Pupulan Teks Pidarta Basa Bali
Pupulan Teks Pidarta Basa Bali
Om Swastiastu,
Selamat datang di "Ilmu retorika dalam kumpulan naskah Pidarta (Pidato dalam Bahasa Bali). " Disini kami menyediakan beberapa kumpulan naskah pidarta rekan rekan Prodi Pendidikan Bahasa Bali Undiksha angkatan 2024. Belajar dengan mudah dan menyenangkan bersama kami, karena kami menyediakan contoh Naskah Pidarta yang berkualitas sebagai acuan dalam pembelajaran.
Luu Plastik: Pikobet miwah Utsaha Indik Karesikan Bali
Om Swastyastu,
Ida dane sareng sami sané wangiang titiang, Para panglingsir, para prajuru adat miwah dinas sané pisinggihin titiang, Para sameton sané banget asihin titiang.
Sadurung nglantur, ngiring ngaturang puja pangastuti majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa, santukan sampun ngicén iraga karahajengan mawinan prasida iraga mangkin prasida kasidan ngamiletin acara puniki.
Titiang pinaka pewakil para pemuda ring désa puniki, jagi ngaturang pidarta sané mamurda "Luu Plastik: Pikobet miwah Utsaha Indik Karesikan Bali".
Ida dane sareng sami sané wangiang titiang,
Tanah Bali puniki kasub nyabran dina antuk kaluihan sekala miwah niskalanyané. Sarwa endah mawinan Bali puniki mawasta "Pulau Dewata" sané setata kaungsi antuk para wisatawan saking dura negara. Nanging mangkin, kaluihan punika sampun kakirangin antuk indik luu plastik sané ngusak wewidangan Bali druéné.
Yéning iraga tlektekang, akéh pisan sarana miwah praboté sané nganggen plastik. Wadah ajengan, botol yéh, kresek, miwah sané lianan. Akéhan plastik sané anggen iraga punika ngawinang luu sané durung kauningin sapunapi ngicalangnyané, kapinehang dumunan plastik punika abot pisan sané pacang bios. Saking 200 rauh ring 500 warsa wau punika prasida bios ring alam. Punika mawinan akéh iraga kejokan antuk luu plastik.
Ida dane sareng sami,
Ring Bali, kawéntenan konsep "Tri Hita Karana" minakadi filosofi sané kaanut sareng adat miwah agama Hindu Bali. Inggih punika paiketan becik pantara manusa ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa, manusa ring manusa, miwah manusa ring wewidangan. Puniki mapiteges iraga mangdané setata nyaga kaharmonisan antuk nyaga wewidangan, nénten dados ngusak, mangda setata nirmala, sukerta, tur mapikolih.
Sakéwanten, luu plastik puniki sampun ngusak Tri Hita Karana sané sujatiné pinih utama ring kauripan padewekan. Iraga sareng sami patut mikayunin tur manyarengin yéning jagi mikukuhin kaharmonisan wewidangan, mangda nénten uwug antuk luu plastik.
Idadane sareng sami,
Napi ké sané patut margiang iraga mangkin? Akéh pamargi sané prasida karyanin iraga:
· Kaping sinunggil, iraga prasida ngawit saking padéwékan sowang-sowangan, kirangin nganggen plastik. Anggen tas kain sané prasida kanggen malih, botol yéh sané prasida kanggen malih, wenten malih wadah sané kanggen malih.
· Kaping kalih, iraga patut setata melasang luu plastik mangdané prasida kaolah. Plastik-plastik mangdané melasang saking luu organik, mangda nénten keni campurin.
· Kaping tiga, iraga prasida ngaryanin program karesikan désa nénten ja amung ring rahina-rahina pinilih, kéwanten setata karyanin, mangdané wenten penincapang setata jaga kasucianing wewidangan.
· Kaping papat, guru-guru miwah rerama prasida murukin rarené mangdané uning sapunapi luu sané becik, mawinan ring benjang pungkur pacang dados yowana sané uning kajelekan luu.
Ida dane sareng sami,
Bali druéné patut kajaga mangdané setata asri, suci, tur nirmala. Becik pisan indik puniki karyanin mangkin, mangdané prasida ring benjang pungkur iraga molihang Bali sané rahayu ring linggih sané becik manut ring Tri Hita Karana.
Iraga pinaka yowana patut teleb malajah saking parindikan sané iwang, mangdané prasida dados pelopor pamargi sané anyar wénten ring yowana sané pacang rauh. Astungkara prasida iraga ngicalang pikobet luu plastik puniki, mangda prasida Bali setata ayu lan rahayu.
Asapunika atur titiang, menawi wénten atur titiang sané kirang manut ring arsa, titiang nglungsur agung rena pangampura.
Om Shanti, Shanti, Shanti, Om.
Olih :
Ida Ayu Putu Purnami S.S.,M.Pd.
SISYA PINAKA JALARAN NYUJUR JAGAT PARIPURNA RING MASA COVID-19
Om Swastiastu
Inggih matur suksma antuk galah sane sampun kaicen majeng ring sikian titiang.
Ibu Ida Ayu Putu Purnami S.S.,M.Pd. pinaka dosen pengampu mata kuliah Retorika sane wangiang titiang.
Punika taler sawitran titiang makasami saking prodi Pendidikan Bahasa Bali sane tresna asihin titiang.
