Sztuczna inteligencja (Artificial Intelligence - AI) ma coraz większy wpływ na sposób, w jaki tworzymy i konsumujemy treści, komunikujemy się, podejmujemy decyzje oraz kształtujemy nasze życie społeczne. Jej obecność jest wyraźnie widoczna w różnych obszarach życia, także w mediach, polityce i kulturze. Podczas tegorocznej Ogólnopolskiej Konferencji Metodologicznej Medioznawców zapraszamy do refleksji nad tym, jak AI zmienia te pola ludzkiej działalności, jakie wyzwania stawia przed społeczeństwem oraz jak wpływa na nasze codzienne doświadczenia.

Jak wynika z badania Eurobarometr z 2024 roku (Komisja Europejska i Parlament Europejski, 2024) większość respondentów uważa, że AI może mieć pozytywny wpływ na różne obszary życia w nadchodzących 20 latach. Niemniej jednak pojawiają się obawy dotyczące jej wpływu na rynek pracy – aż 66% badanych obawia się, że sztuczna inteligencja może prowadzić do utraty wielu miejsc pracy. Jednocześnie 50% respondentów zgadza się, że AI ma potencjał, aby pomóc w rozwiązywaniu globalnych problemów, takich jak zmiany klimatyczne czy choroby cywilizacyjne. W badaniach opinii polskich internautów wskazuje się, że AI wiąże się z transformacją procesów konsumpcji, organizacji życia oraz debaty publicznej, a jej obecność jest wyraźnie odczuwalna w codziennym funkcjonowaniu społeczeństwa (NASK, 2019). Jak natomiast wskazaliśmy w zeszłorocznym sondażu LBM UW, większość (71 %) Polaków deklaruje, że miała w ciągu ostatnich 12 miesięcy kontakt z informacjami medialnymi dotyczącymi sztucznej inteligencji, co pokazuje rosnące znaczenie tej technologii w debacie publicznej (Brylska i in., 2024).

W mediach sztuczna inteligencja jest wykorzystywana w wielu różnych formach i celach. Jednym z najistotniejszych zastosowań jest automatyzacja tworzenia treści, które stały się trudne do odróżnienia od tych stworzonych przez ludzi. W ramach tych procesów algorytmy AI generują teksty, obrazy, a nawet filmy czy podcasty, co otwiera nowe możliwości, ale także wywołuje pytania o autentyczność i wartość poznawczą tworzonych dzieł. Coraz więcej badań wskazuje, że sztuczna inteligencja staje się integralnym elementem zawodów kreatywnych – w tym współczesnego dziennikarstwa – wpływając na sposób tworzenia, dystrybucji i odbioru informacji (Chetouani, 2024). Ponadto AI znajduje zastosowanie zarówno w analizie danych, jak i w generowaniu treści w mediach społecznościowych (Feher, 2024). Personalizacja treści, dzięki której algorytmy dostosowują przekaz do indywidualnych potrzeb użytkowników, staje się natomiast kluczowym elementem w dostosowywaniu informacji do oczekiwań odbiorców. W tym kontekście jako ważne zagadnienie jaki się rola AI w produkcji i dystrybucji treści dezinformacyjnych (Helmus, 2022), a także także kwestia zysków finansowych przemysłu medialnego - w cytowanym już sondażu LBM UW ustalono, że wśród Polaków panuje generalna zgoda ze stwierdzeniem, że zmiany technologiczne oparte na sztucznej inteligencji przyniosą przede wszystkim zyski dużym korporacjom technologicznym.

W polityce sztuczna inteligencja wpływa na sposób, w jaki prowadzone są kampanie wyborcze, organizacja życia publicznego oraz procesy decyzyjne. Badania empiryczne  dowodzą potencjalnych zagrożeń związanych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji i mikrotargetingu do konstruowania przekazów politycznych rezonujących z cechami osobowości odbiorców (Simchon et al. 2024). Warto zaznaczyć, że AI może również odgrywać znaczącą rolę w zarządzaniu państwem, zmieniając sposób komunikacji pomiędzy obywatelami a rządem. Technologie cyfrowe, w tym AI, mogą prowadzić do pojawienia się niezależnych aktorów, których działania mogą nie być poddane wystarczającej kontroli, co rodzi poważne wyzwania dla demokracji i praw obywatelskich. AI może także służyć jako narzędzie do prowadzenia ataków technologicznych czy szerzenia dezinformacji (choćby za pomocą coraz doskonalszych deepfakes), co może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego i stabilności politycznej.

AI wkracza także do świata kultury, zarówno w badaniach naukowych, jak i w samych praktykach twórczych (vide wnioski z dyskusji podejmowanych podczas konferencji „Wpływ Sztucznej Inteligencji (AI) na prawo autorskie oraz sektory medialny i kreatywne”, zorganizowanej w kwietniu 2025 r. przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach polskiej prezydencji w Radzie UE). Badacze kultury wykorzystują AI do zrozumienia i wizualizacji cyfrowych wytworów kultury, co otwiera nowe możliwości np. w humanistyce cyfrowej (Radomski, 2022). AI stwarza także nowe formy ekspresji artystycznej, pozwalając na tworzenie muzyki, literatury, obrazów i filmów. W tym kontekście żywo dyskutowane są kwestie związane z prawami autorskimi i oryginalnością dzieł tworzonych przez algorytmy AI, co rodzi pytania o autorstwo i ochronę własności intelektualnej (Lovato et al., 2024). Z jednej strony AI może więc przyczynić się do rozwoju kreatywności, umożliwiając nowe formy sztuki, ale z drugiej – prowadzić do zaniku autentyczności i powstawania nowych form manipulacji w kulturze.

