Perkara Babad

Dina Kamus Basa Sunda disebutkeun yén babad téh nyaéta carita kajadian jaman baheula (Danadibrata, 2009:44); dongéng anu ngandung unsur-unsur sajarah (KUBS, 1993:30). Dongéng sarupa kitu ku Rusyana (1992:19-20) digolongkeun kana don- géng anu nyaritakeun kahirupan jalma di masarakatna jeung dina sajarahna. Upamana waé dongéng pararaja, paraputri, paranabi, parawali, jeung sajabana. Contona dongéng "Prabu Siliwangi", "Kéan Santang", jeung "Séh Abdulmuhyi".

Naon sababna babad diasupkeun kana dongéng? Dina babad kapanggih ayana bagian anu pamohalan, upamana dina jalan caritana, palakuna, atawa waktu kajadianana, saperti nu kapanggih dina dongéng. Ari dongéng teh kaasup kana golongan carita, umumna carita anu parondok. Nurut keun susunan basana, dongéng babad kaasup kana wangun lancaran (prosa). Kajadian anu kacatur dina babad, lamun diukur ku akal mah, aya nu bisa katarima ku akal jeung aya deui anu dianggap pamohalan. Dina dongéng mah loba kacaritakeun anu pamohalan téh. Anu ngalalakonna ogé sok ngabogaan sipat anu teu lumrah, upamana weduk bisa nerus bumi, jeung bisa ngaleungit. Dongéng nyebar ku jalan dicaritakeun ku lisan, tatalépa ti hiji jalma ka anu lianna, saperti ti indung bapa ka nu jadi anak. Dongéng réa nu geus kahot umurna, teu kapaluruh iraha jeung saha nu ngarangna. Anu matak dongéng, kaasup babad, diasupkeun kana golongan carita balaréa.

Carita babad téh ditulisna aya nu dina wangun wawacan, aya ogé anu dina wangun prosa. Nuliskeunana bisana maké aksara Sunda Kuno, Arab (Pégon) jeung Sunda-Jawa (Cacarakan). Tapi aya ogé nu ditulis maké aksara Latén. Judul-judul carita babad nu geus kasohor di antarana: Babad Cikundul, Babad Bogor, Babad Galuh, Babad Sukapura, Babad Sumedang. Babad Panjalu, Babad Cirebon, Babad Godog, Babad Banten, jsté.

Struktur Babad

TEMA teh nyaeta inti pikiran atawa puseur implengan panganrang atawa inti pikiran nu aya dina prosa fiksi. Pikeun nang- tukeun hiji téma, urang kudu maca éta carita sagemblengna. Téma nyoko kana carita kasus per kasus.

AMANAT téh nyaéta pesen anu hayang ditepikeun ku pangarang ka nu maca. Amanat téh aya anu nyamuni di satukangeun alur carita, aya anu dibéjakeun langsung. Pikeun nganyahokeun amanat hiji carita, urang kudu maca éta carita nepi ka réngsé.

PALAKU atawa tokoh carita nyaéta ngaran-ngaran, boh jalma boh sasatoan, anu ngalakon dina carita. Loba saeutikna palaku dina carita, gumantung kana kabutuh caritana baé. Palaku salilana aya dina carita-carita anu ngalalakon. Dumasar kana kalungguhanana atawa pentingna peran masing-masing dina carita, palaku téh bisa dibagi jadi tilu rupa. nyaeta palaku protagonis, antagonis, sareng palaku tambahan.

LATAR nyoko kana waktu jeung tempat lumangsungna carita. Aya dua rupa latar, nyaéta latar tempat jeung latar waktu. Latar tempat nuduhkeun di mana kajadianana, ari latar waktu nuduhkeun iraha kajadianana.

GALUR, alur, atawa plot, nyaéta runtuyan kajadian anu ngawangun hiji carita. Galur umumna diwangun ku sababaraha unsur, nyaéta bubuka (manggalasastra), muncul masalah (konfliks), masalah muncer (klimaks), ngaréngsékeun masalah (antiklimaks), jeung pungkasan carita (denouement). Henteu salawasna alur carita téh ngaguluyur saperti kitu. Nu matak dumasar kana wandana aya nu disebut galur marélé, bobok tengah, jeung galur mundur.