Angayubagia atur uningayang titiang majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa dwaning sangkaning sih lan asung kerta wara nugrahan Ida, mawinan titiang ping kalih Ida Dane prasida mungguh karahajengan saha kacunduk sekadi mangkin.Ring galahe sane becik puniki,titiang jagi matur-atur samatra ngeninin indik "Sisya Pinaka Jalaran Nyujur Jagat Paripurna ring Masa Covid-19".
Ida Dane sane banget wangiang titiang,manawita Ida Dane sareng sami sampun ngawikanin kawentenan jagate sekadi mangkin,sane sampun duang tiban makelone jagate keni kebrebehan agung Covid-19 nanging ngantos mangkin durung wenten rasane gering puniki jagi ical.Makasami pemerintah panegara ring jagate ngrereh tamba,mangda prasida viruse puniki matilar saking jagate.Nika mawinan para sisyane sami malajah saking umah,Jero,puri,utawi griya soang soang sane kebaos Belajar Dari Rumah utawi BDR, nanging melajah saking Jero puniki wenten pikobetnyane sekadi sisya sane nenten prasida numbas kuota internet,nika mawinan sang meraga Guru Wisesa inggih punika Pamerintah Republik Indonesia ngicen kuota internet gratis majeng ring para sisyane sami,napi malih mangkin sampun wenten wifi ring desa utawi ring tempat tempat umum. Yening kamanah antuk titiang,dangan antuk nglaksanayang melajah saking Umah , Jero, Puri utawi ring Griya soang soang.Napi mawinan titiang maosang kadi asapunika? Duaning akeh media peplajahan sane prasida kaanggen melajah online sekadi aplikasi zoom, classroom, miwah media peplajahan sane lianan. Nika mawinan para sisyane sami mangda prasida nincapang prestasi akademik,sekadi dados pamilet utsawa dharma wacana , dharma gita , miwah utsawa sane lianan tur kalaksanayang secara daring.Ring galah sekadi mangkin para sisyane sami mangda prasida dados sisya sane luwih ,tur prasida dados generasi bangsa sane berprestasi utawi berwawasan luas.
Inggih Ida Dane sane banget wangiang titiang,yening cutetang titiang maparingkes antuk daging pidartan titiang inggih punika para sisyane sami mangda prasida nincapang prestasi ring masa covid-19 sekadi mangkin.Ida Dane para pamiarsa sane wangiang titiang wantah kadi asapunika prasida titiang matur ring galah sane becik puniki dumogi wenten pikenohnyane. Elingan pirengan baos pemerintah nganggen masker ritatkala malancaran,ngwacikin tangan ritatkala wusan nglaksanayang pakaryan,nyaga jarak siki utawi kalih meter, asapunika taler patut masiram ping kalih awai mangda angga manusane prasida becik.
Suksma aturang titiang majeng ring Ida Dane sareng sami antuk uratiannyane.Nenten lali titiang nunas geng rna pangampura ,manawita wenten atur titiang sane nenten manut ring arsa adnyanan Ida Dane,rauh iriki puputang titiang antuk parama shanti
Om Shanti, Shanti Shanti Om.
Olih
Ni Luh Putu Padma Ningsih
Ngerajengang Basa Bali Nganutin Anggah Ungguhing Basa Bali
Om Swastyastu
Inggih ida dane sareng sami sane wangiang titiang, para dosen lan staf pengajar sane dahat wngiang titiang, taler para sameton sane tresna asihin titiang. Kaping ajeng ngiring iraga sareng sami ngaturang puja pengastungkara majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa, duaning sangkaning paswecan Ida, iraga prasida mapupul ring rahinane sane becik sekadi mangkin. Nenten lali titiang ngaturang suksmaning manah majeng ring Ibu Dayu, Ida Ayu Putu Purnami, S.S., M.Pd., antuk galah miwah bimbingan sane kapaica ring titiang antuk ngaturang pidarta sane mamurda “Ngerajegang Basa Bali Nganutin Anggah Ungguhing Basa Bali”.
Ida Dane sareng sami, Basa pinaka identitas. Malarapan antuk basa, iraga prasida uning ring budaya, adat istiadat, taler indik kawentenan parajanane. Ring konteks Bali, basa bali nenten ja wantah alat komunikasi, nanging warisan leluhur sane sarat makna, nilai-nilai moral, miwah etika sane luhur. Silih sinunggil ceciren basa bali inggih punika kawentenan undagan Basa utawi sane kasengguh “Anggah-Ungguhing Basa Bali”. Sapunapi caran iragane matur ring anak nganutin yusa, genah miwah linggih anake punika, sami sampun kacingak. Minakadi, rikala iraga mabaos ring anak lingsir, iraga nganggen basa alus, rikala iraga mabaos ring pasawitran, iraga nganggen basa Andap utawi kepara, miwah akeh malih sane tiosan.
