องค์การมาหาชน

1. ภูมิหลังการก่อตั้ง

สถาบันวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีระบบราง (องค์การมหาชน) จัดตั้งขึ้นโดยมีที่มาจากความจำเป็นของประเทศในการขยายโครงสร้างพื้นฐานระบบราง และเพื่อให้การพัฒนาด้านเทคโนโลยีระบบรางเป็นไปอย่างมีทิศทางเดียวกันภายใต้ยุทธศาสตร์ประเทศ กระทรวงคมนาคมจึงได้เสนอจัดตั้งเป็นองค์การมหาชนและตราพระราชกฤษฎีกาจัดตั้ง โดยสถาบันฯ จัดตั้งขึ้นอย่างเป็นทางการในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2564 (14 กรกฎาคม 2564 ถูกระบุเป็นวันจัดตั้งในแหล่งข้อมูลทางการ) เพื่อรองรับการวิจัย พัฒนา มาตรฐาน และการถ่ายทอดเทคโนโลยีระบบรางไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องของไทย

2. วัตถุประสงค์

วัตถุประสงค์หลักในการจัดตั้งสถาบันฯ ได้แก่ 

2.1 จัดทำยุทธศาสตร์ด้านเทคโนโลยีระบบรางของประเทศเสนอต่อคณะรัฐมนตรีและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

2.2 วิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี/นวัตกรรมระบบราง ลดการพึ่งพาเทคโนโลยีจากต่างประเทศ และพัฒนาองค์ความรู้เชิงลึกด้านระบบราง

2.3 พัฒนามาตรฐานและระบบทดสอบทางเทคนิคสำหรับระบบรางของประเทศ

2.4 ถ่ายทอดเทคโนโลยีและพัฒนาบุคลากรระบบราง (human resource development) และจัดทำฐานข้อมูลเทคโนโลยีระบบรางของประเทศ

2.5 ประสานความร่วมมือทั้งในและต่างประเทศเพื่อยกระดับศักยภาพภาคระบบรางของไทย

3. สถานภาพทางกฎหมาย

สถาบันฯ ถูกจัดตั้งในรูปแบบ องค์การมหาชน ตามพระราชกฤษฎีกาที่เกี่ยวข้อง ซึ่งกำหนดชื่อเป็นภาษาไทยว่า “สถาบันวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีระบบราง (องค์การมหาชน)” (เรียกโดยย่อว่า “สทร.”) การจัดตั้งในรูปแบบองค์การมหาชนนั้นทำให้สถาบันมีสถานะเป็นหน่วยงานของรัฐรูปแบบหนึ่งที่มีกฎหมาย ระเบียบ ข้อบังคับที่ควบคุมการดำเนินงานเฉพาะ ซึ่งให้ความอิสระในการบริหารจัดการบางประการ แต่ยังอยู่ภายใต้กรอบนโยบายของกระทรวงคมนาคมและการกำกับดูแลจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องตามกฎหมาย

4. โครงสร้าง

โครงสร้างองค์กรของสถาบันฯ ระบุไว้ในหน้าเว็บทางการและประกอบด้วยส่วนสำคัญดังนี้ (สรุปเชิงโครงสร้าง):

คณะกรรมการ/บอร์ด (Board) — ทำหน้าที่กำหนดนโยบาย ตรวจสอบ และให้หลักการเชิงยุทธศาสตร์

ฝ่ายบริหารสูงสุด (ผู้บริหาร/ผู้ว่า/ผู้อำนวยการหรือผู้บริหารระดับสูง) — รับผิดชอบการปฏิบัติการตามนโยบาย

หน่วยงานปฏิบัติการและฝ่ายวิชาการ/วิจัย ที่รับผิดชอบงานวิจัยและพัฒนา (R&D), งานมาตรฐานและระบบทดสอบ, งานถ่ายทอดเทคโนโลยี, งานพัฒนาบุคลากร และงานฐานข้อมูลเทคโนโลยีระบบราง

กลไกสนับสนุนอื่น ๆ เช่น ฝ่ายบริหาร/การเงิน/จัดซื้อจัดจ้าง/กฎหมาย/ประชาสัมพันธ์ เป็นต้น.

หน้าเว็บโครงสร้างของสถาบันฯ ยังมีรายละเอียดตำแหน่งคณะกรรมการและฝ่ายงานต่าง ๆ รวมทั้งแผนผังองค์กร (organizational chart) ซึ่งผู้สนใจสามารถเข้าไปดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้จากหน้า “โครงสร้างองค์กร” ของสถาบันฯ

สรุปเชิงวิเคราะห์ (สั้น ๆ)

สถาบันวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีระบบราง (สทร.) ถูกออกแบบมาเพื่อเป็นศูนย์กลางการพัฒนาองค์ความรู้และเทคโนโลยีระบบรางของประเทศ — ทำให้ไทยมีความสามารถในการกำหนดมาตรฐาน ทดสอบ และถ่ายทอดเทคโนโลยีให้แก่หน่วยงานภาครัฐและเอกชน ลดการพึ่งพาผู้นำเข้าเทคโนโลยีจากต่างประเทศ และเสริมความพร้อมด้านบุคลากรในภาคระบบราง การมีสถานะเป็นองค์การมหาชนทำให้สถาบันฯ มีกรอบการดำเนินงานที่เป็นทางราชการแต่สามารถดำเนินงานวิชาการและร่วมมือในระดับนานาชาติได้อย่างมีประสิทธิภาพ ภายใต้การกำกับดูแลของกฎหมายที่เกี่ยวข้อง