số tiền cần trả và thời hạn thanh toán.

3. Máy tính hoạt động bất thường

Ransomware có thể khiến thiết bị chạy chậm, sử dụng nhiều tài nguyên CPU, ổ cứng hoạt động liên tục hoặc xuất hiện các tiến trình lạ trong hệ thống.

4. Các chương trình bảo mật bị vô hiệu hóa

Một số ransomware có khả năng tắt phần mềm diệt virus, chặn công cụ bảo mật hoặc thay đổi cài đặt hệ thống để tránh bị phát hiện.

5. Xuất hiện file lạ trong thư mục

Sau khi mã hóa dữ liệu, ransomware thường tạo ra các file hướng dẫn thanh toán hoặc ghi chú giải mã trong nhiều thư mục trên máy tính.

Nguyên nhân khiến máy tính dễ bị nhiễm ransomware

Ransomware không tự nhiên xuất hiện mà thường cần một con đường để xâm nhập vào thiết bị. Một số nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Người dùng mở email giả mạo chứa liên kết hoặc tệp đính kèm độc hại.

• Tải phần mềm crack, phần mềm miễn phí từ nguồn không đáng tin cậy.

• Không cập nhật hệ điều hành và phần mềm thường xuyên.

• Sử dụng mật khẩu yếu hoặc dùng chung mật khẩu trên nhiều tài khoản.

• Kết nối với mạng không an toàn.

• Thiếu các biện pháp sao lưu dữ liệu quan trọng.

Đối với doanh nghiệp, ransomware còn có thể xâm nhập thông qua hệ thống máy chủ, tài khoản nhân viên bị đánh cắp hoặc các lỗ hổng trong hệ thống quản trị.

Cách phòng tránh và xử lý khi bị ransomware tấn công

Phòng chống ransomware hiệu quả cần kết hợp giữa công nghệ bảo mật và thói quen sử dụng thiết bị an toàn.

Trước hết, người dùng nên thường xuyên sao lưu dữ liệu quan trọng sang thiết bị lưu trữ ngoài hoặc hệ thống lưu trữ đám mây. Bản sao lưu cần được tách biệt khỏi hệ thống chính để tránh bị ransomware mã hóa cùng lúc.

Ngoài ra, hãy:

• Cập nhật hệ điều hành, trình duyệt và phần mềm thường xuyên.

• Sử dụng phần mềm diệt virus uy tín có khả năng phát hiện ransomware.

• Không mở email, đường link hoặc file đính kèm đáng ngờ.

• Không cài đặt phần mềm từ các nguồn không rõ ràng.

• Sử dụng mật khẩu mạnh và bật xác thực hai lớp khi có thể.

Nếu phát hiện máy tính bị nhiễm ransomware, người dùng nên nhanh chóng ngắt kết nối mạng để hạn chế mã độc lây lan sang thiết bị khác. Không nên vội vàng trả tiền chuộc vì không có gì đảm bảo hacker sẽ cung cấp khóa giải mã sau khi nhận tiền. Thay vào đó, cần xác định loại ransomware, kiểm tra khả năng khôi phục dữ liệu từ bản sao lưu hoặc nhờ chuyên gia an ninh mạng hỗ trợ.

Ransomware là một trong những mối đe dọa nghiêm trọng nhất trong lĩnh vực an toàn thông tin hiện nay. Việc hiểu rõ Ransomware là gì, cách thức hoạt động và các dấu hiệu nhận biết sớm sẽ giúp người dùng giảm nguy cơ trở thành nạn nhân của các cuộc tấn công mã độc.

Bảo vệ dữ liệu không chỉ phụ thuộc vào công cụ bảo mật mà còn đến từ thói quen sử dụng công nghệ an toàn. Sao lưu dữ liệu thường xuyên, cập nhật phần mềm và cảnh giác trước những nguồn truy cập không đáng tin cậy là những bước quan trọng giúp hạn chế thiệt hại do ransomware gây ra. Trong bối cảnh các cuộc tấn công mạng ngày càng tinh vi, chủ động phòng ngừa luôn là giải pháp hiệu quả nhất để bảo vệ thông tin cá nhân và tài sản số.

Nguồn bài viết: Ransomware là gì