GPU là gì

Trong những năm gần đây, cụm từ GPU không còn chỉ dành riêng cho những game thủ "hardcore". Từ việc đào tiền ảo, xử lý video 8K cho đến việc huấn luyện các siêu trí tuệ nhân tạo như ChatGPT hay Gemini, GPU luôn đóng vai trò trung tâm. Vậy thực chất GPU là gì, và tại sao nó lại quan trọng đến thế?

1. GPU là gì? Định nghĩa và nguồn gốc

GPU (viết tắt của Graphics Processing Unit) – Khối xử lý đồ họa. Đây là một mạch điện tử chuyên dụng được thiết kế để thao tác và thay đổi bộ nhớ một cách nhanh chóng, nhằm tăng tốc việc tạo ra các hình ảnh trong bộ đệm khung hình (frame buffer) để xuất ra màn hình.

Từ "Card màn hình" đến "Bộ xử lý đa năng"

Ban đầu (những năm 1980-1990), GPU chỉ đơn giản là những con chip hỗ trợ CPU vẽ các đường thẳng và hình khối cơ bản lên màn hình. Tuy nhiên, thuật ngữ "GPU" thực sự bùng nổ vào năm 1999 khi NVIDIA tung ra GeForce 256, được quảng cáo là "GPU đầu tiên trên thế giới".

Ngày nay, GPU đã tiến hóa vượt xa nhiệm vụ hiển thị hình ảnh, trở thành một bộ xử lý tính toán song song cực kỳ mạnh mẽ (GPGPU - General-Purpose computing on GPU).

2. Sự khác biệt cốt lõi giữa CPU và GPU

Để hiểu tại sao chúng ta cần cả hai, hãy dùng một ẩn dụ:

• CPU (Central Processing Unit): Giống như một Giáo sư thông thái. Ông ấy có thể giải những bài toán cực kỳ phức tạp, logic lắt léo nhưng chỉ làm được từng việc một (hoặc một vài việc) tại một thời điểm.

• GPU: Giống như một đội quân hàng ngàn học sinh tiểu học. Mỗi em chỉ biết làm những phép tính cộng trừ đơn giản, nhưng vì có hàng ngàn em làm việc cùng một lúc, đội quân này có thể giải quyết xong hàng triệu phép tính trong chớp mắt.

3. Các thông số kỹ thuật "đáng tiền" trên GPU

Khi đọc thông số một chiếc card đồ họa, bạn cần chú ý các thuật ngữ sau:

Số nhân (CUDA Cores / Stream Processors)

Đây là những đơn vị tính toán nhỏ bên trong GPU. Càng nhiều nhân, khả năng xử lý song song càng mạnh.

• NVIDIA gọi là CUDA Cores.

• AMD gọi là Stream Processors.

VRAM (Video RAM)

Nếu RAM là "mặt bàn" của máy tính, thì VRAM là "mặt bàn riêng" của GPU. Nó lưu trữ dữ liệu hình ảnh, texture (vân bề mặt) của game hoặc các mô hình 3D. Trong năm 2026, mức 8GB VRAM được coi là tiêu chuẩn cơ bản, trong khi 16GB - 24GB là mức lý tưởng cho làm việc chuyên nghiệp.

Clock Speed (Xung nhịp)

Tốc độ xử lý của mỗi nhân, đo bằng MHz hoặc GHz. Xung nhịp càng cao, GPU xử lý lệnh càng nhanh.

TDP (Thermal Design Power)

Công suất tỏa nhiệt (đo bằng Watt). Chỉ số này cho bạn biết GPU ngốn bao nhiêu điện và tỏa bao nhiêu nhiệt để chọn bộ nguồn (PSU) và hệ thống tản nhiệt phù hợp.

4. Phân loại GPU: Bạn thuộc nhóm nào?

Có hai loại GPU chính mà người dùng cần phân biệt:

GPU tích hợp (Integrated GPU - iGPU)

Đây là GPU được tích hợp sẵn bên trong con chip CPU (như Intel Iris Xe hay AMD Radeon Graphics).

• Ưu điểm: Giá rẻ (vì đi kèm CPU), tiết kiệm điện, tỏa nhiệt ít, thiết kế gọn nhẹ cho laptop.

• Nhược điểm: Hiệu năng yếu, phải dùng chung RAM với hệ thống.

• Phù hợp: Văn phòng, xem phim, chơi game nhẹ (LOL, Valorant ở mức thấp).

GPU rời (Dedicated GPU - dGPU)

Một bảng mạch riêng biệt với bộ nhớ (VRAM) và hệ thống tản nhiệt độc lập.

• Ưu điểm: Sức mạnh khủng khiếp, chuyên dụng cho các tác vụ nặng.

• Nhược điểm: Đắt tiền, tốn điện, tỏa nhiệt nhiều, cần không gian lắp đặt lớn.

• Phù hợp: Game thủ AAA, biên tập video 4K, thiết kế 3D, kiến trúc, kỹ sư AI.

5. Công dụng của GPU: Không chỉ là chơi game!

GPU hiện nay là "xương sống" của rất nhiều ngành công nghiệp:

1. Gaming - Đưa thực tế vào màn hình

Nhờ các công nghệ như Ray Tracing (Dò tia), GPU có thể mô phỏng ánh sáng thực tế đến từng tia phản chiếu trên mặt nước hay kính. Bên cạnh đó, các công nghệ AI như DLSS (NVIDIA) hay FSR (AMD) giúp tăng số lượng khung hình (FPS) mà không làm giảm chất lượng hình ảnh quá nhiều.

2. Thiết kế đồ họa và Render Video

Các phần mềm như Adobe Premiere, After Effects hay Blender sử dụng GPU để "render" (xuất file). Việc dùng GPU giúp giảm thời gian chờ đợi từ vài tiếng đồng hồ xuống còn vài phút so với việc chỉ dùng CPU.