PUSEUR SAWANGAN (point of view) nyoko kana cara pangarang nyaritakeun palaku dina caritana. Aya puseur sawangan jalma katilu "Manéhna" aya puseur sawangan jalma kahiji "Kuring". Kahiji, puseur sawangan jalma katilu bisa "sarwanyaho" (omniscient) lantaran pangarang nyaritakeun naon waé ngeunaan palaku, bisa "panitén" lantaran pangarang ngan nyaritakeun saurang palaku wungkul. Kadua, puseur sawangan jalma kahiji "Kuring", aya nu jadi palaku utama aya nu jadi palaku tambahan. Katilu, puseur sawangan campurna lamun pangarang gunta-ganti dina nyaritakeun palaku carita.

Miwanoh Istilah Pancakaki

Mun hidep maca carita babad, bakal kapanggih aya sawatara palaku atawa tokoh carita. Upamana saurang raja boga praméswari, tuluy boga putri. Putrina dikawinkeun ka salasau- rang sinatria ti karajaan séjén. Ti dinya tuluy ngarundaykeun turunan. Tah, perenahna hubungan jelema ka jelema lianna. anu sakulawarga, dulur, atawa baraya anu masih dulur kénéh disebutna téh pancakaki. Dina basa Indonésia mah disebutna kekerabatan atawa perkerabatan. Dina sistem kakulawargaan urang Sunda mah loba pisan istilah pancakaki téh, upamana waé: anak, incu, aki, nini, bapa, indung, uwa, bibi, emang, adi, lanceuk, alo, suan, jsté.

a) Upama niténan bagan, kalungguhan kuring jadi puseur pancakaki, boh ka luhur-handap (vértikal) boh ka gigir (horisontal). Kuring (disebut: urang) perenahna ka Lanceuk indung/bapa nyebutna uwa/ua (istri/pameget). 2) Adi indung/bapa nu awéwé nyebutna bibi, ari ka nu lalaki nyebutna paman/emang.

b) Ka anak uwa nyebutna kapilanceuk, ari ka anak bibi/emang nyebutna kapiadi.

c) Ka anak lanceuk nyebutna alo, ari ka anak adi nyebutna suan.

Unsur Intrinsik

1. Tema

Tema téh ide dasar atanapi pokok pikiran anu jadi inti carita dina babad. Tema dina babad biasana patali jeung sejarah, asal-usul, atawa kejayaan hiji karajaan. Contona, dina Babad Pajajaran, tema na nyaritakeun ngeunaan sejarah Karajaan Pajajaran jeung tokoh-tokoh pentingna.

2. Latar

Latar nyaéta tempat, waktu, jeung suasana anu ngawangun carita dina babad. Dina babad, latar sering nyaritakeun tempat-tempat sajarah anu penting, sapertos kerajaan, desa, atawa alam anu jadi bagian tina sajarah nu keur diceritakeun. Latar waktu ogé penting, misalna kajadian anu terjadi dina abad ka-15 atanapi abad ka-16.

3. Galur

Galur atawa alur téh urutan kajadian anu ngawangun carita dina babad. Biasana alur dina babad téh linier, dimimitian ku perkenalan tokoh, terus ngembangkeun konflik anu ngarah ka penyelesaian atawa perubahan anu penting dina carita. Alur bisa ngawengku kajadian penting dina sajarah, sapertos perang, perjanjian, atawa kejayaan hiji kerajaan.

4. Tokoh

Tokoh dina babad nyaéta jalma atawa pihak anu ngalaman peristiwa-peristiwa dina carita. Tokoh dina babad seringkali nyaéta tokoh sejarah, sapertos raja, pahlawan, ulama, atanapi tokoh penting séjén. Tokoh ieu maénkeun peran anu penting dina ngajalankeun alur jeung ngungkabkeun tema babad.

5. Watak Tokoh

Watak tokoh téh sifat-sifat atawa karakteristik anu digambarkeun dina diri tokoh. Dina babad, watak tokoh biasana dicirikeun ku keberanian, kebijaksanaan, kesetiaan, atawa kelicikan. Tokoh-tokoh dina babad sering digambarkeun sacara ideal, contona raja anu bijaksana atawa pahlawan anu gagah berani.

6. Amanat

Amanat atawa pesan moral dina babad nyaéta ajaran anu bisa diambil tina carita éta. Biasana amanat babad ngandung nilai-nilai kebijaksanaan, keadilan, keberanian, jeung kemanusiaan. Babad sering nyarita ngeunaan nilai luhur anu kudu dijaga dina kahirupan masarakat.