Celem konferencji jest zatem nie tylko wymiana wiedzy i doświadczeń na temat wpływu AI na społeczeństwo, ale także stworzenie przestrzeni do dyskusji o etycznych, społecznych i kulturowych konsekwencjach tej technologii. W szczególności interesuje nas spojrzenie na rewolucję AI jako zjawisko społeczne, które wiąże się z zarówno ogromnymi szansami, jak i poważnymi wyzwaniami. Zapraszamy do zgłaszania referatów, które będą dotyczyć m.in. następujących zagadnień:

1. Sztuczna inteligencja w mediach:

   • Jak AI zmienia proces produkcji treści w mediach? Jakie są jej zalety i zagrożenia w kontekście dezinformacji oraz manipulacji informacją?

   • W jaki sposób algorytmy AI wpływają na kształtowanie treści w Internecie i mediach społecznościowych?

   • Jakie zmiany w organizacji pracy dziennikarzy oraz w sposobie konsumpcji informacji przynosi AI? Jakie wyzwania etyczne i prawne wiążą się z jej wykorzystaniem w mediach?

2. Sztuczna inteligencja w polityce:

   • Mikrotargetowanie, chatboty, deepfakes i inne technologie AI w polityce – jakie zmiany w debacie publicznej wprowadza sztuczna inteligencja?

   • Jak AI wpływa na organizację pracy rządów i instytucji demokratycznych? Jakie konsekwencje ma jej obecność w zarządzaniu państwem?

   • W jaki sposób AI stwarza nowe wyzwania dla polityki, zwłaszcza w kontekście dezinformacji i ataków technologicznych?

   • Jakie są możliwości i zagrożenia związane z wykorzystaniem AI w zakresie ochrony danych i prywatności?

3. Sztuczna inteligencja w kulturze:

   • Jakie nowe formy sztuki i ekspresji kulturowej umożliwiają narzędzia sztucznej inteligencji, takie jak generatory obrazów, muzyki czy literatury?

   • Jakie pytania dotyczące autorstwa i oryginalności rodzi wykorzystanie AI w kulturze?

   • W jaki sposób AI zmienia podejście do analizy kultury, w tym tekstów literackich, obrazów czy filmów? Jakie nowe narzędzia analityczne wprowadza AI do humanistyki cyfrowej?

   • Jak AI zmienia procesy edukacyjne i rolę instytucji kulturalnych w społeczeństwie? Jakie wyzwania etyczne pojawiają się w związku z adaptacją technologii AI w tych obszarach?

Zachęcamy do przesyłania zgłoszeń za pomocą tego formularza do 13 października br.

Bibliografia:

Antonenko, P., & Abramowitz, B. (2022). In-service teachers’ (mis)conceptions of artificial intelligence in K-12 science education. Journal of Research on Technology in Education, 55(1), 64–78. https://doi.org/10.1080/15391523.2022.2119450

Brylska, K., Balcerzak, A., Gackowski, T., Kowalczyk, G., Łączyński, M., Mierzecka, A., Sztyber, M., Blak, A., Hykawy, J., Szydelski, J., Sarna, M., & Zakrzewska, J. (2024). Polacy o sztucznej inteligencji. Raport z sondażu telefonicznego LBM UW. Laboratorium Badań Medioznawczych UW. https://www.lbm.uw.edu.pl/18-publikacje/raporty-empiryczne

Chetouani, N. (2024). Exploring changing practices and influence of artificial intelligence on modern journalism. DIROSAT: Journal of Education, Social Sciences & Humanities, 2(4), 329–341. https://doi.org/10.58355/dirosat.v2i4.111

Dział Badań Rynku i Opinii Thinkstat NASK. (2019). Raport: Sztuczna inteligencja w społeczeństwie i gospodarce. NASK PIB. https://cyberprofilaktyka.pl/badania/RAPORT_AI_ONLINE.pdf

Feher, K. (2024). Exploring AI media: Definitions, conceptual model, research agenda. Journal of Media Business Studies, 21(4), 340–363.

Feher, K., Vicsek, L., & Deuze, M. (2024). Modeling AI trust for 2050: Perspectives from media and info-communication experts. AI & Society. https://doi.org/10.1007/s00146-024-02037-4

Helmus, T. C. (2022). Artificial intelligence, deepfakes, and disinformation: A primer. RAND Corporation. http://www.jstor.org/stable/resrep42027

Lovato, J., Zimmerman, J. W., Smith, I., Dodds, P., & Karson, J. L. (2024). Foregrounding artist opinions: A survey study on transparency, ownership, and fairness in AI generative art. Proceedings of the AAAI/ACM Conference on AI, Ethics, and Society, 7(1), 905–916. https://doi.org/10.1609/aies.v7i1.31691

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. (2025). Wpływ Sztucznej Inteligencji (AI) na prawo autorskie oraz sektory medialny i kreatywne [Konferencja ekspercka]. https://www.youtube.com/watch?v=ZY0TJRfDAMg, https://www.youtube.com/watch?v=HtjDCzrl1gY

Radomski, A. (2022). Sztuczna inteligencja w badaniu wybranych aspektów kultury. Perspektywy Kultury, 39(4), 313–330. https://doi.org/10.35765/pk.2022.3904.21

Simchon, A., Edwards, M., & Lewandowsky, S. (2024). The persuasive effects of political microtargeting in the age of generative artificial intelligence. PNAS Nexus, 3(2), pgae035. https://doi.org/10.1093/pnasnexus/pgae035