Sayuwakti, ring era globalisasi puniki, sayan akeh generasi muda sane ngawit lali utawi nenten uning nganggen basa Bali sane becik lan patut. Akeh sane sampun wikan nganggen basa Indonesia utawi basa Inggris, sakewanten basa Bali ipun sampun lali. Nika pastika dados tantangan sane ageng majeng ring iraga sareng sami pinaka generasi penerus. Pinaka jadma Bali, iraga patut nyaga tur nglestariang basa Bali. Sampunang ja kantos basa sane katrima antuk leluhur iragane ical tur kadadosang basa sane tawah-tawah. Sajabaning punika, malarapan basa Bali, iraga nenten wantah malajah mabaos, nanging taler malajah tata krama, etika, miwah rasa hormat. Ring sajeroning lengkara Bali, iraga prasida uning sapasira sane mabaos, sira sane kairing mabaos, ring kawentenan napi, miwah ring genah napi. Puniki nyihnayang indik tata krama Bali miwah sapunapi basa mabuat pisan ring sajeroning ngwangun karakter manusa sane becik miwah berbudaya.
Para sameton sane wangiang titiang, Ngrajegang basa Bali nenten dados antuk pamargi sane ageng. Ngawit saking sane alit nganggen basa Bali ring pabligbagan sadina-dina ring jumah, ngajahin alit-alite indik basa ibu daweg kantun alit, aktif ring kegiatan sastra Bali sekadimesatua, mekidung, mekakawin, miwah sané lianan. Ngiring iraga ngeranjingang Basa Bali ring kahuripan iraga, nenten wantah pinaka basa formal ring upacara adat, nanging taler pinaka Basa tresna, basa asih, miwah basa kabecikan ring kahuripan sarahina-rahina. Santukan antuk ngajegang basa Bali, iraga taler prasida ngajegang budaya miwah jati diri iraga dados krama Bali.
Ida Dane sareng sami sane wangiang titiang, wantah asapunika bebaosan sane prasida aturang tiang. Titiang nunas ageng rena pengampura yening wenten baos titiange sane iwang wiadin nenten manut ring arsa sinareng sami. Dumogi napi sane aturang titiang ring rahina puniki prasida keaptiang manah iraga sareng sami mangda sayan tresna tur miara basa Bali sane sampun kasobyahang olih para leluhur iragane miwah mebebaosan nganutin ring anggah ungguhing basa bali. Pinaka panguntat, titiang ngaturang Parama Santih ,
OM Shanti Shanti Shanti OM
Olih :
I Gusti Made Parwati
Ngelestariang Kebersihan Lingkungan ring Bali
Om Swastiastu,
Sadurung titiang matur atur, lugrayang titiang ngaturang suksma majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa, sane sampun ngicenin asung kerta wara nugraha Ida utawi karahayuan majeng ring iraga sareng sami. inggih ida dane sareng ring galah sane becik punika titiang jagi ngaturang pidarta sane memurda “Ngelestariang Kebersihan Lingkungan ring Bali”
Bali pinaka pulau sané terkenal, nénten wantah terkenal pinaka destinasi wisata dunia, sakéwanten taler pinaka pulau sané akeh antuk budaya, spiritualitas, miwah alam sané ngulangunin. Saking carik sané gadang, alasé sané ngulangunin, ngantos ka pasisi sané asri, punika samian wantah paican Ida Sang Hyang Widhi sané patut iraga uratiang. Sakéwanten, kawéntenan sané mangkin nyihnayang indik palemahan Baliné sedek kritis. Ring genah sampah plastik akéh pisan sané ngusak tukad miwah segarané. Sapunika taler ring wewidangan alasé. Toya sané jagi kaicalang. Yéning iraga nénten merhatiang, alam Bali sané iraga banggayang prasida sayan rered.
Ngalestariang palemahan nenten tugas utawi tanggung jawan saking pemerintah utawi sekaa-sekaa sane seneng miara palemahan kemanten, nanging tanggung jawab iraga sareng sami, prasida kamargiang antuk hal sane sederana pisan, inggih punika:
Ngurangin Plastik sane Kaanggen Langsung, plastik inggih punika silih tunggil baya sané pinih ageng majeng ekosistem, utaminnyané ring segara miwah tukad sané wénten ring Bali. Kantong plastik, sedotan, miwah bungkusan plastik sané kaanggén wantah arang pisan karusak miwah prasida ajeg nyantos atusan tiban ring palemahan. Iraga sareng sami patut makta kantong kain, botol minuman utawi tumbler, miwah alat makan nenten sekali pakai, iraga sampun ngirangin limbah plastik sané prasida ngusak lingkungan.
Ngirimang Sampah ring Genahnyané, kawruhan indik ngicalang sampah sané becik pinaka dasar parilaksana sané asih ring palemahan.
Ngutamayang Kawicaksanaan Lokal, bali madué tetamian budaya sané dahat nguratiang palemahan. Konsep Tri Hita Karana ngajahin indik keharmonisan pantaraning manusa sareng Tuhan (Parhyangan), manusa sareng sesama (Pawongan), miwah manusa sareng alam (Palemahan). Sistem Subak inggih punika imba sané sujati indik manusa, alam, miwah budaya sané dados asiki ring sistem sané lestari.
Palemahan nenten warisan, nanging titipan majeng ring generasi penerus sane patut ngrasayang Bali sane bersih, hijau, lan harmonis sekadi sane iraga rasayang mangkin. Ngiring ngawit saking sané sederana: ngirangin sampah, nyaga kebersihan, miwah menghormati kearifan lokal. Sampunangja kantos wenten anak sane nyantosang. Sampunangja indike punika kagenahang kantos benjang. Santukan soang-soang utsaha alit sané kamargiang rahinané mangkin, wantah dasar mangda Bali sida ngamolihang masa sané jagi rauh. Ngalestariang palemahan inggih punika cihna tresna iraga ring Bali.
