Διδασκαλία 2025-2026

Χειμερινό Εξάμηνο 2025-2026

Τελετουργίες του Χώρου και του Χρόνου (ΛΑΟ 495)

Η μελέτη των τελετουργιών του χώρου και του χρόνου στο πλαίσιο των παραδοσιακών κοινωνιών αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα και πλούσια πεδία ερευνών των ευρύτερων ανθρωπολογικών σπουδών. Το μάθημα αποσκοπεί να εισαγάγει τους φοιτητές και τις φοιτήτριες στη σχετική ανθρωπολογική θεωρία για τη σημασία των τελετουργιών ως μέσων κοινωνικής και πολιτισμικής αναπαραγωγής και να ενισχύσει την εκ μέρους τους κατανόηση για τον τρόπο με τον οποίο οι τελετουργίες ως πολιτισμικές πρακτικές συνδέονται άρρηκτα με τον τρόπο που οργανώνονται οι κοινότητες στον χώρο και διαμορφώνουν τις πολιτισμικές αναπαραστάσεις του χρόνου.  

Χειμερινό Εξάμηνο 2025-2026

Λαογραφία και Πολιτιστική Κληρονομιά: Κριτικές Προσεγγίσεις (ΛΑΟ 497)

Το μάθημα συνιστά μια εισαγωγή: α) στον όρο και στην έννοια της πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως διαμορφώνεται στην Ελλάδα και διεθνώς, με έμφαση στη μεταποικιακή περίοδο (τοπικές και εθνικές ταυτότητες, διαμόρφωση της δυτικής ηγεμονίας και αντι-ηγεμονίας κτλ.) β) στην έννοια και στις πρακτικές της δημόσιας λαογραφίας, όπως αυτές διαμορφώνονται στην Ελλάδα και διεθνώς (ΗΠΑ, Ευρώπη κ.ά.). Στο πλαίσιο αυτό επιδιώεται μια κριτική προσέγγιση από τη μεριά της λαογραφίας και των ευρύτερων ανθρωπολογικών σπουδών των δημόσιων πολιτικών, όπως αυτές διαμορφώνονται σήμερα σε εθνική, περιφερειακή και παγκόσμια κλίμακα (εγχώρια νομοθεσία και πρακτικές για την προστασία/διαφύλαξη της νεότερης πολιτιστικής κληρονομιάς και του λαϊκού πολιτισμού, Σύμβαση για την Πολιτιστική Κληρονομιά [UNESCΟ 1972], Σύμβαση για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, [UNESCO 2003] κ.ά., Σύμβαση για την Πνευματική Ιδιοκτησία, του Γενετικούς Πόρους και τη Συνδεδεμένη Παραδοσιακή Γνώση [Treaty on Intellectual Property, Genetic Resources and Associated Traditional Knowledge, WIPO 2024]). Ιδιαίτερη έμφαση θα αποδοθεί στην κριτική προσέγγιση: α) των πολιτικών για την ανάδειξη του αγροτικού χώρου, κατ’ εξοχήν πεδίου μελέτης της ελληνικής λαογραφίας, και της «υπαίθρου» ως πολιτιστικής κληρονομιάς (Κοινή Αγροτική Πολιτική, σχετικά ευρωπαϊκά προγράμματα κτλ.) και ως «αναπτυξιακού πόρου β) της ανάδειξης του λαϊκού πολιτισμού και της νεότερης πολιτιστικής κληρονομιάς (υλικής και άυλης) στο πλαίσιο του λεγόμενου «δημιουργικού/πολιτιστικού τομέα» και της οικονομίας του τουρισμού.

Εαρινό Εξάμηνο 2025-2026

Έθνη, εθνοτικές ομάδες, ταυτότητες και υλικός πολιτισμός στα Βαλκάνια (ΛΑΟ 496)

Η συγκρότηση των συλλογικών ταυτοτήτων (εθνικών/εθνοτικών κ.ά.) και η ανάδειξη των διάφορων μορφών υλικότητας ως συστατικών στοιχείων τους. Το μνημειακό και το ιερό, και οι χρήσεις τους στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης και επαναδιαπραγμάτευσης των συλλογικών ταυτοτήτων (εθνικών/εθνοτικών κ.ά.). Η καθημερινότητα ως αντικείμενο διεπιστημονικής προσέγγισης στο πεδίο της λαογραφίας και των ευρύτερων ανθρωπολογικών επιστημών. Οι εθνικές/εθνοτικές ταυτότητες και η ανασυγκρότησή τους στην καθημερινότητα, ο «εθνικισμός της καθημερινής ζωής» (everyday nationalism). Οι διάφορες μορφές υλικότητας, το καθημερινό και το «ευτελές» ως πεδίο διαπραγμάτευσης και αναπαράστασης των εθνικών και των εθνοτικών ταυτοτήτων αλλά και ως πεδίο διεκδίκησης και ανταγωνισμού (ένδυση, διατροφή, κατοίκηση, κατανάλωση). Η «νοσταλγία» ως πολιτισμική πρακτική στα Βαλκάνια και ο κόσμος των αντικειμένων. Τα αντικείμενα και η κατοχή/χρήση τους ως σύμβολα κύρους ή πολιτισμικής κατωτερότητας.

Εαρινό Εξάμηνο 2025-2026

Υλικός Πολιτισμός (ΛΑΟ 455)

Ο υλικός πολιτισμός συνιστά ένα από τα βασικά αντικείμενα της επιστήμης της Λαογραφίας και των ευρύτερων ανθρωπολογικών σπουδών. Στο γνωστικό αυτό πεδίο εντάσσονται, μεταξύ άλλων, θέματα όπως το φυσικό και δομημένο περιβάλλον, το οικιστικό πλαίσιο και η κατοικία, το τοπίο, οι πρωτογενείς παραγωγικές δραστηριότητες, η βιοτεχνία, η διατροφή και η ενδυμασία, η σύγχρονη κατανάλωση κτλ.

Στο πλαίσιο του μαθήματος οι φοιτητές/-τριες θα έχουν την ευκαιρία: α) να εισαχθούν αφενός στη μελέτη του υλικού πολιτισμού, όπως διαμορφώθηκε στην Ελλάδα και διεθνώς (γαλλική εθνολογική σχολή, βρετανική σχολή κ.ά.) στο πλαίσιο της λαογραφίας, της εθνολογίας και των ευρύτερων ανθρωπολογικών σπουδών και αφετέρου στη μελέτη του υλικού πολιτισμού εκ μέρους της ελληνικής λαογραφίας β) να αντιληφθούν πώς διευρύνθηκε η μελέτη του υλικού πολιτισμού (σημειολογία των αντικειμένων, δίκτυα δρώντων υποκειμένων, ανθρωπολογία του τοπίου, θεωρίες της κατανάλωσης κ.ά.) γ) να κατανοήσουν την ανάδειξη του υλικού πολιτισμού σε κατ’ εξοχήν πεδίο διεπιστημονικών συγκλίσεων δ) να εισαχθούν στο μουσείο ως πεδίο μελέτης, προστασίας και ανάδειξης των υλικών τεκμηρίων του παρελθόντος και των άυλων διαστάσεων τους. 

Θα εξεταστούν θέματα σχετικά με την κατοίκηση, το πολιτισμικό τοπίο, ζητήματα σχετικά με την παραγωγή, την κατανάλωση υλικών αγαθών και τις συμβολικές τους διαστάσεις, ειδικά στο πεδίο της τροφής και της διατροφής.