ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯ (ಭಾಸ್ಕರ II) ಕ್ರಿ.ಶ. 1114 ರಿಂದ 1185ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ದ ಭಾರತದ ಮಹಾನ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ತಂದೆ ಮಹೇಶ್ವರರು ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾಗಿದ್ದು, ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಗಣಿತದ ಆಳವಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿದರು. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಅವರು ಅಪಾರ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ಗಣಿತದ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಿ, ಸಂಕೀರ್ಣ ಗಣಿತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು.
ನಂತರ ಅವರು ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ (ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರ) ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅನೇಕ ಹೊಸ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಜ್ಞಾನ ಹಂಚಿದರು. ಉಜ್ಜಯಿನಿಯು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.
ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು ಲೀಲಾವತಿ, ಬೀಜಗಣಿತ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿರೋಮಣಿ. ಲೀಲಾವತಿ ಅಂಕಗಣಿತ ಮತ್ತು ಜ್ಯಾಮಿತಿಯ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. ಬೀಜಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಲ್ಜೆಬ್ರಾ ಸಮೀಕರಣಗಳು, ಅವುಗಳ ಪರಿಹಾರ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಚರರಾಶಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿರೋಮಣಿ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕೃತಿ ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಅವರು ಗಣಿತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯ ಮತ್ತು ಋಣ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರು. ಚತುರ್ಭುಜ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಪರಿಹಾರ, ಅನಂತದ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಸಮೀಪವಾದ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ (derivative) ಹಾಗೂ ಸಮಾಕಲನ (integration) ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಮೂಲವಾದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರನ್ನು “ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲಸ್ನ ಪೂರ್ವಗಾಮಿ” ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಗ್ರಹಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಗಣಿತದ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಿ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. ಭೂಮಿ ತನ್ನ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಸಮೀಪವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅವರು ನೀಡಿದರು. ಗ್ರಹಗಳ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.
ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯರು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಭಾರತದ ಗಣಿತದ ಶಿಖರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಮಹಾನ್ ಜ್ಯೋತಿಯಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಲೋಕವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಿವೆ.
AI Generated IMAGE of Bhaskaracharya II