Sajeroning pidarta puniki tiang nunas mangda pidartan tiange prasida dados pangeling-eling miwah panglipur buat semeton sareng sami. Yening wenten raos sane kirang pas utawi nenten manut ring kayun para pamiarsa, titiang nunas geng rena sinampura. Dumogi iraga sareng sami prasida ngawigunayang daging pidarta puniki ring kauripan sarahina-rahina tur prasida ngajegang Bali mangda ajeg, bersih, damai, lan utama.
Om Santih Santih Santih Om
Olih
Ni Putu Diana Sari Putri
Gering Agung Covid 19
Om Swastiastu
Suksma aturang titiang majeng ring semeton sareng sami sane wangiang titiang sadurung titiang matur,lugrayang titiang ngaturang suksmaning manah ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa,mawinan sampun kaicenin karahajengan lan kerahayunan ring ida dane sareng sami.Maka purwaka antuk pengucap sastra”Om Awignamastu “titiang ngawihin jagi ngaturang pidarta sane mamurda “ Pandemi Covid 19 “.Pikobet jagate sekadi mangkin ngemolihang gering agung mawastan “virus covid 19”. Ida dane sareng sami sampun uning virus puniki,sane ngeranayang krisis ekonomi ring semeton sedharma.
Virus corona utawi covid-19 puniki kemolihang ring Wuhan,cina sadurung Desember 2019,virus puniki sampun kasejebag jagat sekadi jagat ring dura negara lan Indonesia sane kewastanin “pandemi” ,virus punika akeh pisan ngeranayang semeton sedharma sane dados korban sisya-sisya ring sekolah nenten uning sareng pelajahan sane kaian ring ibu/bapak guru,wau ipun karya-karya umat sedharma sane nenten kalaksanayang utawi ngewastanin interaksi sareng sami, jagi keiwuhan ring masyarakat lan pemerintah.
Gering ageng puniki ngawinang jadma sane keni virus punika keni pikobet ring saluran pernapasan utawi paru-paru sane ngawinang padem. Virus puniki madue gejala sekadi flu, demam, batuk, miwah suhu tubuh sane panes. Gejala puniki patut kauratiang. Tiosan punika wenten panyebaran virus puniki sekadi saking cairan anake sane bersin utawi batuk Virus puniki prasida nglimbak saking tetes alit sane medal saking cangkem utawi irung, saking kontak langsung sekadi ri tatkala masalaman, taler prasida taler ri tatkala iraga ngerawat benda mati sekadi gagang pintu, meja menyentuh benda punika raris menyentuh wajah prasida ngawinang penularan.Ring Indonesia, pemerintah ngelaksanayang pemberlakuan pembatasan kegiatan masyarakat utawi PPKM lan ngadaang kauripan ring program vaksinasi covid -19 sane jagi patut kalaksanayang ring masyarakat sareng sami.
Inggih ida dane sareng sami ngiring mangda sareng sami mencegah penyebaran covid -19 punika taler ngermagiang protokol kesehatan sekadi sampun keimbau olih pemerintah sekadi nganggen masker,ngumbah lima nganggen sabun miwah toya ngantos kedas 20 detik risampune ngeraos utawi ngusud barang sane ketah kaanggen olih kramane.Ritatkala mekumpul, iraga patut nyaga jarak saking anak lian kirang langkung 1-2 meter.
Inggih ida dane sareng sami sane kusumayang titiang . Kadi asapunika titiang prasida matur ring galahe sane becik punika. Yening wenten keiwangan ritatkala titiang matur titiang nunas geng rna sinampura. Titiang sineb antuk paramashanti
Om Shanti,Shanti, Shanti,Om
Olih :
Komang Linda Saputri
BASA BALI RING AAB JAGAD MANGKIN
Matur suksma aturang titiang antuk galah sane kaicen majeng ring padewekan titiang. Sadurung titiang ngelantur matur, lugrahyang titiang ngaturang puja pangastungkara "Om Swastiastu". Inggih Ida dane sinamian, ngiring sareng sareng ngrastiti bakti antuk pasuecan Ida Sang Hyang Widdhi wasa. Malarapan antuk asung kertha wara nugraha Ida, Iraga sareng sami prasida mapupul ring galahe sane becik puniki.
Ida dane sareng sami, Iraga Pastike sampun mireng lumrah ngeninin indik globalisasi. Globalisasi yening upamiang titiang pinaka tiuk sane madue rai kalih, dados positif, dados negatif, ri sajeroning iraga nampi punika. Napi kemanten dampak dampak punika? yening positifnyane sekadi : dangan ngerereh informasi ring internet taler media sosial sane nenten madue limit. Duaning panglimbaknyane ical, lan dangan antuk iraga ngarereh informasi, ngawinang akeh panjak druene nenten ngawigunang teknologi punika sabeciknyane. Akeh pisan dampaknyane minakadi sane pacang raosang titiang mangkin ngeninin indik basa Bali. Cingakin titiang ring kahuripan sadina dina punika para alit alit lan akeh parikrama nenten prasida mabasa Bali. Upaminyane, titiang mireng alit alit e ri tatkala mababaosan sareng sawitra nyane sekadi puniki. "Weh lho healing ga ngajak gue sih" Minab sekadi nika. Kantun akeh basa bali sane prasida kaangen, sekadi puniki “mih ados ten nyambat ragane pacang melancaran” punika silih tunggil basa sane lumrah karaos ri tatkala mababaosan dumun. Nanging duaning mangkin alit alit e ten mrasidayang ngerasos basa bali, nika sane ngawinang alit alit e sayan ngangge bahasa Indonesia ri tatkala mababaosan.