7. Sudut Pandang

Sudut pandang dina babad biasana ngagunakeun orang katilu (narrator), anu nyaritakeun carita tina sudut pandang pihak luar. Ieu ngabantu pikeun ngungkabkeun kajadian sacara obyektif. Dina sababaraha kasus, sudut pandang bisa ogé nganggo orang kahiji, dimana tokoh utama langsung nyaritakeun pangalamanana.

8. Gaya Basa

Gaya basa dina babad sering nganggo bahasa klasik anu kaku jeung khas. Gaya basa dina babad biasana ngandung unsur majas (perbandingan, metafora), ungkapan-ungkapan indah, sarta ngagunakeun bahasa anu formil. Ieu dipaké pikeun ngungkabkeun perasaan atawa ngajelaskeun kajadian sacara dramatis.

Teknik Ngadongeng

Téknik ngadongéng anu hadé ngagunakeun kombinasi struktur carita, pilihan basa, jeung interaksi jeung pamiarsa. Ieu sababaraha léngkah anu bisa ngabantu:

1. Siapkeun Carita

Pilih téma anu relevan: Pilih carita anu cocok jeung pamirsa, boh ti segi umur, kapentingan, atawa kaayaan.
Téangan alur carita: Pastikeun carita miboga awal, konflik, jeung solusi.
Tambahkeun detil anu ngalengkepan: Maké unsur deskriptif, sapertos suasana, dialog, jeung émosi pikeun ngawangun carita.

2. Nerapkeun Intonasi jeung Ekspresi

Variasi sora: Maké intonasi pikeun nguatkeun émosi sapertos ketegangan, kabagjaan, atawa kasedihan.
Ekspresi beungeut jeung gerakan awak: Tunjukkeun carita ngaliwatan mimik jeung gerakan supaya leuwih menarik.

3. Gunakeun Unsur Dramatis

Maké jeda pikeun ngawangun ketegangan.
Tunjukkeun parobahan émosi atawa kejutan di bagian carita anu penting.
Tambahkeun unsur humor atawa misteri, nurutkeun kaayaan.

4. Latihan jeung Improvisasi

Latih carita sababaraha kali pikeun mastikeun alurna lancar.
Kudu siap pikeun ngimprovisasi lamun aya parobahan kaayaan atawa réspon pamiarsa.

5. Paké Média Pangrojong

Lamun bisa, maké alat bantu sapertos boneka, gambar, atawa musik pikeun ngalengkepan carita.
Pastikeun média anu dipaké henteu nyéred perhatian ti inti carita.

Babad Sumur Bandung

Ceuk carita mah, sumur bandung téh dijieun ku bupati bandung ka dua, Radén Adipati wiranata kusuma ll. Mimiti kajadianna nyaéta waktos harita anjeunna mulih ti subang, diring ku para ponggawa.

Lantaran geus lalampahan jauh tur geus ngarasa capé pisan, tuluy radén adipati téh reus di hiji leuweung pikeun ngareureuhkeun heula kacapéna. Anjeuna nyarandé dina hiji tangkal anu kawilang gede. Tetekena ditanceubkeun kana taneuh. Reup Raden Adipati teh kulem ditungguan ku para ponggawa satiana

Teu Saberaha lila, Raden Adipati téh hudang, nantung, tuluy nyabut tetekenna. Tah barang tetekan eta ngaburial cai tina urut tetekenna tea. Ceuk ujaring salasaurang ponggawa tumanya “gamparan, geuning tina tilas tetekenna téh kaluar cai, dupi eta cai naon?” “Éta cai sumur bandung. Cai anu bakal jadi kahirupan jeung karahayuan urang bandung sajaganing géto.” tembal Raden Adipati

Satuluyna kasakténan Raden Adipati nu jelas heunteu samanéa. Dina waktu sapeuting, urut éta teteken teh dijadikeun sumur

Cai sumur Bandung ti baheula tepika ayeuna teu pernah saat. Cai na nu kacida herang teu kapangaruhan ku cai cai lainna. Nepi cai ti bandung teu bisa sagawayah. Kudu tartib jeung ditimba ku jalma anu dipercaya, atawa nu disebut sesepuh.

Aksara Sunda