Sakit manah titiang mirengang alit alite mangkin nenten lumbrah tekening basa bali. Duaning bebaosan sane ngangge basa Indonesia kantun lumbrah kapireng olih alit alit e sami. Boye je iraga nenten dados ngangge Bahasa Indonesia, utawi bahasa sane lianan. Nanging iraga mangda prasida malih ngucap ngangge basa bali ring Kahuripan sadina dina. Napi mawinan asapunika? Sane pinih utama, mangda Basa Bali punika nenten rered utawi punah ring Kahuripan iraga, napi malih pinaka jatma bali, napike neten merasa lek iraga yening kasengguh jatma bali nanging nenten prasida mabasa bali? Santukan Basa Bali punika wantah silih tunggil tetamian sastra iraga saking leluhur sane patut iraga lestariang. Taler napi sane ngawinang para krama utamanyane alit alite nenten prasida ngeraos basa bali? Yening selehin saking titiang punika, wenten makudang kudang alasan sane ngranayang sekadi punika. Kapertama, alit alite merasa gengsi ri tatkala ngeraos ngangge basa bali, kaping kalih, alit alit e nenten polih paplajahan mabasa bali saking reraman Ipun. Nika sane mawinan, alit alit e nenten sida mabasa bali.
Sane kapertama, merasa gengsi. Alit alit e maka sami sayan gengsi ri tatkala mabebaosan basa bali. Duaning ipun merasa kuno, kantun ngangge basa bali ring aab jagate sekadi mangkin, sane sampun makeh ngangge bahasa bahasa asing. Boya ja iraga nenten dados ngangge bahasa lianan, bahasa indonesia, utawi bahasa inggris. Nanging sumangdane iraga mangda uning, lan bangga tekening basa ibu iraga basa bali. Sampunang iraga merasa gengsi teken Basa Bali, manawi sane ngawinang gengsi punika duaning wantah akidik manten sane ngangge Basa bali ring Kahuripan sadina dina, wantah akeh sane ngangge basa asing duaning iraga ring Bali kasengguh pulau pariwisata, sane ngawinang para kramane mangda prasida mabasa asing sekadi bahasa inggris. Nanging, yening saking titiang sampunang iraga ngensapang basa iraga. Duaning Bali punika kauningin olih para tamiu luar lan dalam negri punika saantukan budayanyane, silih tunggilnyane inggih punika Basa iraga, Basa Bali.
Sane Kaping kalih, nenten wenten paplajahan saking rerama ipun. Nenten ja alit alit kemanten sane nenten prasida mabasa bali, nanging wenten malih sane sampun makluarga, sane sampun duur punika nenten prasida mabasa bali. Nika sampun sane ngawinang alit alit e nenten kayun malajahin basa bali, santukan reraman ipun nenten ngangge basa bali. Minab Reraman ipun nenten mabasa bali saantukan ring karyan ipun akeh an nganggen bahasa asing, kadi asapunika sane ngawinang reraman ipun ngicenin pola pikir antuk malajahin basa asing sane utama tur nenten ngeraos ngangge basa bali.
Wenten makeh tata cara iraga malajahin basa bali, napi malih sakadi aab jagate mangkin, sampun akeh akses akses informasi sane dados iraga palajahin. Inggian punika sane pacang iraga anggen antuk ngemargiang paplajahan ring aab jagat mangkin. Dados iraga cingakin saking media sosial, sekadi Instagram, tiktok, YouTube, miwah sane lianan. Sampun wenten krama sane ngemargiang paplajahan Basa Bali sane dados kaakses gratis tur dangan antuk iraga plajahin. Taler wenten paplajahan basa bali sane medaging makna tersirat, minakadi wenten saking Drama, Lagu, Taler sane lianan, sane madaging basa bali tur nenten kerasa iraga sampun malajahin basa bali, mangda iraga seneng ri tatkala malajahin basa bali punika.
Ida dane sareng sami, sampun sepatunyane iraga ngrajegang basa bali punika saking padewekan iraga, kaluwarga, taler ring sawitra iraga. Sumangdane iraga ngenggen basa bali ri takala mababaosan, tur merasa bangga ri tatkala mebasa bali. Duaning Basa Bali punika dados ceciren iraga pinaka krama bali tur silih tunggil tetamian turun temurun iraga. Antuk punika ngiring, iraga sareng sami pinaka jadma bali mangda ketah mabasa bali ri sajeroning kahuripan sadina dina iraga.
Inggih Ida dane sareng sami, wantah kadi asapunika sane prasida titiang aturang ring rahina mangkin. Manawi wenten keiwangan titiang ri tatkala titiang matur, titiang nunas agung rena pengampura.
Meli kolek di bangli,
Meline ngajak I Adi,
Sampunang Lek mebasa Bali,
Napi malih iraga pinaka jadma Bali.
Pinaka wasananing atur
puputang titiang antuk parama shanti.
Om Shanti Shanti Shanti Om
Olih :
Nyoman Saputra Chandrawinata
Ngewangun Moralitas Antuk Melajahin Ajahan Catur Guru
Om Swastiastu,
Ibu Guru sane wangiang titiang,
Miwah Para Sisya sane tresna asihin titiang,
Matur suksma majeng ring Sang Hyang Parama Wisesa, Duaning sampun ngemolihang kerahayuan sareng iraga makasami. Ring dina sane becik puniki, titiang pacang matur samatra ngainin indik Ngewangun Moralitas Antuk Melajahin Ajahan Catur Guru.
Ring zaman modernisasi sekadi mangkin, pengaruh budaya luar sane berpengaruh ring gaya hidup soang-soang, inggih punika wenten dampak positif sakadi anak akeh pisan uning ring kemajuan teknologi miwah dampak negatif sakadi penurunan moralitas ring soang-soang individu. kauripan sane maju pisan puniki, wantah ngaenang anak mikayunin kesenengan tanpa nyingakin dampak sane kaasilang. nilai moralitas ring zaman modern puniki, cenderung menurun. Prasida kacingak saking akeh kasus sane mapaiketan krisis moral sakadi korupsi, nincapne utang negara, supremasi hukum sane nenten pasti, miwah penurunan kepercayaan masyarakat ring pamerintah. Kasus sane sering terjadi indik krisis moral ring generasi muda mangkin inggih punika nenten wenten sopan santun majeng ring anak sane lingsir. para pamimpin mangkin nenten nguratiang hal punika santukan sibuk ngrereh kuasa miwah kasugihan.
Punika mawinan, titiang mapikayun, iraga sareng sami patut digelis mawali ring ajaran sané sujati utaminnyané ring sajeroning nulad ajah-ajahan agama sané negesang indik nilai moral. ring Bali utaminnyané majeng umat Hindu sampun kaajahin indik tri hita karana inggih punika nilai sané madaging rasa uratian ring napi sané wénten ring jagaté, sané ngubungang manusa sareng ida sang hyang widhi, manusa sareng manusa, miwah manusa sareng jagaté. sané utama saking tetiga punika inggih punika hubungan pantaraning manusa sareng manusa, napi mawinan sakadi punika? Ida Sang Hyang Widi Wasa sampun mapaica kamenangan ring semeton marep ring anake sane tan pawidi, tur Ida mapaica kamenangan ring semeton marep ring anake sane tan pawidi.
Inggih Ida dane sane asihin titiang,
Sapunapiindik semetone bakti ring guru rupaka? patut dados pianak suputra. Sapunapi tata cara bakti ring guru pengajian? Sepatutne iraga dados sisia patut seleg melajah. Sapunapi caran iragane ngajiang bakti ring guru swadyaya? Patut iraga nginutin awig-awig pemerintah. Malih siki, iraga wenten guru sane utama dados keucap guru wisesa? Sampunang ja semeton rered ngastawa tur sayaga sajeroning pangastawan saha kadulurin antuk atur panyuksma ring Ida Sang Hyang Widi Wasa.
Puniki menawi tan wenten iwang atur titiang, titiang ngulungsur gungrena pangampura, ngiring sineb antuk ucaran Parama Shantih.
Om Santih Santih Santih Om.
Olih
Ni Putu Yayang Novi Puja Paramirtha
BASA BALI, NINCAPANG GUNAMANTA PARA JANA NGANUTIN PIKUUB JAGATE
Sane dahat wangiang titiang, Ibu Ida Ayu Putu Purnami, S.S., M.Pd. pinaka dosen pengampu mata kuliah Pengantar Retorika. Inggih, Sadurungin titiang matur amatra pinih riin titiang ngiring sareng sami ngerastiti Bhakti majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa , majalaran antuk nguncarang panganjali umat.
" OM SWASTIASTU "
Angayu bagia aturang titiang majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa, santukan wantah sangkaning asung kertha wara Nugraha Ida, iraga sareng sami prasida mesadu ajeng sekadi mangkin. Ring galahé sané becik puniki, titiang jagi mapidarta nganinin indik pidabdab mabasa Bali prasida nyujur kasukertan lan jati mula. Mungguing murda pidarta titiangé puniki wantah, ”Basa Bali, Nincapang Gunamanta Para Jana Nganutin Pikuub Jagaté” .
Inggih ida dané sareng sami sané wangiang titiang. Santukan pikuub jagat sané kapanggih mangkin, akéh sane piragin titiang, taler akéh sametoné sané nganikayang yéning basa Bali punika nénten prasida micayang pikolih utawi pakaryan sané keaptiang. Napi sané mawinan asapunika? Napiké basa Bali nénten mabuat? Napiké basa Bali nénten polih genah ring aab jagat sakadi mangkin? Nyingakin kahanan kadi punika, Pemerintah Provinsi Bali sampun akéh ngawentenang sakancan gaginan, silih tunggilnyané bulan basa Bali.
Inggih ida dane sareng sami sané wangiang titiang. Parindikan puniki nénten je iwang, niki janten mabuat, sakémaon iraga lan para janané sampunang lali mangda iraga taler prasida ngawigunayang basa Bali ring téknologi inucap. Pamarginé punika nénten prasida kepalasang, napi malih aab jagat sané modérn sané kasengguh éra Globalisasi. Punika taler ring pakaryan sampun taler akéh karuruh penyuluh basa Bali sané tatujonnyane pinaka penyanding utawi panuntun kramané maiketan ring basa, sastra lan aksara Bali.
Inggih ida dané sané kusumayang titiang, manawita Ngiring pemargi sakadi bulan Basa Bali, ngawéntenang pacentokan wiadin wimbakara sané mapaiketan ring basa lan budaya Bali miwah sané tiosan keaptiang sayan ajeg kawéntenannyané. Mogi nyabran awarsa parikrama puniki prasida kamargiang, katincapang miwah kalimbakang malih.
Inggih yéning cutet atur titiang, panglimbak jagat sané sampun sayan modérn puniki janten mabuat pisan ring para janané. Mangda prasida anggén nincapang déwék, dados jadma sané utama lan jati mula. Ngiring sareng sami, kawigunayang galahé puniki anggén nincapang gunajana Hinduné nganutin panglimbak jagat majalaran antuk ngawigunayang basa Baliné.
Inggih, Ida Dane miwah Semeton sami sane banget tresna asihin titiang , wantah sekadi asapunika titiang prasida matur - atur ring galah sane becik puniki, Mogi - Mogi Wenten pikenoh ipun. Matur Suksma antuk uratian ida sareng sami, pinaka panguntat , puputang titiang antuk parama santhi.
“Om santhi, santhi, santhi om”
Olih :
Ni Luh Putu Wangi Indrayani
SESANA SANE LUWIH MABUSANA ADAT BALI
”Om Swastyastu”
Majeng ring pangenter baos, suksma antuk galah sane kapaica ring sikian tityang. Para panureksa sane wangiang tityang, asapunika taler pamiarsa sinareng sami miwah para pamilet lomba pacentokan Pidarta Basa Bali sane tresnasihin tityang. Maduluran antuk manah hening nirmala, tityang ngaturang puja pengastuti majeng Ida Hyang Parama Kawi, riantukan sangkaning asung kerta waranugraha Ida, tityang taler Ida dane sinareng sami, prasida mapupul iriki, gumanti ipun pacang ngemiletin pacentokan Pidarta Basa Bali. Dumadak wekasan pamargine asapuniki sayan sayan nglimbakang kawentenannyane wastu sida ngewetuwang jagat Baline puniki ajeg. Inggih Ida Dane sane wangiang tityang, ring galahe sane becik puniki tityang jagi maktayang pidarta sane mamurda, “Sesana Sane Luwih Mabusana Adat Bali”
Pulau Bali pinaka wisata budaya sane sampun kaloktah ngantos ka dura negara, akeh para janane sane seneng malancaran utawi malilacita ka Bali. Bali, taler kasengguh pulau surga utawi pulau seribu pura. Napi malih, Bali pinaka silih sinunggil genah sane kasub riantukan adat lan tradisi nyane pinaka tetamian leluhur saking nguni, sane patut kalestariang rauh mangkin.
Tetamian sane saking ilu budaya miwah tradisi, minakadi balih-balihan drama bali, igel-igelan, tetabuhan, ajengan wenten taler wewidangan genah pariwisatane sane becik pisan. Bilih-bilih, akeh para janane lan para turise sane seneng malajah busana adat Bali. Duwaning, kawentenan busana adat Baline sane luih miwah mautama, pinaka pralambang kasujatian krama Baline. Nanging, ngiring selehin mangkin Ida Dane. Napikeh busana adat Baline punika kantun nginutin tata Susila mabusana lan tetamiane saking nguni kantun punika kamargiang?
Nggih, rikanjekan aab jagate mangkin sane kasengguh globalisasi. Penglahlah saking budaya dura negarane sampun sayan-sayan ngalimbakang, punika taler ngawinang busana adat Baline punika sayan nenten kaanggen olih para krama Baline. Utamannyane ring para yowana Bali, akehan sane ngerasa lek nganggen busana adat Bali, kocap kasengguh sampun kuno lan nenten nginutin jamane mangkin. Indike puniki, pastika dados pikobet sane pacang ngareredang budaya Bali.
Ida dane sareng sami,
Pikobet sane sayan ngawinang sungsut inggih punika, kawentenan tata titi nganggen busana adat Bali sane nenten nganutin sesana mabusana, akeh para jana baline sane iwang ritatkala mabusana adat Bali. Minakadi, ring krama istri akeh sane nganggen kamen jadi, nganggen kebaya sane cendet ring tangan ipun, ring krama lanang wenten silih sinunggilnyane sane nganggen wastra sane cendet. Sepatutnyane iraga patut nguratiang busana sane kaanggen mangda nginutin busana adat Bali sane becik lan luih.
Maka imba, rikala iraga pacang mabusana adat anggen ka pura, sepatutnyane nganggen kuaca utawi kebaya sane mawarna putih utawi kuning, pinaka pralambang kasucian manah lan kahyun pacang ngaturang bhakti. Nanging, rikala jagi mabusana anggen parikrama minakadi kundangan, pawiwahan, ka sekolah utawi ka kampus ring rahina wrespati dados nganggen kuaca sane mawarna endah, dados mawarna barak, pelung, lan sane tiosan.
Inggih mapidawed majeng ring Ida Dane sinareng sami, wantah asapunika titiang prasida maatur atur ring galah sane becik puniki, dumogi wenten pikenoh ipun. Nenten lali tityang nunas sinampura ping banget majeng ring Ida Dane sareng sami yening wenten atur titiang iwau sane nenten manut risajeroning pikayunan. Pinaka pamuput atur, puputang tityang antuk parama santih.
”Om Shanti Shanti Shanti Om”.
Olih :
Ida Ayu Artika Sanjiwani
Satya Tekening Basa Bali
Maka murdaning atur titiang ngaturang pangastungkara “Om Swastiastu”. Pinih ajeng ring ida dane sareng sami, mustikannyane majeng ring Ibu Ida Ayu Purnami S.S.,M.Pd sane banget kusumayang tityang. Sadurung tityang matur, lugrayang titiang ngaturang suksmaning manah majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa, riantukan sangkaning asung kerta wara nugraha ida, titiang prasida masadu ajeng ring ida dane sareng sami, Pidarta Tityang sane mangkin mamurda “Satya Tekening Basa Bali”
Basa bali, basa sane patut kanggen ritatkala mebebaosan teken krama bali, utamanyane Basa bali alus kawigunayang antuk me tata krama ngeraos tekening sang sane sampun maraga suci, sang sane sampun lingsir, miwah sane tiosan. Basa punika Pusuh Budaya, yening basa punika kaicalang pastika budaya kaicalang malih. manut ring uger uger Provinsi bali wilangan ulung dasa warsa kalih tali pelekutus ngenenin indik Perlindungan lan Penggunaan Bahasa, aksara, Sastra Bali miwah Penyelengaraan bulan Bahasa Bali. Pemerintah sampun mautsaha mangda Budaya Bali Puniki nenten tergerus Globalisasi. Nanging napike akeh anake sane ngangge basa bali utamanyane basa bali alus? Napike kegentosin olih basa Indonesia miwah basa asing?.
Inggih ida dane sareng sami sane ngawinan punika Penutur ring basa bali ngansan akidik ngantos galah sane mangkin. Ring para yowana langah ngannggen basa bali utamanyane ring basa bali alus santukan basa kuno, basa nenten maguna, miwah basa keweh. Yening ring para yowana miwah alit alite ritatkala nganggen basa bali alus, wenten keiwangan miwah pelih ring anggah ungguhin basa kapirengin olih guru rupaka ring kubu miwah griya soang soang pastika sayan duka. Ngawinang para alit alite kasarnyane ngekoh nganggen basa bali alus.
Sampun sami uning Pulau Bali kedadosang Pulau Pariwisata. Manut ring UNESCO warsa kalih tali dasa, Pulau Bali kadadosang tetamian sane nenten marupa benda. Akeh para jana ring dura negara melancaran ka bali ngerereh keindahan budaya miwah alam sane asri. Akeh pakaryan ring zaman mangkin ngerereh swakirtti sane ngutamayang basa Indonesia miwah basa Asing mangda prasida nyambut tamiu ring dura negara miwah mebebaosan tekening para jana ring jaba pulau bali.
Wewidangan krama Bali sane mangkin kewentenan anake merantau ring desa ke kota, sane ngawinan alkuturasi budaya miwah pergaulan sane nenten mebebaosan ngangge basa alus nanging ngangge basa sane lumrah keanggen. Wewidangan ring soang saong medue logat miwah basa bali sane medue arti metiosan imbanyane Basa bali ring Karangasem metiosan tekening basa bali ring Nusa Penida. Napi malih ring Denpasar kewentenan para jana ring jaba pulau bali ngerereh karya ring Bali. Pergaulan punika ngawinan basa bali langah kaanggen becikan nganggen basa Indonesia sane sampun lumrah miwah dangan karesepang.
Inggih ida dane sareng sami wantah asapunika pikobet sane sampun tyang ntalntarang. Kewentenan Tata cara sane dados ngicalang pikobet puniki inggih punika
1. Ngangge basa bali utamanyane basa bali alus sadina dina, mangda basa bali puniki lumrah kanggen ring wewidangan
2. Mekarya Konten sane becik kaunggah ring amabaralaya, mangda basa bali puniki kaloktah kapiarsayang miwah kapirengan ring alit alit sane megenah ring wewidangan sane nenten ngawigunayang basa alus
3. Yening sampun dados Guru Rupaka iraga patut ntlantarang ka alit alite ring aab sane jagi rauh, mangda prasida tergerus globalisasi
Inggih ida dane sareng sami tityang nunas mangda medue rasa nglestariang, ngloktah, miwah tresna malarapan antuk satya tekening ngeraos anggah ungguh basa bali mangda nenten wantah budaya baline sane keloktah nanging dados malih basa baline keloktah kantos dura negara. Yening nenten iraga sapasira malih sane nglestariang budaya, basa, miwah aksara bali.
Nunas Tirta Sepatutnyane ka pura
Ngadol Lawar patut becik ngae basa
Kirang langkung tityang nunas pengampura
Manawita manah saking tityang nenten manut ring arsa
Puputang Tityang antuk Paramashanti
Pinaka Penguntat Puputang tityang antuk Paramashanti “Om Shanti Shanti Shanti Om”
Olih :
I Gede Andika Darma Putra